https://ijmri.de/index.php/jmsi
volume 4, issue 6, 2025
244
TARIM ARAZİLERİNİN PERİYODİK İZLENMESİ
To’rayeva Nigora Ramazon kizi
“Karşi Devlet Teknik Üniversitesi”
Annotatsiya:
Bu makalede, Özbekistan Cumhuriyeti'nde arazi kaynaklarının etkin yönetimi
çerçevesinde yürütülen arazi izleme sisteminin amacı, görevleri ve uygulanma usulleri detaylı
olarak incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler:
Dünya izleme, kontrol sistemi, gözetim, cumhuriyet izleme, bölgesel
izleme, yerel izleme, dünya izleme alt sistemleri.
Аннотация:
В данной статье представлены цели и задачи мониторинга земель в нашей
республике и порядок его проведения.
Ключевые слова:
Мониторинг земель, система контроля, наблюдение, республиканский
мониторинг, региональный мониторинг, локальный мониторинг, малые системы
мониторинга земель.
Abstract:
This article presents the objectives and tasks of land monitoring in our republic and
the procedure for conducting it.
Key words:
Land monitoring, control system, surveillance, republic monitoring, regional
monitoring, local monitoring, small systems of land monitoring.
Tarımsal amaçlı arazilerde periyodik izleme çalışmaları (bundan sonra “periyodik izleme” olarak
anılacaktır) aşağıdaki amaçlarla yürütülmektedir:
Sulama ve meliorasyon şebekelerinin bozulması sonucunda durumu kötüleşen tarımsal
sulanabilir arazilerin alanı ve durumu belirlenir;
Çiftçi işletmelerine ve diğer tarımsal kuruluşlara tahsis edilmemiş, boş duran ve tarımsal
amaçlı arazilerin alanı ve durumu tespit edilir;
Kullanımdan çıkan ve yeniden tarımsal üretim sürecine kazandırılan arazilerin durumu ve
büyüklüğü belirlenir;
Tarımsal amaçlı arazilere ilişkin bilgi bankası oluşturulur.
Periyodik izleme öncesindeki hazırlık sürecinde ise aşağıdaki unsurlar incelenir:
İlçe veya bölgenin tarımsal uzmanlaşma yönelimi (ixtisoslaşması);
Tarımsal amaçlı arazilerin kullanımı ve arazi kullanıcılarına ilişkin bilgiler;
Sulanabilir, şartlı sulanabilir ve kıraç (lalmi) ekim alanlarının büyüklüğü ve durumu;
Bahçecilik, bağcılık, dut yetiştiriciliği ve diğer çok yıllık meyve ağaçlarının yanı sıra
fidanlık alanlarının miktarı ve durumu;
Sabanlanmamış topraklar (bo‘z yerlar), çayır ve mera arazilerinin kullanım durumu.
https://ijmri.de/index.php/jmsi
volume 4, issue 6, 2025
245
Tarımsal amaçlı arazilerin melioratif durumundaki değişikliklere etki eden faktörler,
gerçekleştirilen meliorasyon önlemlerinin durumu ve bu arazilerin su ile temin edilme seviyesi;
Çiftçi işletmelerine ve diğer tarım kuruluşlarına tahsis edilmemiş, boş durumda bulunan
tarımsal amaçlı arazilerin alanı ve mevcut durumu;
Tarımsal amaçlı arazilerin kullanımıyla ilgili geçmiş dönemlerde gerçekleştirilen izleme
(monitoring) sonuçlarına ilişkin bilgiler.
İlçelerin idari-territoryal sınırları çerçevesinde periyodik izleme çalışmaları her beş yılda bir
“O‘zdaverloyiha” Enstitüsü ve onun bölgesel şubeleri tarafından, Özbekistan Cumhuriyeti Devlet
Bütçesi fonları (bütçe parametrelerinde öngörülen kaynaklar dahilinde), Tarımı Geliştirme ve
Gıda Güvenliği Fonu kaynakları, bütçe dışı kaynaklar, uluslararası mali kuruluşların fonları,
yabancı kuruluşların hibeleri ve yürürlükteki mevzuatla yasaklanmamış diğer kaynaklar hesabına
gerçekleştirilir.
“Tarım arazilerinin izlenmesine yönelik dron görüntüsü”
Tarımsal amaçlı arazilerde ve ekim alanlarında izleme çalışmalarının yürütülmesinde aşağıdaki
kartografik materyaller temel alınır:
Sulanabilir ve kıraç (lalmi) bölgeler için — 1:10.000 ve 1:25.000 ölçekli haritalar, küçük
arazi sahipleri, arazi kullanıcıları ve kiracılar için — 1:5.000 ve 1:2.000 ölçekli haritalar;
Çöl bölgeleri, dağlık ve dağ etekleri için — 1:25.000, 1:50.000 ve ihtiyaç halinde
1:100.000 ölçekli kartografik materyaller.
Hazırlık süreci sırasında, tarımsal amaçlı araziler ve ekim alanlarında yapılacak izleme
faaliyetlerine asosiy oluşturan aşağıdaki belgeler toplanır ve incelenir:
Tarımsal amaçlı araziler ve ekim alanlarında izleme çalışmaları kapsamında aşağıdaki belgeler
toplanmakta ve incelenmektedir:
Arazi parçasına ilişkin mülkiyet veya kullanım hakkını belirleyen belgeler ve arazi
https://ijmri.de/index.php/jmsi
volume 4, issue 6, 2025
246
tahsislerine dair diğer belgeler;
Tarımsal amaçlı arazilerin yüzölçümü ve bunların sayısal haritaları;
Son yıllarda tarımsal amaçlı arazilerde gerçekleştirilen envanter ve izleme çalışmaları ile
ilgili materyaller;
Toprak, meliorasyon, jeobotanik ve diğer bilimsel araştırmalar, ayrıca işletme içi ve
işletmeler arası arazi planlama projelerine dair belgeler.
Saha gözlem çalışmaları sırasında tespit edilen değişiklikler, tarımsal amaçlı arazilerdeki arazi
sahipleri, kullanıcılar ve kiracılara ait alanların kartografik materyallerine ve “O‘zdaverloyiha”
Enstitüsü tarafından oluşturulmuş tarımsal arazi veri tabanına kaydedilir.
Periyodik izleme, “O‘zdaverloyiha” Enstitüsü ve onun bölgesel birimleri ile birlikte ilçe tarım
bölümü uzmanları ve yerinde arazi sahipleri, kullanıcılar ve kiracıların (veya temsilcilerinin)
iştiraki bilan sahada gerçekleştirilir.
Periyodik izleme sonuçları temelida arazi sahipleri, kullanıcılar ve kiracılar ölçeğinde bir veri
tabanı oluşturulur ve arazi raporlarında yer alan bilgilerle fiilen kullanılan arazi miktarı
karşılaştırılır.
Tarımsal amaçlı arazilerin mevcut durumu ve bunların kullanımına dair kısa bir analiz yapılır.
İzleme sürecinde, mülkiyet belgeleri resmi olarak düzenlenmemiş, çiftçi işletmeleri ve diğer
tarım kuruluşlarına tahsis edilmemiş, boş duran tarımsal araziler tespit edilir.
Periyodik izleme sonuçları, izleme işlemlerinin tamamlandığı gün itibariyla, arazi sahipleri,
kullanıcılar ve kiracılar ile idari bölgeler (ilçe ve şehirler) bazında toplanır ve sonuçlar bir
tutanakla resmileştirilerek ilgili ilçe (örneğin Quvasoy şehri) valiliklerine sunulur.
İzleme sürecinde arazi ile ilgili mevzuat hükümlerinin ihlali tespit etilgan taqdirda, bu durumla
ilgili bilgiler, tarımsal amaçlı arazilerin korunmasıyla görevli devlet denetim organlarına bir iş
günü içerisinde iletilir.
Periyodik izleme sonuçlarına göre iki nüsha halinde bir dosya klasörü hazırlanır. Dosyanın asıl
nüshası izleme çalışmalarını yürüten “O‘zdaverloyiha” Enstitüsünün ilgili bölge ofisinde, ikinci
nüshası ise ilçe (Quvasoy şehri) tarım bölümünde muhafaza qilinadi.
Tarımsal amaçlı araziler ve ekim alanlarında izleme çalışmalarının tamamlanmasından so‘ng,
arazi sahipleri, kullanıcılar ve kiracılara ait arazi türü, konturu va sınırları hakkında barcha
bilgiler on iş günü içinde “O‘zdaverloyiha” Enstitüsünün arazi bilgi sistemi portalında
oluşturuladi ve bu bilgiler bilgi ve iletişim texnologiyaları vasitasi bilan Özbekistan Cumhuriyeti
Devlet Vergi Komitesi nezdindeki Kadastro Ajansının çevrimiçi coğrafi bilgi portalına entegre
qilinadi.
Kaynakça
1.
Turayev, R. A. (2022).
Arazi İzleme
(Ders kitabı).
2.
Khudoyberdiyev, F. Sh., Bobojonov, S. O., & Muxamadov, Q. M. O. (2022). Orta Asya
ülkelerinde atık yönetim tesislerinin mevcut durumu.
Oriental Renaissance: Innovative,
Educational, Natural and Social Sciences
, 2(5), 967–976.
3.
Özbekistan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu Kararı. Tarımsal amaçlı arazilerde izleme
çalışmalarının yürütülmesi, arazilerin korunması ve arazi planlama faaliyetlerini düzenleyici
https://ijmri.de/index.php/jmsi
volume 4, issue 6, 2025
247
normatif-hukuki belgelerin onaylanmasına dair karar.
