JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-1_June-2025
294
294
SHIFOKORNING MUOMALA MADANIYATI,
MAJBURIYATLARI VA HUQUQLARI
Ilmiy rahbar:
Boymirzayeva Xurshida Sobirovna
Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti
Ijtimoiy va gumanitar fanlar kafedrasi o’qituvchisi
Talaba:
Sheraliyeva Sevinch Sherali qizi
Samarqand Davlat tibbiyot Universiteti
Pediatriya fakulteti 107-guruh talabasi
Annotatsiya:
Tibbiyot jamiyatning eng muhim sohalaridan biri bo‘lib, unda
shifokorning o‘rni beqiyosdir. Shifokor nafaqat bemorni davolovchi mutaxassis, balki
inson hayotiga daxldor eng nozik masalalarda qaror qabul qiluvchi shaxsdir. Shu
sababli, shifokorning muomala madaniyati, kasbiy etikasi va huquqiy bilimlari uning
faoliyat samaradorligi va bemor ishonchiga bevosita ta’sir qiladi.Hozirgi ilm-
fan,texnologiyalar rivojlanib borayotgan bir davrda ko’plab tibbiyot markazlari
qurilishi natijasida minglab yangi ish o’rinlari tashkil etilmoqda.Shu bilan bir qatorda
zamonaviy texnologiyalar tibbiyot hodimlarining ishlarini yanada yengillashtirib,o’z
kasblariga qiziqishni yanada oshirayotgan bo’lsa ajab emas.Har bir shifokor qabuliga
kelgan bemor tabiiyki,dardiga davo izlab kelar ekan,bemor va uning qarndoshlari bilan
tibbiy deontologiyaga amal qilgan holda muomalada bo’lish har bir shifokorning eng
oliy burchi va majburiyatidir.Xulosa qilib aytganda,shifokor uchun bemorning
sog’lig’i asosiy o’rinda tursa maqsadga muvofiq bo’ladi,albatta.
Kalit so’zlar
: shifokor, bemor,tibbiy deontologiya, tibbiy etika, zamonaviy
texnologiyalar, shifokor majburiyatlari, bemor qarindoshlari, sog’liq, shifokor
huquqlari, yatrogeniya.
Annotation:
Medicine – a true embodiment of humanity
Medicine is one of the most vital and essential fields of society, in which the role
of the doctor is invaluable. A doctor is not only a specialist who treats patients but also
a person who makes critical decisions concerning human life. Therefore, a doctor’s
communication culture, professional ethics, and legal knowledge directly affect the
effectiveness of their work and the trust of the patient.Today, as science and technology
continue to develop rapidly, the healthcare sector is also experiencing significant
advancements. The construction of numerous modern medical centers has led to the
creation of thousands of new job opportunities. Moreover, advanced technologies are
easing the workload of medical professionals and increasing their interest and
dedication to their profession.Every patient who comes to a doctor naturally seeks a
cure for their ailment. At this point, it is the highest duty and obligation of every doctor
to interact with the patient and their relatives in accordance with the principles of
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-1_June-2025
295
295
medical deontology. This includes ethical responsibility, patience, attention, and
respect—core values that strengthen the foundation of a healthy society.In conclusion,
for any doctor, the health and well-being of the patient must always be the top priority.
Being responsible for human health is an honorable and deeply demanding duty.
Key words
: doctor, the patient,medical deontology,medical ethics,modern
technologies,doctor’s obligations,patient’s relatives,health,doctor’s rights, iatrogenic.
Tibbiy deontologiya
— bu tibbiyot xodimlarining kasbiy odob-axloq qoidalari
va axloqiy majburiyatlarini o‘rganadigan fan sohasidir.
Tibbiy deontologiyaning asosiy mazmuni:
1. "Deon" — yunoncha so‘z bo‘lib, “burch” degan ma’noni anglatadi. Demak, bu
fan shifokorning kasbiy burchi va axloqiy javobgarligi haqida.
2. Bemor bilan muomala qilishdagi axloqiy me’yorlar — hurmat, sabr-toqat,
mehr-muhabbat, rostgo‘ylik va sir saqlash kabi tamoyillarni o‘z ichiga oladi.
3. Shifokor va jamiyat, shifokor va bemor, shifokor va hamkasblar o‘rtasidagi
munosabatlar madaniyati — qanday muomala qilish, qanday axloqiy mezonlarga amal
qilish kerakligi ko‘rsatiladi.
4. Tibbiy qarorlarni axloqiy baholash — davolash usuli tanlashda bemor
huquqlari, inson qadr-qimmati va hayoti ustuvor hisoblanadi.
Shifokorning bemor oldidagi asosiy majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
1. Hayotni saqlab qolish va sog‘likni tiklash:
Shifokorning birinchi va eng muhim majburiyati – bemorning hayoti va
sog‘lig‘ini himoya qilish, har qanday sharoitda unga zaruriy tibbiy yordam
ko‘rsatishdir.
2. Tibbiy sirni saqlash:
Bemor haqida olingan har qanday ma’lumot, tibbiy tarix yoki tashxis sir
saqlanishi shart. Shifokor bu ma’lumotlarni faqat bemorning roziligi yoki qonun
talabiga binoan oshkor qilishi mumkin.
3. Hurmatli va odobli munosabatda bo‘lish:
Bemor bilan muloqotda doimo mehribonlik, sabr-toqat va hurmat bilan
yondashishi, uning holatini tushunishga harakat qilishi zarur. Bu ishonchli muhit
yaratadi va davolash jarayonini yengillashtira
Shifokorning asosiy huquqlariga kiradi:
1. Kasbiy qarorlarni mustaqil qabul qilish huquqi:
Shifokor bemorning tashxisi va davolash usulini o‘z bilim va tajribasiga asoslanib
mustaqil tanlashga haqli. Bu qarorlar tibbiy standartlarga va bemorning holatiga mos
bo‘lishi kerak.
2. Hurmat va xavfsiz mehnat sharoitiga ega bo‘lish huquqi:
Shifokor o‘z kasbiy faoliyatini bajarishda bemorlar va ularning yaqinlari
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-1_June-2025
296
296
tomonidan hurmat qilinishini, shuningdek, xavfsiz va sog‘lom ish muhitida ishlashni
talab qilish huquqiga ega.
Yatrogeniya
— bu shifokor yoki boshqa tibbiyot xodimining noto‘g‘ri, ehtiyotsiz
yoki noaniq harakati natijasida bemorda yuzaga keladigan salbiy holat, kasallik yoki
asoratdir.
"Yatrogeniya" termini yunoncha "iatros" – shifokor, va "genes" – keltirib
chiqaruvchi degan ma'noni anglatadi.
Yatrogenik holat — bu bevosita tibbiy muolaja, noto‘g‘ri tashxis, dori
vositasining nojo‘ya ta’siri yoki psixologik bosim kabi sabablardan kelib chiqishi
mumkin.
Yatrogeniyaning turlari:
1. Tibbiy yatrogeniya:
2. Psixologik yatrogeniya:
3. Diagnostik yatrogeniya:
Xulosa:
Shifokorning muomala madaniyati – bu bemorga nisbatan hurmat, mehr va e’tibor
asosida qurilgan axloqiy yondashuvdir. U nafaqat davolashda, balki bemor bilan
ishonchli aloqani shakllantirishda ham muhim o‘rin tutadi. Har bir shifokor bemor
oldida inson hayotini asrash, sir saqlash va adolatli xizmat ko‘rsatish kabi muqaddas
majburiyatlarga ega. Shu bilan birga, u kasbiy qarorlarni erkin qabul qilish, hurmat va
xavfsiz mehnat sharoitida ishlash huquqiga ham egadir. Muomala madaniyatiga ega,
burchini sidqidildan ado etadigan va huquqlarini bilgan shifokor — jamiyat
sog‘lig‘ining asosi bo‘lib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Davlat tibbiyot etikasi kodeksi — O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash
vazirligi tomonidan tasdiqlangan rasmiy hujjat.
2. Beauchamp, T.L. & Childress, J.F. (2019). Principles of Biomedical Ethics. Oxford
University Press.
— Tibbiy axloq va deontologiya asoslari haqida xalqaro darajadagi asosiy manba.
3. Saidov, Sh. (2020). Tibbiy etik va deontologiya. Toshkent: O‘zbekiston Tibbiyot
Universiteti nashri.
— Milliy sharoitga moslashtirilgan tibbiy etik qoidalar.
4. World Medical Association (WMA). Declaration of Helsinki. Ethical Principles for
Medical Research Involving Human Subjects.
— Tibbiy tadqiqotlarda axloqiy tamoyillar bo‘yicha xalqaro hujjat.
5. Ozodbekova, N. (2018). Shifokorning kasbiy majburiyatlari va huquqlari. “Tibbiyot
va Sog‘liq” jurnal, 4-son, 45-50-betlar.
— Milliy jurnal maqolasi, shifokorlarning kasbiy huquq va majburiyatlari haqida.
6. Gliklich, R.E., Dreyer, N.A., Leavy, M.B. (2014). Registries for Evaluating Patient
Outcomes: A User’s Guide. Agency for Healthcare Research and Quality (US).
— Tibbiyotda bemor huquqlari va axloqiy munosabatlarni tushuntiruvchi manba
.
