JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
226
226
226
226
FARGʻONA VODIYSINING NOYOB DORIVOR OʻSIMLIGI -
LEPIDIUM FERGANENSIS L.
РЕДКОЕ ЛЕКАРСТВЕННОЕ РАСТЕНИЕ ФЕРГАНСКОЙ
ДОЛИНЫ – LEPIDIUM FERGANENSIS L.
RARE MEDICINAL PLANT OF THE FERGHANA VALLEY –
LEPIDIUM FERGANENSIS L.
Yursunova O‘g‘iloy
biologiya yo‘nalishi 2- bosqich talabasi
Farg‘ona Davlat Universiteti
Annotatsiya
Lepidium ferganense L.
— Markaziy Osiyoga xos, kam o‘rganilgan ko‘p yillik
o‘simlik bo‘lib, Brassicaceae oilasiga mansub. Ushbu maqolada o‘simlikning botanik
tavsifi, kimyoviy tarkibi va dorivorlik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari
Lepidium turkumiga mansub boshqa o‘simliklar bilan solishtirilib, uning farmakologik
salohiyati baholanadi.
Kalit so‘zlar :
barg, poya, ildiz, gul, urug‘, dorivor, zaharli, foydali, o‘sish,
kimyo, tarkib, tibbiyot, o‘simlik, tahlil, Markaziy Osiyo.
Аннотация
Lepidium ferganense L.
— многолетнее растение семейства Brassicaceae,
эндемичное для Центральной Азии. В данной статье рассматриваются
ботаническое описание, химический состав и лекарственные свойства растения.
Результаты исследования сопоставляются с другими видами рода Lepidium,
оценивая его фармакологический потенциал.
Ключевые слова
: лист, стебель, корень, цветок, семя, лекарственный,
ядовитый, полезный, рост, химия, состав, медицина, растение, анализ,
Центральная Азия.
Annotation
Lepidium ferganense L.
is a perennial plant of the Brassicaceae family, endemic
to Central Asia. This article examines its botanical description, chemical composition,
and medicinal properties. The findings are compared with other Lepidium species to
assess its pharmacological potential.
Keywords
: leaf, stem, root, flower, seed, medicinal, toxic, beneficial, growth,
chemistry, composition, medicine, plant, analysis, Central Asia
Lepidium ferganense L.
— Brassicaceae oilasiga mansub, Markaziy Osiyoda,
xususan, Farg‘ona vodiysida tarqalgan noyob o‘simlikdir. Uning ekologik
moslashuvchanligi va farmakologik xususiyatlari hali to‘liq o‘rganilmagan. Ushbu
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
227
227
227
227
maqolada o‘simlikning morfologik, kimyoviy va dorivorlik xususiyatlari tahlil
qilinadi, bu esa uni ilmiy va amaliy jihatdan baholashga yordam beradi.
BOTANIK TAVSIFI
Lepidium ferganense L.
— ko‘p yillik o‘simlik bo‘lib, balandligi 30–60 sm gacha
yetadi. Barglari mayda, cho‘zinchoq shaklda, poyaga navbat bilan joylashgan. Gullari
oq rangda, to‘pgul shaklida joylashgan, har bir gul to‘rt bargli. Urug‘lari mayda, yassi
va jigarrang tusda bo‘ladi. O‘simlik asosan bahor oylarida gullaydi va yozda meva
beradi.(1- rasm )
1- rasm. O'simmikning umumiy koʻrinishi
Adabiyotlar tahlilidan shuni bilishimiz mumkunki
Lepidium ferganense
o‘simligining tarqalish hududi bir nechta olimlar tomonidan o‘rganilgan. Ushbu
o‘simlik dastlab 1898-yilda Markaziy Osiyoning Farg‘ona vodiysida aniqlangan.
Keyinchalik, uning morfologik xususiyatlari va tarqalish areali bo‘yicha chuqur
tadqiqotlar olib borilgan.
Ushbu turni o‘rgangan asosiy tadqiqotchilar:
Yasamin Nasseh va Mohammad Reza Joharchi: 2019 yilda bu ikki olim
Lepidium
ferganense
ni Eron florasida birinchi marta qayd etishdi. Ular o‘simlikning morfologik
tavsifini, tarqalish xaritasini va boshqa yaqin turlari bilan solishtirishni taqdim etishdi.
Ushbu tadqiqot Eronning Razavi Xurosan viloyatida, ayniqsa Kashmar yaqinidagi
tog‘li hududlarda olib borilgan.
German (2014): Ushbu tadqiqotchi
Lepidium ferganense
ning morfologik
o‘zgaruvchanligini va uning boshqa turlar bilan bo‘lgan o‘xshashliklarini o‘rganib, bu
turning keng tarqalganligini va ayrim holatlarda boshqa turlar bilan sinonim sifatida
qaralishini taklif qilgan .
Botschantzev & Vvedensky (1955): Ular
Lepidium ferganense
ning umumiy
tarqalish hududlarini, jumladan Afg‘onistonni, qayd etishgan, ammo aniq joylashuvlar
haqida ma’lumot bermaganlar .
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
228
228
228
228
KIMYOVIY TARKIBI
Lepidium
turkumiga mansub o‘simliklar tarkibida glukozinolatlar, flavonoidlar,
alkaloidlar va yog‘ kislotalari mavjudligi aniqlangan. Masalan, Lepidium sativum
urug‘larida linolenik kislota (33%), olein kislota (23%) va β-sitosterol (50%)
mavjudligi qayd etilgan. Shuningdek, γ-tokoferol (1500–1900 mg/kg) miqdorida
aniqlangan. Lepidium ferganense ning kimyoviy tarkibi to‘liq o‘rganilmagan bo‘lsa-
da, uning yaqin turlari asosida yuqoridagi birikmalar mavjud bo‘lishi ehtimoli yuqori.
DORIVORLIK XUSUSIYATI
Lepidium turkumiga mansub o‘simliklar xalq tabobatida turli kasalliklarni
davolashda qo‘llaniladi. Ular diuretik, antihipertenziv, yallig‘lanishga qarshi va
antioksidant xususiyatlarga ega. Masalan, Lepidium sativum barglari va urug‘lari
oshqozon-ichak kasalliklari, nafas yo‘llari muammolari va suyak sinishlarini
davolashda ishlatiladi.
XULOSA
Lepidium ferganense — Markaziy Osiyoga xos, kam o‘rganilgan o‘simlik bo‘lib,
uning morfologik va kimyoviy xususiyatlari uni farmakologik tadqiqotlar uchun
istiqbolli ob’ektga aylantiradi. O‘simlikning dorivorlik salohiyatini aniqlash uchun
qo‘shimcha ilmiy tadqiqotlar o‘tkazish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Khassanov, F.O., Karimov, A.A. (2020). O‘zbekiston florasidagi Lepidium
turkumiga oid o‘simliklar morfologiyasi va ekologiyasi. Toshkent:
2. Nasrullayev, I., Tursunov, B. (2017). Dorivor o‘simliklar kimyosi. Toshkent: Istiqlol
nashriyoti.
3. Nabiev, M.M. (2011). O‘simliklar farmakognoziyasi. Toshkent: O‘qituvchi
nashriyoti.
4. Al-Snafi, A.E. (2014). "The pharmacological importance of Lepidium sativum – A
review." International Journal of Pharmacological Screening Methods, 4(2): 60–65.
5. Ahmad, M., et al. (2016). "Lepidium species: Ethnobotany and pharmacological
relevance."
Journal
of
Ethnopharmacology,
180:
193–206.
doi:10.1016/j.jep.2016.01.022
