MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
301
MEHNATNI MUHOFAZA QILISH XIZMATLARIDA
STANDARTLAR,TAMOYILLAR VA YONDASHUVLAR
Odiljonova Ruzixon
Andijon davlat texnika instituti
Mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi yo‘nalishi 3-kurs talabasi
E-mail:rozixonodiljonova8@gmail.com
Annotatsiya: Ushbu maqolada mehnatni muhofaza qilish xizmatlarining
asosiy vazifalari, xalqaro va milliy standartlarga asoslangan tartibga solish
mexanizmlari, xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratishdagi tamoyillar hamda samarali
yondashuvlar yoritilgan. Xususan, mehnat xavfsizligini ta’minlashda tizimli
boshqaruv, tavakkalchilikni baholash, profilaktik chora-tadbirlar ko‘rish va
xodimlarning kasbiy salomatligini nazorat qilish kabi jihatlar muhim o‘rin tutadi.
Maqolada zamonaviy yondashuvlar, ISO 45001 standartlari, shuningdek, mehnat
muhofazasi xizmatlarining ichki korxona tuzilmasidagi o‘rni tahlil qilingan.
Tadqiqot mehnatni muhofaza qilishda samaradorlikni oshirishga qaratilgan ilg‘or
tajribalarni o‘rganishga asoslangan.
Kalit so‘zlar: Mehnatni muhofaza qilish, xavfsiz mehnat sharoitlari, sanoat
xavfsizligi, texnika xavfsizligi, mehnat gigiyenasi, tizimli yondashuv, ishlab
chiqarish xavflari, kasbiy salomatlik, xavfni baholash, profilaktika, mehnatni
muhofaza qilish xizmati.
Kirish:
Mehnat muhofazasi — bu insonning mehnat faoliyati davomida
yuzaga keladigan salbiy omillardan himoya qilinishini ta’minlashga qaratilgan
kompleks chora-tadbirlar tizimidir. Bugungi tezkor rivojlanayotgan sanoat va
xizmat ko‘rsatish sohalarida mehnat xavfsizligini ta’minlash nafaqat huquqiy
majburiyat, balki ijtimoiy mas’uliyat sifatida ham qaralmoqda. Shu sababli mehnatni
muhofaza qilish xizmatlarining samarali faoliyati ishlab chiqarishdagi xavf-
xatarlarning oldini olishda, xodimlarning sog‘lig‘i va hayotini saqlab qolishda hal
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
302
qiluvchi rol o‘ynaydi. Jahon tajribasida qabul qilingan ISO 45001 kabi standartlar,
shuningdek, tizimli yondashuv asosida tashkil etilgan mehnat muhofazasi siyosati
mehnat jarayonini xavfsiz va barqaror qilishga xizmat qiladi. Ushbu maqolada aynan
shu yo‘nalishda amal qilinayotgan tamoyillar, huquqiy asoslar va zamonaviy
yondashuvlar yoritiladi.
Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha xizmatlar ko'rsatish - bu ishchilarning
xavfsizligi, sog’lig'i va farovonligini himoya qilish va ta’minlash, shuningdek,
mehnat sharoitlari va mehnat muhitini yaxshilash maqsadida ish joyida faoliyatni
amalga oshirishdir. Ushbu xizmatlar yakka tartibda yoki korxonaning maxsus
xizmat bo‘linmalari yoki tashqi xizmatlarning bir qismi sifatida ishlaydigan kasbiy
tibbiyot mutaxassislari tomonidan taqdim etiladi.
Kasbiy salomatlik barcha kasblarda ishchilarning jismoniy, aqliy va ijtimoiy
farovonligini oshirish va qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan bo’lishi kerak;
xodimlarning mehnat sharoitlari bilan bog’liq sog’lig’idan chetlanishlarning oldini
olish; xodimlarni mehnat faoliyatida sog’lig’iga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan omillar
ta’siridan kelib chiqadigan xavflardan himoya qilish; xodimni uning fiziologik va
psixologik imkoniyatlariga moslashtirilgan mehnat sharoitlariga joylashtirish va
saqlash; Xulosa qilib aytadigan bo’lsak: ishning insonga va har bir kishining o‘z
ishiga moslashishi.
Ishchilarning sog’lig’ini saqlash va mustahkamlash uchun
mehnatni muhofaza qilish xizmati o‘zi xizmat ko’rsatadigan korxona va unda
ishlaydigan ishchilarning maxsus ehtiyojlarini qondirishi kerak. Sanoat, ishlab
chiqarish, savdo, qishloq xo’jaligi va boshqa xo’jalik faoliyatining keng doirasi va
ko’lamini hisobga olgan holda, hamma uchun mos bo‘lishi kerak bo‘lgan mehnatni
muhofaza qilish xizmati uchun batafsil faoliyat dasturini yoki tashkil etish sxemasini
va ishlash shartlarini belgilash mumkin emas. korxonalar va barcha sharoitlarda.
XMTning mehnatni muhofaza qilish va mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha
konventsiyasi va mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha xizmatlar to‘g’risidagi
konventsiyalariga muvofiq, ishchilarning sog’lig’i va xavfsizligi uchun asosiy
javobgarlik ish beruvchilar zimmasiga tushadi. Mehnatni muhofaza qilish
xizmatining vazifalari xodimlarning sog’lig’ini himoya qilish va mustahkamlash,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
303
mehnat sharoitlari va mehnat muhitini yaxshilash va umuman korxona sog’lig’ini
saqlash, ishchilarga mehnatni muhofaza qilish xizmatlarini ko‘rsatish va ish
beruvchiga mutaxassislarning maslahatlarini berishdan iborat. O‘zi a’zo bo‘lgan
muayyan mehnat jamoasi manfaatlarini ko‘zlab, sog’liq va xavfsizlikning mumkin
bo‘lgan eng yuqori standartlariga erishish.
Xulosa:
Mehnatni muhofaza qilish xizmatlari bugungi kunda har bir
tashkilot va korxona faoliyatida muhim strategik yo‘nalishlardan biri hisoblanadi.
Xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratish, xodimlarning hayoti va sog‘lig‘ini muhofaza
qilish nafaqat insonparvarlik nuqtai nazaridan, balki iqtisodiy samaradorlik jihatidan
ham katta ahamiyatga ega. Maqolada ko‘rib chiqilgan standartlar, tamoyillar va
yondashuvlar — xususan, ISO 45001 singari xalqaro tizimlar mehnat muhofazasi
faoliyatini tartibga solishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. Tizimli yondashuv,
xavflarni baholash va oldini olishga qaratilgan profilaktik choralar orqali
korxonalarda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan favqulodda holatlarning oldi olinadi.
Shunday ekan, har bir rahbar va mutaxassis mehnat muhofazasi madaniyatini
rivojlantirishga mas’uliyat bilan yondashishi lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. O‘zbekiston Respublikasining “Mehnat kodeksi”, 2023-yilgi tahrir.
2.“Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni,
2014-yil 22-sentabr.
3.ISO 45001:2018 – Occupational health and safety management systems –
Requirements with guidance for use.
4.Raximov A.A., Karimov B.B. Mehnat muhofazasi asoslari, O‘quv qo‘llanma.
Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2021.
5.Zokirov A.I. Texnika xavfsizligi va mehnatni muhofaza qilish, darslik. Toshkent,
2020.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
304
6.Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO) va Xalqaro mehnat tashkiloti (ILO)
rasmiy nashrlari.
– O‘zbekiston Respublikasining mehnatga oid normativ-huquqiy
hujjatlari.
– ISO xalqaro standartlar rasmiy sayti.
– Xalqaro mehnat tashkiloti (ILO) rasmiy veb-sayti.
11.
Raxmatov B.X. Ish vaqtini me’yorlash va uning turlari. – O‘zbekiston Milliy
universiteti nashriyoti, 2022.
12.Karimova Z.M., Tursunov A.M. Korxonada mehnatni tashkil qilish. – Toshkent:
Iqtisodiyot, 2019.
13.Toshboev A.B. Mehnat huquqi asoslari. – Andijon: ADTI nashriyoti, 2023.
