MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
297
ISH JOYLARIDA MEHNAT MUHOFAZASINING ZAMONAVIY
TAMOYILLARI VA ULARDAN SAMARALI FOYDALANISH
Odiljonova Ruzixon
Andijon davlat texnika instituti
Mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi yo‘nalishi 3-kurs talabasi
E-mail:rozixonodiljonova8@gmail.com
Annotasiya: Ushbu maqolada ish joylarida mehnat muhofazasi sohasida
qo‘llanilayotgan zamonaviy yondashuvlar va tamoyillar ishchilar uchun
yaratilayotgan o‘quv mashg’ulotlar tahlil qilinadi. Ishlab chiqarishda yuzaga
kelishi mumkin bo‘lgan xavf omillarini oldindan aniqlash, ularni bartaraf etish va
xodimlar salomatligini saqlashda innovatsion yondashuvlarning o‘rni yoritilishiga
harakat qildim. Mehnat muhofazasini takomillashtirish orqali ishlab chiqarish
unumdorligini oshirish va baxtsiz hodisalar sonini kamaytirish bo‘yicha samarali
usullar ko‘rsatib o‘tilgan. Maqola yakunida zamonaviy xavfsizlik tizimlarining
amaliyotga tatbiq etilishi bo‘yicha takliflar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:mehnat muhofazasi, texnika xavfsizligi, ishlab chiqarish xavfi,
baxtsiz hodisalarning oldini olish, zamonaviy tamoyillar, zamaonaviy yondashuvlar.
Kirish:
Bugungi kunda ishlab chiqarish korxonalari, xizmat ko‘rsatish
sohalari va boshqa turdagi ish joylarida xodimlar xavfsizligi va sog‘lig‘ini
ta’minlash dolzarb masalalardan biri bo‘lib qolmoqda. Mehnat faoliyati jarayonida
yuzaga keladigan turli xavf omillari inson salomatligiga jiddiy zarar yetkazishi, hatto
baxtsiz hodisalarga olib kelishi mumkin. Shu sababli, mehnat muhofazasi va texnika
xavfsizligi har bir tashkilot faoliyatining ajralmas qismi hisoblanadi.
Mehnatni muhofaza qilish xizmatlari dunyoda notekis taqsimlangan .
Yevropa mintaqasida mehnatga layoqatli aholining yarmiga yaqini malakali kasbiy
sog'liqni saqlash xizmatlari tomonidan qoplanmagan; mamlakatlar o‘rtasidagi farq
juda keng bo‘lib, qamrov ko‘rsatkichlari ishchi kuchining 5% dan 90% gacha.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
298
Hozirgi vaqtda o‘tish davrini boshdan kechirayotgan Markaziy va Sharqiy Yevropa
mamlakatlari o‘zlarining iqtisodiy faoliyatlarini qayta tashkil etish va yirik
markazlashtirilgan sanoatning kichikroq bo‘linmalarga bo‘linishi tufayli xizmatlar
ko‘rsatishda muammolarga duch kelishmoqda.
Ushbu rasm zamonaviy mehnat muhofazasi tamoyillari — bilan to‘liq
bog‘liq.
Mehnat xavfsizligi asosiy tamoyillari (The Knowledge Academy) –
xavfni baholash, nazorat, xodimlarni o‘qitish, favqulodda holatlar va doimiy
takomillashtirishni ko‘rsatadi .
"Ten Principles of Good Work Design" – samarali ish uslublarini
tashkil etish bo‘yicha asosiy yondashuvlarni vizual tarzda tushuntiradi
“Four Pillars of Workplace Safety” – texnika xavfsizligi tizimining to‘rt
ustunini ta’kidlaydi: xodim treninglari, nazorat, o‘lchash va kengaytirish
Yangi model taklifi uchun diagramma – ILO va OSHA
metodologiyalariga asoslangan holistik yondashuvlarning tasviri
So‘nggi yillarda ushbu sohada zamonaviy yondashuvlar va ilg‘or
texnologiyalar joriy qilinmoqda. Xavfni oldindan aniqlash, baholash va bartaraf
etishga qaratilgan tizimlar ishlab chiqilib, amaliyotga tadbiq etilmoqda. Shuningdek,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
299
raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, masofaviy monitoring tizimlari mehnat
muhofazasini sifat jihatdan yangi bosqichga olib chiqmoqda. Ma’lumotlarni tizimli
tahlil qilish orqali xavf-xatarlarni kamaytirish, xodimlar bilimini oshirish va
ularning
ish
joyida
xavfsizlik
madaniyatini
shakllantirish
imkoniyati
kengaymoqda.Ushbu maqolada aynan shunday zamonaviy tamoyillar va ularning
amaliyotdagi qo‘llanilish samaradorligi tahlil qilinadi.Har bir ishchi o‘zining aybi
bilan baxtsiz hodisaga sababchi bo‘lishi mumkin.Ishlab chiqarish korxonalarida
baxtsiz hodisalarning oldini olish, jarohatlarni kamaytirish, ishlab chiqarish
unumdorligini oshirish uchun barcha zamonaviy usullar qo‘llanib kelinmoqda.
Aksariyat mamlakatlarda mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha xizmatlar
ko‘rsatishni tartibga soluvchi qonunlar mavjud, ammo qonunchilikning tuzilishi,
uning mazmuni va u qamrab oladigan ishchilar juda xilma-xildir. An’anaviy
qonunlar mehnatni muhofaza qilish xizmatlarini mehnatni muhofaza qilish,
mehnatni muhofaza qilish va gigiena xizmatlari, ish joyida sog’liqni saqlash
dasturlari va boshqalar kabi ixtisoslashtirilgan va alohida faoliyatlar guruhi sifatida
ko‘rib chiqadi. Ko‘pgina mamlakatlarda, qonunchilikda dastur sifatida ko‘rib
chiqilishi mumkin bo‘lgan narsalarni belgilash o‘rniga, ish beruvchilarning sog’liq
uchun xavf darajasini baholash, ishchilarning sog’lig’ini tekshirish yoki
xodimlarning sog’lig’i va xavfsizligi bilan bog’liq boshqa individual tadbirlarni
ta’minlash mas’uliyati belgilab qo’yilgan.
Xulosa:
Mehnat muhofazasi har bir tashkilotning barqaror va xavfsiz faoliyat
yuritishida muhim o‘rin tutadi. Bugungi kunda ish joylarida mehnat xavfsizligini
ta’minlash faqatgina qonun-qoidalarga amal qilish bilangina emas, balki zamonaviy
yondashuv va texnologiyalarni qo‘llash orqali samarali tashkil etilmoqda. Xavflarni
oldindan aniqlash, xodimlarni muntazam o‘qitish, shaxsiy himoya vositalaridan
to‘g‘ri foydalanish va raqamli monitoring tizimlarini joriy etish – bularning barchasi
baxtsiz hodisalar sonini kamaytirish va ishlab chiqarish unumdorligini oshirishga
xizmat qiladi.Shunday ekan, har bir tashkilot o‘z ishchilarining hayoti va
salomatligini muhofaza qilishni ustuvor vazifa sifatida belgilashi, mehnat
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
300
muhofazasi tamoyillarini doimiy takomillashtirib borishi lozim. Faqat ana
shundagina zamonaviy, xavfsiz va samarali mehnat muhiti yaratish mumkin bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2023.
2.
O‘zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi
Qonuni. – Toshkent: 2022-yil 6-dekabrda qabul qilingan.
3.
Axmedov A.X., Xudoyberdiyev I.A. Mehnat muhofazasi. – Toshkent: “Fan
va texnologiya”, 2021.
4.
Xamdamov U.A., Yoqubov N.S. Texnika xavfsizligi asoslari. – Toshkent:
“Iqtisod-moliya”, 2020.
5.
Тищенко В.М. Охрана труда: современные подходы. – Москва: Инфра-
М, 2021.
6.
International Labour Organization (ILO). Occupational Safety and Health
Management Systems (ILO-OSH 2001) – Geneva, 2021.
7.
Raqamli xavfsizlik va ishlab chiqarish tizimlarida xavf tahlili bo‘yicha
8.
Yakhyaev A.T. Mehnat gigiyenasi va xavfsizlik muammolari. – Samarqand:
SamDU nashriyoti, 2019.
