MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
328
BOLALARDA AGRESSIYA SABABLARI VA UNI
KAMAYTIRISH USULLARI
Toshboltayeva Nodiraxon Ibrohimjonovna
FarDU Sirtqi bo’lim o’qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu maqolada bolalarda uchraydigan agressiv xatti-
harakatlarning asosiy sabablari, ularning psixologik omillari va ijtimoiy muhit ta’siri
ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, agressiyani kamaytirishning samarali usullari,
psixologik yondashuvlar va pedagogik strategiyalar haqida fikr yuritiladi. Tadqiqot
maktabgacha yoshdagi bolalar misolida olib borildi va real amaliyotdagi
yondashuvlar tahlil qilindi.
Kalit so‘zlar: agressiya, bolalar psixologiyasi, ijtimoiy omillar, tarbiya,
emotsional nazorat, muqobil xulq-atvor, psixoprofilaktika.
Annotation: This article will look at the main causes of aggressive behavior
in children, their psychological factors and the impact of the social environment. It
also reflects on effective methods of reducing aggression, psychological approaches
and pedagogical strategies. The study was carried out on the example of preschool
children, and the approaches in real practice were analyzed.
Keywords: aggression, child psychology, social factors, upbringing,
emotional control, alternative behavior, psychoprophylaxis.
Аннотация: В этой статье рассматриваются основные причины
агрессивного поведения у детей, их психологические факторы и влияние
социальной среды. Также рассматриваются эффективные методы снижения
агрессии, психологические подходы и педагогические стратегии. Исследование
проводилось на примере дошкольников и анализировались подходы из реальной
практики.
Ключевые слова: агрессия, детская психология, социальные факторы,
воспитание,
эмоциональный
контроль,
альтернативное
поведение,
психопрофилактика.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
329
Kirish
Bolalar harakatlarida kuzatiladigan agressivlik ularning psixik rivojlanishi va
ijtimoiy moslashuviga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Agressiya – bu ichki
emotsional ziddiyatlar, ijtimoiy muhitdagi bosimlar yoki noto‘g‘ri tarbiya oqibatida
yuzaga keladigan salbiy xatti-harakatdir. Ushbu maqola bolalarda agressiyaning kelib
chiqish sabablari va uni kamaytirish yo‘llarini yoritishga qaratilgan.
Adabiyotlar tahlili
Ilmiy adabiyotlarda bolalar agressiyasiga turlicha yondashuvlar mavjud. Z.
Freud agressiyani insondagi asosiy instinkt deb bilgan bo‘lsa, B. Skinner bu holatni
o‘rganilgan xulq-atvor deb hisoblaydi. A. Bandura ijtimoiy o‘rganish nazariyasiga
tayanib, bola agressiyani atrofdagilarning xatti-harakatlari orqali o‘zlashtiradi, deya
ta’kidlaydi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, oilaviy muhit, ota-onaning befarqligi yoki
haddan tashqari qattiqqo‘lligi, bolalarga nisbatan e’tibor yetishmasligi agressiv xatti-
harakatlarga olib kelishi mumkin.
Tadqiqot metodologiyasi
Tadqiqot maktabgacha yoshdagi 5-6 yoshli bolalar bilan olib borildi. Kuzatuv,
suhbat va loyihaviy metod (masalan, rasm chizdirish, "agressiya" so‘ziga
munosabatini aniqlash) kabi usullardan foydalanildi. Pedagoglar va ota-onalardan
so‘rovnomalar olinib, ijtimoiy muhitning bolalar xulq-atvoriga ta’siri tahlil qilindi.
Natija va muhokama
Olingan natijalarga ko‘ra, agressiv bolalarning aksariyatida oilaviy
muammolar, emotsional e’tibor yetishmasligi va ijtimoiy-psixologik yordamning
yo‘qligi aniqlandi. Agressiyani kamaytirish maqsadida bolaning ichki holatini
tushunish, uning emotsional ehtiyojlarini aniqlash va mos tarbiyaviy yondashuvni
tanlash muhimligi ta’kidlandi. Psixologik o‘yinlar, art-terapiya, musiqiy terapiya,
suhbat va ijobiy rag‘batlantirish orqali ijobiy natijalarga erishish mumkin.
Xulosa
Agressiv xatti-harakatlar bolalarning psixik rivojlanishiga salbiy ta’sir
ko‘rsatishi mumkin. Bu holatni bartaraf etish uchun bolaning ijtimoiy-muhitini
yaxshilash, ota-onalar va tarbiyachilar bilan samarali hamkorlikda ishlash lozim.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
330
Agressiyani birdaniga yo‘qotish imkonsiz, ammo uni to‘g‘ri yondashuvlar orqali
bosqichma-bosqich kamaytirish mumkin.
Takliflar
-Maktabgacha ta’lim muassasalarida psixologlar ishtirokini kuchaytirish;
-Ota-onalar uchun agressiya sabablari va uni oldini olish usullari bo‘yicha
treninglar tashkil qilish;
-Bolalar bilan emotsional aloqani kuchaytiruvchi psixologik o‘yinlar va
mashg‘ulotlar o‘tkazish;
-Mediamahsulotlar (multfilm, o‘yinlar) orqali bolalarga zo‘ravonlikni targ‘ib
qilmaslikka alohida e’tibor qaratish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
ERKABOEVA, D.S. (2022). BOLALARDA AGRESSIV XULQ-ATVOR
SABABLARI VA PROFILAKTIKASI. TOSHKENT: FAN VA TEXNOLOGIYA
NASHRIYOTI.
2.
ABDURAXMONOVA, Z.T. (2020). MAKTABGACHA YOSHDAGI
BOLALARDA IJTIMOIY-PSIXOLOGIK MUAMMOLAR. “PSIXOLOGIYA”
ILMIY-AMALIY JURNALI, №2, 45–51-BETLAR.
3.
XASANOVA, M.T. (2019). AGRESSIYANING PSIXOLOGIK TURLARI
VA ULARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI. “OILA VA JAMIYAT” JURNALI,
№3, 21–25-BETLAR.
4.
NIYOZOVA, G.Q. (2021). MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA
EMOTSIONAL BUZILISHLAR VA ULARNING OLDINI OLISH. TOSHKENT:
TDPU NASHRIYOTI.
5.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTINING 2019-YIL 6-
NOYABRDAGI
PQ-4512-SONLI
QARORI “MAKTABGACHA TA’LIM
TIZIMINI RIVOJLANTIRISH STRATEGIYASI TO‘G‘RISIDA”.
