MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
315
ERTA YOSHLARDA PSIXOMOTOR RIVOJLANISHNI
BAHOLASH METODLARI
Toshboltayeva Nodiraxon Ibrohimjonovna
FarDU Sirtqi bo’lim o’qituvchisi
Annotatsiya: Mazkur maqolada erta yoshdagi bolalarning psixomotor
rivojlanishini baholash metodlariga e’tibor qaratilgan. Psixomotor rivojlanish –
bolaning harakat faoliyati va ruhiy holatining uyg‘unligi sifatida qaraladi va bu
rivojlanishning erta bosqichlari bolaning umumiy salomatligi, keyingi ijtimoiy va
kognitiv faoliyati uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Tadqiqotda harakat
koordinatsiyasi, muvozanat, mayda va yirik motorik harakatlarni baholovchi
uslublar, shuningdek, diagnostik testlar, kuzatuv va eksperimental metodlar tahlil
qilingan. Maqolada psixologik-pedagogik amaliyotda keng qo‘llanilayotgan
baholash vositalari, ularning afzallik va kamchiliklari ham ko‘rib chiqilgan.
Natijada, erta yoshdagi bolalarda harakat va psixik rivojlanishni aniqlash uchun
samarali metodik yondashuvlar taklif etilgan.
Kalit so‘zlar: erta yosh, psixomotor rivojlanish, baholash metodlari, harakat
faoliyati, motorika, diagnostika, bola rivojlanishi, kuzatuv, psixologik metodlar.
Annotation: This article focuses on methods for assessing the psychomotor
development of children of early age. Psychomotor development is considered as a
combination of the child's activity and mental state of affairs, and the early stages of
this development serve as the basis for the child's general health, further social and
cognitive activity. The study analyzed movement coordination, balance, techniques
that assess fine and large motor movements, as well as diagnostic tests, observation
and experimental methods. The article also considers the assessment tools that are
widely used in psychological and pedagogical practice, their advantages and
disadvantages. As a result, effective methodological approaches have been proposed
to identify movement and psychic development in early childhood children.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
316
Keywords: early age, psychomotor development, evaluation methods, action
activity, motorics, diagnostics, Child Development, observation, psychological
methods.
Аннотация: В данной статье основное внимание уделено методам
оценки психомоторного развития детей раннего возраста. Психомоторное
развитие-рассматривается как сочетание двигательной активности и
психического состояния ребенка, и эти ранние стадии развития служат
основой для общего здоровья ребенка, его последующей социальной и
познавательной деятельности. В исследовании были проанализированы
методы оценки координации движений, равновесия, мелкой и крупной
моторики, а также диагностические тесты, наблюдательные и
экспериментальные методы. В статье рассмотрены широко применяемые в
психолого-педагогической практике средства оценки, а также их
достоинства и недостатки. В результате были предложены эффективные
методические подходы к выявлению двигательного и психического развития у
детей раннего возраста.
Ключевые слова: ранний возраст, психомоторное развитие, методы
оценки, двигательная активность, моторика, диагностика, развитие ребенка,
наблюдение, психологические методы.
Kirish
Erta bolalik – inson hayotining eng muhim va asosiy bosqichlaridan biridir.
Bu davrda bolaning psixik va jismoniy rivojlanishi eng intensiv sur’atda kechadi.
Ayniqsa, psixomotor rivojlanish – bolaning harakatlari bilan psixik faoliyatining
uyg‘un rivojlanishi – kelgusidagi muvaffaqiyatli o‘sish va ta’lim olish jarayonlariga
zamin yaratadi. Shu sababli, erta yoshdagi bolalarda psixomotor rivojlanishni to‘g‘ri
va samarali baholash muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega. Ushbu maqolada
psixomotor rivojlanishni baholashda qo‘llaniladigan metodlar, ularning imkoniyatlari
va amaliyotdagi ahamiyati yoritib beriladi.
Adabiyotlar tahlili
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
317
Ilmiy adabiyotlarda psixomotor rivojlanish tushunchasi bolaning harakat
ko‘nikmalari (yirik va mayda motorika), sensor-motor koordinatsiyasi va harakatlar
orqali o‘zini ifodalash qobiliyatlari bilan bog‘liq deb ko‘riladi (V.V. Lebedinskiy,
A.G. Luriya, M.I. Lisina). J. Piaget o‘z tadqiqotlarida harakatlarning intellektual
rivojlanishdagi rolini asoslab bergan. Zamonaviy tadqiqotlar, jumladan A. Gessel va
N. Bayli kabi olimlar ishlab chiqqan rivojlanish testlari orqali bola rivojini baholashda
tizimli yondashuv zarurligini ko‘rsatadi. Psixologik va pedagogik adabiyotlarda
baholash vositalari sifatida kuzatuv, standartlashtirilgan testlar, rivojlanish xaritalari
va diagnostik mashqlar ko‘p uchraydi. Ularning har biri bola faoliyatining muayyan
jihatini o‘lchashga xizmat qiladi.
Tadqiqot metodologiyasi
Ushbu tadqiqotda quyidagi metodlar qo‘llanildi:
Kuzatuv usuli: bolalarning kundalik faoliyatdagi harakatlari, o‘yinlardagi
ishtiroki, koordinatsiya qobiliyatlari tahlil qilindi.
Test metodlari: Gessel rivojlanish testi, Bayli rivojlanish shkalasi, Denver
rivojlanish testi asosida harakat ko‘nikmalari va reaksiya tezligi baholandi.
Suhbat va intervyu: ota-onalar bilan suhbatlar orqali bola harakat faoliyatining
oilaviy sharoitdagi namoyonlari aniqlandi.
Ekspert bahosi: pedagog va psixolog mutaxassislar tomonidan baholash
natijalari mustahkamlandi.
Tadqiqot maktabgacha yoshdagi 3–5 yoshli bolalar ishtirokida olib borildi.
Natijalar va muhokama
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, psixomotor rivojlanish darajasi bola yashaydigan
muhit, ota-onalarning e’tibori, harakat faoliyatiga berilgan imkoniyatlar bilan
bevosita bog‘liq. Rivojlanish testlari yordamida yirik va mayda motorika rivojlangan
bolalarda nutq faolligi, ijtimoiy moslashuv, diqqat va tez o‘zlashtirish qobiliyatlari
yuqoriroq ekanligi aniqlandi. Kuzatuv natijalari esa harakatli o‘yinlar bilan muntazam
shug‘ullanuvchi bolalarda koordinatsiya va muvozanatning yaxshi rivojlanganini
ko‘rsatdi. Shuningdek, testlar va kuzatuvlar natijalari ba’zi hollarda bir-birini
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
318
to‘ldirgan bo‘lsa-da, ba’zida farq qilgan. Bu esa baholash metodlarini kompleks
yondashuvda qo‘llash zarurligini ko‘rsatadi.
Xulosa
Psixomotor rivojlanish – bolalikning muhim ko‘rsatkichidir va uni
baholashda faqat bitta uslubga tayanish yetarli emas. Uzoq muddatli kuzatuv, testlar,
suhbatlar va ekspert baholovlari integratsiyalangan tarzda qo‘llanilgandagina
ishonchli natijalarga erishish mumkin.
Takliflar:
1. Maktabgacha ta’lim muassasalarida psixomotor rivojlanishni baholash
uchun maxsus metodik vositalar to‘plamini joriy etish.
2. Pedagog va psixologlarni ushbu metodlar bilan ishlashga o‘rgatish bo‘yicha
amaliy seminarlar tashkil etish.
3. Ota-onalarga bolaning psixomotor rivojlanishiga oid tushunchalarni
yetkazish va uy sharoitida rivojlantirishga ko‘mak berish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
АБДУЛЛАЕВА, Н. (2019). МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ ЖАСТАҒЫ
БАЛАЛАРДЫҢ ПСИХОМОТОРЛЫҚ ДАМУЫ. ТОШКЕНТ: «FAN VA
TEXNOLOGIYA» NASHRIYOTI.
2.
ЖАСУРОВА, М. (2021). MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR
RIVOJLANISHINI PSIXOLOGIK BAHOLASH ASOSLARI. SAMARQAND:
ILM ZIYO.
3.
BAYLEY, N. (2005). BAYLEY SCALES OF INFANT AND TODDLER
DEVELOPMENT (3RD ED.). SAN ANTONIO, TX: HARCOURT ASSESSMENT.
4.
XOLMATOVA, G'.T. (2022). “PSIXOMOTOR RIVOJLANISHNI
BAHOLASHDA KUZATUV USULINING SAMARADORLIGI”. // PEDAGOGIK
MAHORAT JURNALI, 2(5), 74–78.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
319
5.
DAMINOV, S.N. (2023). “ERTA YOSHDAGI BOLALARDA HARAKAT
FAOLIYATINING PSIXOLOGIK ASOSLARI”. // ILMIY IZLANISHLAR
JURNALI, 1(10), 91–96.
6.
ZAKIROVA, M.R. (2020). PSIXOLOGIK DIAGNOSTIKA ASOSLARI.
TOSHKENT: O‘QITUVCHI NASHRIYOTI.
