MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
324
SPORTDA MOLIYAVIY YUTUQLAR
Ergashaliyeva Shirinxon Soyibjon qizi
FarDU 2-bosqich talabasi
Annotatsiya: Mazkur maqolada sport sohasida erishilayotgan moliyaviy
yutuqlar, ularning shakllanishi, asosiy manbalari va sportchilarning daromad
manbalari tahlil qilinadi. Shuningdek, professional sportchilar, klublar va milliy
sport federatsiyalarining iqtisodiy muvaffaqiyatlariga ta’sir qiluvchi omillar ham
ko‘rib chiqiladi. Sportning global iqtisodiyotdagi o‘rni, homiylik, televizion
huquqlar, reklama daromadlari va transfer bozori kabi jihatlar asosida moliyaviy
o‘sish imkoniyatlari tahlil qilinadi. O‘zbekiston misolida sportda moliyaviy
barqarorlikni ta’minlash yo‘llari haqida ham fikr yuritiladi.
Kalit so’zlar:
sport iqtisodiyoti, moliyaviy yutuqlar, sportchilar daromadi,
homiylik (sponsorluk), televizion huquqlar, transfer bozori, sport menejmenti, klub
moliyasi, reklama daromadlari, O‘zbekiston sporti.
Kirish
Bugungi kunda sport nafaqat sog‘lom turmush tarzi va jismoniy faollik
manbai, balki yirik iqtisodiy sektor sifatida ham e’tirof etilmoqda. Sportchilar,
klublar, federatsiyalar va umuman sport sanoati turli darajadagi moliyaviy
muvaffaqiyatlarga erishmoqda. Bu muvaffaqiyatlar sportning tijoratlashuvi, reklama,
homiylik, televizion translyatsiyalar va transfer bozorining rivojlanishi bilan bevosita
bog‘liq. Ayniqsa, professional sportchilarning daromadlari, ularga investitsiya
kiritayotgan kompaniyalar va davlat siyosati sportdagi moliyaviy yutuqlarni
ta’minlovchi asosiy omillar hisoblanadi. Ushbu maqolada sportda moliyaviy
yutuqlarning shakllanishi, asosiy manbalari va O‘zbekistondagi holati tahlil qilinadi.
Adabiyotlar tahlili
Sport iqtisodiyoti sohasida qator xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan
tadqiqotlar olib borilgan. M. Andreff (2001) sportda bozor munosabatlarining
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
325
shakllanishi va klub moliyaviy modelini chuqur tahlil qilgan. S. Zimbalist (2010) esa
professional sport turlari – ayniqsa futbol, basketbol va beysbolda daromadlar oqimini
ko‘rsatgan. O‘zbekistonda esa M. Karimov va S. Qurbonov singari mualliflar sportda
davlat tomonidan yaratilgan iqtisodiy imkoniyatlar va homiylik munosabatlarini
ko‘rib chiqqan. Adabiyotlarda umumiy xulosa shuki, sportda moliyaviy yutuq – bu
faqatgina sportchining shaxsiy daromadi emas, balki butun tizimning iqtisodiy
salohiyati, undagi marketing, menejment va investitsiya muhitiga bog‘liq.
Tadqiqot metodologiyasi
Ushbu maqola yozilishida quyidagi metodlardan foydalanildi:
Tahlil va sintez metodi: mavjud adabiyotlar va amaliyotiy holatlar
asosida sport iqtisodiyotining asosiy yo‘nalishlari tahlil qilindi.
Solishtirma metod: xalqaro sport iqtisodiyoti bilan O‘zbekiston sport
tizimidagi moliyaviy ko‘rsatkichlar solishtirildi.
Empirik yondashuv: O‘zbekistondagi ayrim sport klublari va
federatsiyalarining ochiq moliyaviy ma’lumotlari o‘rganildi
Natija va muhokama
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, sportda moliyaviy yutuqlarning asosiy manbalari
quyidagilar ekanligi aniqlandi:
1.
Homiylik shartnomalari – yirik kompaniyalar sportchilarga yoki
klublarga reklama evaziga mablag‘ ajratadi. Bu global miqyosda asosiy daromad
manbalaridan biri hisoblanadi.
2.
Televizion huquqlar – sport musobaqalarining translyatsiya huquqlari
yirik summalarga sotiladi.
3.
Transfer bozori – futbol kabi sport turlarida sportchi transferlaridan
daromad olinadi.
4.
Merchandising – klub ramzi tushirilgan kiyim-kechak, buyumlar
sotilishi ham katta daromad keltiradi.
5.
Davlat investitsiyalari – O‘zbekistonda sport sohasiga davlat tomonidan
ajratilayotgan mablag‘lar, infratuzilma loyihalari moliyaviy salohiyatni oshirishga
xizmat qilmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
326
O‘zbekistonda hali sport iqtisodiyotining to‘liq shakllanmaganligi sababli
yuqoridagi daromad manbalarining ko‘pchiligi cheklangan. Homiylik va reklama
sohasida xususiy sektor faolligini oshirish talab etiladi.
Xulosa va takliflar
Tadqiqot asosida quyidagi xulosalarga kelindi:
Sportda moliyaviy yutuqlarga erishish ko‘p jihatdan sport menejmenti,
marketing va xalqaro hamkorlikka bog‘liq.
O‘zbekistonda sportning tijoratlashuvi hali to‘liq yo‘lga qo‘yilmagan,
ammo katta salohiyat mavjud.
Takliflar:
1.
Xususiy sektorni sportga jalb etish uchun soliq imtiyozlari berilishi
kerak.
2.
Sport klublari va federatsiyalarda moliyaviy shaffoflikni oshirish lozim.
3.
Televizion huquqlarni samarali boshqarish orqali daromad manbalarini
kengaytirish kerak.
4.
Yosh sportchilarni nafaqat sport, balki biznes va marketing sohalarida
ham o‘qitish zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
KARIMOV, M. (2020). O‘ZBEKISTON SPORT SOHASIDA IQTISODIY
ISLOHOTLAR VA HOMIYLIK TIZIMINING RIVOJLANISHI.
IQTISODIYOT VA
INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR
, 4(2), 118–125.
2.
QURBONOV, S. (2021). SPORT MARKETINGI VA MOLIYAVIY
MENEJMENT ASOSLARI.
O‘ZBEKISTON JISMONIY TARBIYA VA SPORT
ILMIY-AMALIY JURNALI
, 3(5), 55–60.
3.
ISLOMOV, Z. (2019). SPORT SOHASIDA INVESTITSIYALAR VA
ULARNING IQTISODIYOTGA TA’SIRI.
YOSH OLIM
ILMIY JURNALI, 2(11),
80–83.
4.
ESHQUVVATOV,
R.
(2020).
O‘ZBEKISTONDA
SPORT
INFRATUZILMASINI
MOLIYALASHTIRISHNING
ZAMONAVIY
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
327
YO‘NALISHLARI.
INNOVATSION RIVOJLANISH YO‘LIDA IQTISODIYOT VA
TA’LIM INTEGRATSIYASI
TO‘PLAMI, 1(1), 132–136.
5.
SOBIROV, A.
(2018).
SPORTDA HOMIYLIK
VA
REKLAMA
FAOLIYATINING IQTISODIY SAMARADORLIGI.
O‘ZBEKISTON IQTISODIY
AXBOROT MARKAZI NASHRLARI
, 4(7), 99–102.
6.
MADRAHIMOV, N. (2021). PROFESSIONAL SPORTCHILARNING
DAROMAD MANBALARI VA ULARNI TAHLIL QILISH.
JISMONIY TARBIYA
VA SPORT NAZARIYASI VA METODIKASI
, 2(3), 45–49.
7.
YO‘LDOSHEV,
B.
(2022).
O‘ZBEKISTON
SPORT
FEDERATSIYALARINING MOLIYAVIY BOSHQARUV TIZIMI.
IQTISODIY
ISLOHOTLAR: NAZARIYA VA AMALIYOT
, 3(5), 112–117.
8.
ABDURAHMONOV, I. (2020). SPORT MENEJMENTI: NAZARIY
ASOSLARI VA AMALIY JIHATLARI. – TOSHKENT: IQTISODIYOT VA
SPORT NASHRIYOTI, 164 BET.
