MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
271
SPORT VA GENDER TENGLIGI
Ergashaliyeva Shirinxon Soyibjon qizi
FarDU jismoniy madaniyat fakulteti jismoniy ma’daniyat yo’nalishi
2-kurs 23.45-guruh talabasi
Annotatsiya: Maqolada sport sohasida gender tengligining dolzarbligi,
mavjud muammolar va ularni hal etish yo‘llari yoritiladi. Ayollar va erkaklar
sportidagi tengsizliklar, jumladan, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, media e’tibori va
professional imkoniyatlardagi tafovutlar ko‘rib chiqiladi. Xalqaro tashkilotlar va
hukumatlar tomonidan gender tengligini ta’minlash uchun olib borilayotgan chora-
tadbirlar tahlil qilinib, sportda inklyuzivlikni oshirish bo‘yicha tavsiyalar beriladi.
Maqola sportning gender stereotiplarini yengish va ijtimoiy tenglikni
mustahkamlashdagi o‘rnini ham ko‘rsatib beradi.
Annotation: The translation program highlights the relevance of gender
equality in the field of sports, existing problems and ways to solve them. Inequalities
in women's and men's sports are addressed, including differences in financial
support, media attention, and professional opportunities. Measures taken by
international organizations and governments to promote gender equality are
analyzed and recommendations are made to increase inclusion in sport. The article
will also show the role of sports in overcoming gender stereotypes and strengthening
social equality
Aннотация: Переводстатья освещает актуальность гендерного
равенства в спорте, актуальные проблемы и пути их решения. Будет
рассмотрено неравенство в женском и мужском спорте, включая неравенство
в финансовой поддержке, внимании СМИ и профессиональных возможностях.
Будут проанализированы меры, предпринимаемые международными
организациями и правительствами для обеспечения гендерного равенства, и
даны рекомендации по повышению инклюзивности в спорте. Статья также
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
272
показывает роль спорта в преодолении гендерных стереотипов и укреплении
социального равенства.
Sport jamiyatning ajralmas qismi hisoblanib, u inson salomatligini
mustahkamlash va insonlar o’rtasidagi hamkorlik aloqalarini rivojlantirishga, ijtimoiy
faollikni oshirishga xizmat qiladi. Biroq, sportda gender tengligi masalasi hali ham
dolzarb hisoblanadi. Ayollar va erkaklar sportidagi moliyaviy, media va jamiyat
tomonidan qabul qilinish borasidagi tafovutlar sezilarlidir. Ayollar sporti erkaklar
sportiga nisbatan kamroq moliyaviy qo’llab-quvvatlanadi. Buni ularning
maoshlarida, homiylik shartnomalarida, mukofot pullarida ko’rishimiz mumkin.
Jamiyatda ayrim sport turlarini “erkaklar” yoki “ayollar ” sporti sifatida ajratish
mavjud. Masalan: gimnastika, figurali uchish ko’proq ayollar bilan bog’lanadi. Boks,
futbol, kurash kabi sport turlari esa erkaklar sporti deya qaraladi. Bu esa erkaklar va
ayollarning sportdagi faoliyatini cheklanishiga olib keladi. Tadqiqotlarga ko’ra, sport
ommaviy axborot vositalarida yoritilishida ayollar sportiga nisbatan erkaklar sport
turini ommalashtirish yuqori, ko’pgina sport yangiliklari erkak sportchilarga
bag’ishlangan bo’lib, ayollar sportining ommalashishiga to’sqinlik qilmoqda.
O’zbekistonda sport sohasida gender tengligini ta’minlash borasida juda
ko’plab sezilarli islohotlar olib borilmoqda. 2019- yil 2-sentabrda “Xotin-qizlar va
erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to’g’risida” gi qonun qabul
qilindi, bu esa gender tengligini ta’minlashda muhim asos bo’lib xizmat qilmoqda.
Jahon bankining “Ayollar, biznes va qonun 2024” indeksida O’zbekiston maksimal
100 balldan 82,5 ball to’plab Markaziy Osiyoda eng yaxshi natijani qayd etdi.
Sportdagi gender tengligi bo’yicha muammolarni hal qilishda inklyuzivlikni
oshirish zarur hisoblanadi. Sportda inklyuzivlikni ta’minlash- bu nafaqat nogironlar,
ayollar va erkaklar o’rtasidagi tafovutni hal qilishga qaratilgan, balki har kimning
sportga kirish huquqini ta’minlashga qaratilgan yondashuvdir. Inklyuziv sport-
hamjamiyatni birlashtiradi, ijtimoiy integratsiyani kuchaytiradi va yurtimizdagi turli
qatlamlar o’rtasidagi tushunish va his qilishni, hurmatni oshiradi. Sport sohasida
inklyuzivlikni oshirish bo’yicha quyidagi amaliy islohotlarni o’tkazish mumkin:
-
gender tengligini ta’minlovchi qonunlarni kuchaytirish;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
273
-
eski qotib qolgan stereotiplarni bartaraf etish;
-
sport, nafaqat g’alaba va mag’lubiyat uchun emas va balki sog’lom
turmush tarzi uchun kerakligini aholining barcha qatlamiga tushuntirish;
-
nogironlar sportini rivojlantirish bo’yicha maxsus dasturlarni yaratish;
-
ijtimoiy tarmoqlarda inklyuziv sportning ahamiyati haqida batafsil
ma’lumotlar berish. Xususan, bu bo’yicha maxsus videoroliklar tayyorlash;
-
sportda inklyuzivlik bo’yicha ta’lim dasturlarini yo’lga qo’yish;
-
yangi ishlab chiqilgan dasturlarni amalda qo’llash uchun homiylarni lab
qilish;
-
imkoniyati cheklangan sportchilar uchun maxsus grantlar va
stipendiyalar ajratish;
-
mahalliy darajada ochiq sport maydonchalarini yaratish;
-
jins va imkoniyatlar bo’yicha aralash jamoalarni tashkil qilish – bu o’z
navbatida tenglik va hamkorlik madaniyatini shakllantiradi.
-
murabbiy va hakamlik tizimida teng imkoniyatlarni yaratish ya’ni
ayollar va imkoniyati cheklangan shaxslarni murabbiylik va hakamlik kurslariga jalb
qilish, o’qib bitirganlar va bu borada muvaffaqiyatga erishganlarni ham rahbarlik
lavozimlariga qabul qilish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Olimov S., Karimov B. Sport va axloqiy qadriyatlar. – Toshkent: Fan, 2020.
2. Xudoyberganov N. Sport etikasi va odob qoidalari. – Toshkent: Yangi asr avlodi,
2018.
3. International Olympic Committee (IOC). Olympic Values and Ethics in Sport. –
Lausanne, 2016.
4. Gʻafurova D. Sport pedagogikasi va tarbiya asoslari. – Toshkent: Sharq, 2019.
5. Murodov A. Gʻalaba va magʻlubiyat madaniyati: sport psixologiyasi nuqtayi
nazaridan. – Samarqand: Zarafshon, 2021.
6. Nazarov, Q. N. (2018). Oʻzbek sportchilari: Gʻalaba sari yoʻl. Toshkent: Fan.
7. Yusupov, B. R. (2020). Sport etikasi: nazariya va amaliyot. Toshkent: Universitet
nashriyoti.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
274
8. Xudayberganov, A. H. (2019). Oʻzbekistonda sport madaniyati va uning
rivojlanishi. Toshkent: Ma'naviyat.
