MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
53
FLUKE 438-II QUVVAT SIFATI VA MOTOR TAHLILCHISI
YORDAMIDA ELEKTR TARMOG‘INI DIAGNOSTIKA QILISH
Shodiyev Oqiljon Abdurashit o’g’li
TDTU Olmaliq filiali katta o’qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu maqolada Fluke 438-II quvvat sifati va motor tahlilchisi
yordamida elektr tarmog‘ining texnik holati baholandi. Kuchlanish va tok
parametrlari, quvvat sifati ko‘rsatkichlari, garmonik buzilishlar, yuklama
muvozanati va elektromotorlarning ish holati real sharoitda o‘lchab tahlil qilindi.
Olingan natijalar asosida tarmoqdagi energiya samaradorligini oshirish va texnik
xizmat ko‘rsatishni rejalashtirish bo‘yicha takliflar berildi.
Annotation: This article presents an assessment of the technical condition of
the electrical network using the Fluke 438-II power quality and motor analyzer.
Voltage and current parameters, power quality indicators, harmonic distortions, load
balance, and the operational state of electric motors were measured and analyzed
under real operating conditions. Based on the obtained results, recommendations
were made to improve energy efficiency and plan preventive maintenance of the
network.
1. Kirish
Bugungi kunda elektr tarmoqlarida energiya samaradorligini oshirish va
uskunalarning ishonchli ishlashini ta’minlash ustuvor vazifalardan biridir. Quvvat
sifati buzilishlari, ayniqsa kuchlanish dipslari, garmoniklar, tok muvozanatsizligi va
elektromotorlarning isrofgarchiligi, tarmoqda samaradorlikni pasaytiradi. Ushbu
muammolarni aniqlash va oldini olishda zamonaviy diagnostika vositalari, jumladan
Fluke 438-II
quvvat va motor tahlilchisi muhim ahamiyatga ega.
2. Tadqiqot uslubi
2.1. Fluke 438-II asbobi haqida
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
54
Ushbu qurilma elektr tarmoqlarida quyidagi parametrlarni real vaqt rejimida
o‘lchaydi:
Kuchlanish: fazaviy, fazalararo, balandlik, simmetriya
Tok: o‘rtacha, cho‘qqi, inrush, muvozanatsizlik
Quvvat: aktiv (kW), reaktiv (kVAR), to‘liq (kVA)
Quvvat omili: PF va cosφ
Garmoniklar: kuchlanish va tok bo‘yicha 50-garmonikgacha
Elektromotor parametrlari: moment, aylanish tezligi, mexanik quvvat,
FIK (foydali ish koeffitsienti)
2.2. O‘lchash tartibi
Tadqiqot past kuchlanishli, uch fazali sanoat taqsimlash panelida olib borildi.
O‘lchov quyidagi ketma-ketlikda bajarildi:
1.
Kuchlanish zondlari va tok qisqichlari ulangan
2.
Tizim 3-faza 4-simli deb belgilandi
3.
O‘lchash vaqti: 1 soat, 1 soniyalik intervalda
4.
Quyidagilar yozib olindi: kuchlanishning barqarorligi, yuklama tok,
THD, PF, motorlar FIK’i va muvozanati
3. Natijalar va tahlil
3.1. Quvvat sifati ko‘rsatkichlari
Kuchlanish simmetriyasi
qabul qilinadigan 1.5% chegarada bo‘ldi,
biroq motorlar ishga tushganda qisqa muddatli dipslar kuzatildi.
Garmoniklar:
kuchlanish THD ~6.2%, tok THD esa 15% dan yuqori
bo‘ldi – bu inverter va impulsli yuklamalarga bog‘liq.
Quvvat omili
(PF) 0.78–0.95 oralig‘ida o‘zgarib turgan, bu reaktiv
yuklamalarning o‘zgaruvchanligini bildiradi.
3.2. Garmonik tahlil
Tarmoqda eng yuqori amplitudali 5- va 7-garmoniklar aniqlangan. Ular
transformator isroflarini oshirib, kompensatsiya tizimlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
55
1-rasm. Fluke 438 ii quvvat analizatorining ko’rinishi va ishlatilishi
2-rasm: Kuchlanish va tok garmonik spektri
3-rasm: PF va THD’ning vaqt bo‘yicha o‘zgarishi
3.3. Elektromotor tahlili
Fluke 438-II’ning motor tahlil rejimi orqali quyidagilar aniqlandi:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
56
2 ta motorning
samaradorligi
75% dan past bo‘lib, nomdagi
qiymatlarga mos kelmadi
Bitta fan motorida
moment yo‘qotilishi
va mexanik nosozliklar (val
notekisligi) aniqlandi
Tok muvozanatsizligi 12% gacha bo‘lgan, bu termik isroflarga olib
kelishi mumkin
4. Xulosa
Fluke 438-II qurilmasi elektr tizimlari va motorlar diagnostikasi uchun
samarali vosita bo‘lib, quvvat sifati va mexanik ko‘rsatkichlarni uzluksiz ishlab
turgan holatda tahlil qilish imkonini beradi. O‘rganilgan holatlarda tarmoqdagi
THD’ning yuqoriligi, reaktiv yuklama o‘zgarishlari va motor samaradorligining
pasayganligi aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqildi.
Diagnostikani muntazam olib borish energiya samaradorligini oshirishga,
ekspluatatsion xarajatlarni kamaytirishga va avariyaviy holatlarning oldini olishga
xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
FLUKE CORPORATION.
FLUKE 438-II POWER QUALITY AND MOTOR
ANALYZER – TEXNIK PASPORT
, 2020.
2.
IEEE STD 519-2014 –
ELEKTR TARMOQLARIDA GARMONIK NAZORAT
BO‘YICHA TAVSIYALAR
3.
IEC 61000-4-30 –
QUVVAT SIFATI O‘LCHOV METODIKASI
4.
M. H. J. BOLLEN,
QUVVAT SIFATI MUAMMOLARINI TUSHUNISH:
KUCHLANISH PASAYISHLARI VA UZILISHLAR
, IEEE PRESS, 2000.
5.
.OQILJON ABDURASHIT O’G’LI SHODIYEV, ERALI NURALI O’G’LI
ABDUKARIMOV, IRODA ABDULHAKIM QIZI USMANALIYEVA KARIYER
EKSKAVATORI ELEKTR YURITGICHI TIZIMLARINI MODERNIZATSIYA
QILISHNING
SAMARADORLILIGI
//
ACADEMIC
RESEARCH
IN
EDUCATIONAL
SCIENCES.
2021.
№6.
URL:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
57
HTTPS://CYBERLENINKA.RU/ARTICLE/N/KARIYER-EKSKAVATORI-
ELEKTR-YURITGICHI-TIZIMLARINI-MODERNIZATSIYA-QILISHNING-
6.
JASUR TASHPULATOVICH URALOV, OQILJON ABDURSHIT O’G’LI
SHODIYEV,
&
KOMILA
NORQOBIL
QIZI
QUDRATOVA.
(2024).
O’ZGARMAS TOK MOTORLARINING TEZLIK ROSTLASH USULLARI
TAHLILI . JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS, 43(2), 39–41.
RETRIEVED
FROM
HTTPS://WWW.NEWJOURNAL.ORG/INDEX.PHP/NEW/ARTICLE/VIEW/1047
7.
SHODIYEV , O. A., YULDASHEV , E. U., YULDASHEVA, M. A., &
JALOLOV , I. S. (2022). KONVEYER TRANSPORTINI ELEKTR YURITMASINI
TESKARI
ALOQALI
DATCHIKLARI
VOSITASIDA
BOSHQARISH.
ACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCES, 3(10), 660–664.
8.
OQILJON ABDURASHIT O’G’LI SHODIYEV, MOHINUR ABDUHAKIM
QIZI YULDASHEVA, SHOXRUX BAXRIDDIN O’G’LI XUDAYBERDIYEV, &
KOMILA NORQOBIL QIZI QUDRATOVA. (2024). O’ZGARUVCHAN TOK
DVIGATELLARINING TEZLIK ROSTLASH USULLARINING TAHLILI
. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS, 43(2), 35–38. RETRIEVED
FROM
HTTPS://WWW.NEWJOURNAL.ORG/INDEX.PHP/NEW/ARTICLE/VIEW/1047
9.
OQILJON
ABDURASHIT
O’G’LI
SHODIYEV,
ELMUROD
UMARALIYEVICH
YULDASHEV,
JASURBEK
TASHPULATOVICH
URALOV,
ABBOS
BAHODIR
OGLI
NOMONOV
KONVEYER
TRANSPORTINING ENERGIYA SAMARADORLIGINI OSHIRISH USULLARI
VA TEXNIK YECHIMLARINI ISHLAB CHIQISH // ACADEMIC RESEARCH IN
EDUCATIONAL
SCIENCES.
2023.
№2.
URL:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
58
ENERGIYA-SAMARADORLIGINI-OSHIRISH-USULLARI-VA-TEXNIK-
10.
FILTR
KOMPENSATSIYALOVCHI QURILMA (ФКУ) // YANGI O‘ZBEKISTON,
YANGI
TADQIQOTLAR
JURNALI
VOL.
1
NO.
3
(2024)
HTTPS://PHOENIXPUBLICATION.NET/INDEX.PHP/TTVAL/ARTICLE/VIEW/
11.
QIZI QUDRATOVA K. N. ET AL. ZAMONAVIY SHAMOL
GENERATORLARIDAN
FOYDALANISHNING
SAMARADORLIGI
//JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS. – 2023. – Т. 25. – №. 1. – С.
16-19.
