MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
300
GIRJEK TARIYXÍ: ÓZBEKSTANNÍŃ DÁSTURIY TARTQÍSHLÍ
ÁSBAPLARÍNÍŃ RAWAJLANÍWÍ
Ózbekstan mámleketlik konservatoriyası Nókis filialı “Xalıq sazları”(girjek
qobız bas) qánigeligi 4-kurs studenti Kılıchbaeva Parmana
Annotatsiya: Maqalada ózbek muzıka mádeniyatınıń dástúriy tarlı-tartqıshlı
saz ásbaplarınıń biri bolǵan girjektiń payda bolıw tariyxı hám rawajlanıw
basqıshları qarap shıǵıladı. Ásbaptıń kelip shıǵıwı, onıń qurılıs ózgeshelikleri,
forması menen dawısınıń ózgeriwi, sonday-aq Ózbekstannıń xalıq hám professional
muzıka ámeliyatındaǵı girjektiń ornı talqılanadı.
Gilt sózler: girjek, ózbek muzıkası, dástúriy saz ásbapları, tartqıshlı saz
ásbapları, Ózbekstan muzıka tariyxı, muzıkalıq miyras, xalıq orkestri,
etnomuzıkatanıw
Аннотация: В статье рассматривается история появления и этапы
развития гиржека — одного из традиционных струнно-смычковых
инструментов
узбекской
музыкальной
культуры.
Анализируются
происхождение инструмента, его конструктивные особенности, эволюция
формы и звучания, а также роль гиржека в народной и профессиональной
музыкальной практике Узбекистана.
Ключевые слова: гиржек, узбекская музыка, традиционные
инструменты, смычковые инструменты, история музыки Узбекистана,
музыкальное наследие, народный оркестр, этномузыковедение.
Abstract: This article explores the origin and historical development of the
ghijjak, one of the traditional bowed string instruments of Uzbek musical culture. It
examines the instrument’s origins, structural characteristics, evolution of its form and
sound, as well as its role in both folk and professional music practices in Uzbekistan.
Keywords: ghijjak, Uzbek music, traditional instruments, bowed string
instruments, history of music in Uzbekistan, musical heritage, folk orchestra,
ethnomusicologу.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
301
Shıǵıs muzıka ásbaplarınıń derlik júdá kóp nusqaları shıǵıs alımları, ulama-
ilimpazları tárepinen oylap tabılıp kelingen. Keyin ala basqa mámleketlerge tarqalıp,
olar kórinisi hám dúzilisi jaǵınan birdey bolıp, tek jaylasqan ortalıqqa qarap, atqarıw
usılların qoyıw menen bir-birinen parıq qıladı. Mısalı, barlıq shıǵıs xalıqlarında nay,
sırnay, ud, tanbur, duwtar, chang, girjek hám basqa saz ásbapları ushırasadı. Hindstan,
Pakistan, Awǵanstan, bir-birine setor, tanbur, tabl sıyaqlı muzıka ásbapları Qıtay,
Yaponiya, Mongoliyada bir-birine uqsas hám de Qıtaydıń uyǵır xalıqları jasaǵan. X-
XII ásirlerde Orta Aziya mádeniy turmısında muzıka saz-ásbap atqarıwshılıǵı
rawajlanǵan sol dáwirlerge júdá kóp muzıka saz-ásbapları muzıka atqarıwshılıǵında
keń qollanılǵan.
Bul boyınsha muzıkatanıwshı Dárwish Ali Changiy óziniń muzıka risalasında
chang, ud, nay, doyra muzıka ásbapları, ásirese bes hám altı qıllı "Ud" muzıka ásbabı
haqqında maǵlıwmat berip, bul muzıka ásbabınıń sol dáwirdegi ornın hám muzıka
atqarıwshılıǵındaǵı áhmiyetin joqarı bahalap, "Ud" barlıq muzıka ásbaplarınıń
patshası dep ataydi. "Ud" muzıka ásbabı ele de kaman járdeminde atqarılǵanlıǵı
haqqında maǵlıwmat beredi. A.A.Sredniy-Aziatskiy jazǵan kitaplardan bilgenimizde
IX-X ásirde jasaǵan ullı shayır Abu Abdullo Rudakiy óz zamanında "Ud" hám
"Chang" muzıka ásbaplarınıń sheber atqarıwshısı bolǵan. Abu Nasr Farabiy (873-
950) muzıka ilimine úlken itibar berip, muzıka ásbaplarınıń atqarılıwı, muzıka
teoriyası, shıǵıs nota sistemasın jaratıw hám olardı dóretiw, sol dáwirdegi muzıka
atqarıwshılıǵına qollanılıwı máseleleriniń matematika páni menen baylanısın
izertlegen. Muzıka ilimin úyretiw hám onı násiyatlawda óziniń ullı úlesin qosqan.
Medicinalıq dúnyanıń allamasi Abu Ali Ibn Sino (980-1037) muzıka ilimine úlken
itibar bergen. Barlıq muzıkalıq dereklardiń aytıwınsha, Abu Ali Ibn Sino, Sultan
Mahmud Ǵaznawiy hám Nasır Xusrawiy tiykarınan birgelikte "girjek muzıka ásbabın
oylap tapqanlıǵı haqqında maǵlıwmat bergen".
IV-XVI ásirde tiykarınan mádeniyat hám kórkem ónerde úlken ózgerisler júz
berdi. Mirzo Ulıǵbek dáwirinde ásirese Mawarannahr mádeniyatı ádewir rawajlandı.
Ulıǵbek Samarqand hám Hiratta ataqlı ullı allamalar, alımlar, jazıwshılar, kórkem
óner iyeleriniń dógereginde sol dáwirde shıǵısta ataqlı Muhammed Xorezmiy,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
302
Qazızada Rumiy, Ǵiyasiddin Ibn Mabudiy, Ali Qusshı hám basqalar menen birge
dóretiwshilik penen shuǵıllanǵan. Abdurauf Fitrat Ulıǵbek zamanında Samarqandta
jasap dóretiwshilik etken muzıka iliminiń wákilleri haqqında maǵlıwmatlar berip,
Samarqandlı Dárwish Ahmad qanuniy, Sultan Ahmad Nayı, Qaraqollı Hisariy,
Xorezmli Abu Wafo muzıkashı Sahib Balxiy, Shahrisabzlı bastekor Abdul Baraka
Nawayıdıń ustazı ataqlı sazende Qoja Yusuf Burhan hám basqa kóplegen alımlarımız
muzıka ilimine úlken úles qosqanın aytadı. 1449-jılı Ulıǵbek qaytıs bolǵannan soń
Hirat qalası paytaxt bolıp, Álisher Nawayı mádeniyat hám kórkem ónerdiń
rawajlanıwına júdá úlken úles qosqan. Bul dáwirde sazendelerden Hasan Nayı,
Qulmuhammed Udiy, Hasan Balaboniy, Ali Xandaniy Muhammadiy, Ahmad
Ǵıjjaqiy, Ali Kishik Tanburiy hám basqalar Hirat qalasında jasap dóretiwshilik etken.
Ásirese, Álisher Nawayı muzıka dúnyasınıń wákillerine ózi qamqorshılıq etken. Tez-
tez bolıp turǵan bázm-mushairalarǵa hár túrli muzıka ásbapları atqarıwshılarınıń
qatnasqanı haqqında maǵlıwmat beredi. XVI ásirge kelip mádeniyat, kórkem óner,
sonıń ishinde muzıka kórkem óneri de quldirawǵa túsedi. XVII ásirge kelip Buxara,
Qoqan, Xorezm xanlıqlarǵa bólinip ketedi.
Bizge belgili, Orta Aziya xalıqları júdá kóp tariyxıy waqiyalardı basınan
keshirip, basqa pánler qatarında muzika ilimi de, geyde rawajlanǵan. Geyde
túskinlikke túsip muzıka atqarılıwı sazende hám saz ásbapların, qosıqshılar,
muzıkatanıwshılar túrli jaģdayda jasap dóretiwshilik etken. Kóplegen muzıka
ásbapları hár qıylı mámleketlerge alıp ketilip, hár qıylı jaǵdayda muzıka
atqarıwshılarına qollanılǵan.
Ulıwma Orta Aziya mádeniyatı Shıǵıs mádeniyatınıń rawajlanıwına úlken
úles qosqan. Qazaqstan, Qırgızstan, Túrkmenstan mámleketlerine hár túrli muzıka
ásbapları bolıp, bul mámleketlerde bir qıylı tiykarlardı atqarıwǵa mólsherlengen,
ásbaplar milliy muzika atqarıwshılıǵında keń qollanılmaqta. Olar tanbur, duwtar,
doira, rubob, surnay, karnay, girjek, nagara, chang, qobız, dumbra sıyaqlı saz
ásbapları esaplanadı.
Ózbek xalıq sazları dástúrlerge bay bolıp, onıń kelip shıǵıwı uzaq ótmishke
barıp taqaladı. Orta Aziya, atap aytqanda, Ózbekstannıń házirgi aymaǵında
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
303
arxeologiyalıq qazıw barısında tabılǵan muzıka ásbapları hám atqarıwshılardıń
súwretleri túsirilgen júdá kóp materiallıq-mádeniy estelikler buǵan dálil boladı.
Girjek ázelden xalqımızdıń súyikli saz ásbaplarınan esaplanǵan. Onıń kelip shıǵıwı
X-XI ásirlerge tuwra keledi. Bul haqqında qızıqlı maǵlıwmat bar. "Ziynat al-majolis"
(Ziynatlardıń májilisi) antologiyasında bayan etiliwinshe, Farabiy Ray qalasında
Sahib ibn Abbad qabıllawında bolǵanında, wázir húrmetine ótkerilgen ziyapatta ózi
oylap tapqan saz ásbabında nama atqaradı. Sırtqı kórinisinen kishkene qabaqqa
usaǵan bul saz "ǵıpshaq" atı menen tanılǵan eken. Bul saz ásbabında Farabiy úsh
bólimli nama atqarıp, tıńlawshılardı hám jılatqan, hám kúldirgen hám tolqıtqan eken.
Girjek dáslep eki tarlı, Babur zamanınan úsh tarlı saz bolǵan. "Baburnama"da
aytılıwınsha, óz dáwiriniń belgili sazendesi Qulmuhammed Udiy girjekke úshinshi
tardı tartıp, joqarı atqarıwshılıq sheberligin kórsetken. Dárwish Aliydiń kitabında
kóplegen girjekshiler qatarında Ustaz Zaytuniy girjekshi haqqında bahalı maǵlıwmat
bar. Ol teńi joq girjekshi bolıp, maqamnıń túrli perdelerinde ájayıp namalar -
peshravlar dóretken. Ásirese, saqıl usılındaǵı Husayniy maqamı ırǵaqlarında
dóretilgen peshrav (aldıǵa umtılıwshı) hámmeni tań qaldırǵan eken.
Girjek ádette erik, tut yamasa ǵoza aǵashınan islenedi. Kesesi tiykarınan balıq
terisi menen qaplangan bolıp, tutqasında perdeler bolmaydı. Kesedegi balıq terisi
ústine hárrek ornatılıp, sol hárrek arqalı tarlar qulaqlarga taǵıladı. Girjek sazınıń
sapası onıń aǵash materiallarına, qaplanatuǵın balıq terisine hám de sazǵa taǵılatuǵın
tarlardıń sapasına, sonday-aq ustanıń sheberligine baylanıslı. Sonıń ushın ásbaptı
jaqsı qaraw, onı júdá ıǵal yaki júdá ıssı temperaturadan saqlaw, tarlardı atqarıwdan
soń turaqlı túrde arnawlı material menen súrtip turıw hám tarlardı óz waqtında
almastırıp turıw maqsetke muwapıq. Joqarıda aytıp ótkenimizdey, girjek sazınıń
dástesinde perdeler bolmaǵanlıǵı sebepli, oynap úyrenip atırǵan oqıwshı, eń dáslepki
basqıshlarda, eń áwele, tartqıshtı uslaw, onı qollanıw kónlikpeleri menen birge shep
qol jaǵdayı, dásteniń túrli tarlarındaǵı notalar jaylasıwın durıs ózlestire alıwı júdá
áhmiyetli. Bul álbette óz-ózinen ásbaptıń sapalı bolıwın talap etedi. Mine sol sebepli
de hárbir oqıwshı, sazende óz ásbabınıń jaqsı saqlanıwına turaqlı túrde ayrıqsha
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
304
dıqqat beriwi lazım. Girjek at qılı tartılǵan tartqısh menen shertiledı, házirgi waqıtta
jasalma qıl da tartıladı.
Girjek milliy saz ásbapları arasında óziniń sazlı, jaǵımlı hám názik sesi menen
ajıralıp turadı. Girjekti ózbek, tájik hám túrkmen xalıqları "ǵijjak," qırǵız,
qaraqalpaq, qazaq xalıqları "qobız," kavkaz xalıqları "kemansha" dep ataydı. Bul
ásbaplardıń atqarıw usılları bir-birinen belgili dárejede parıq qılsa da, biraq usı
xalıqlar paydalanıp atırǵan girjeklerdıń dúzilisinde derlik parıq joq. Sol sebepli bir
millet paydalanıp atırǵan girjekten ekinshi millet sazendesi paydalana aladı. Girjek
saz ásbabınıń jetilisiwinde joqarıda bayan etilgen tuwısqan xalıqlar sazende
ustalarınıń da úlesi bar.
Joqarıda atap ótilgenindey, girjek dáslep eki tarlı bolıp, onıń tarları qayralǵan
qıllardan yamasa ishekten bolǵan, tiykarınan kvarta intervalı boyınsha (birinshi
oktava mi-lya yamasa mi bemol-lya bemol) seslerine sazlanǵan. Úsh tarlı ǵijjekler de
tiykarınan kvarta yaǵnıy birinshi tar birinshi oktava mi, ekinshi tar birinshi oktava lya
hám úshinshi tar ekinshi oktava re ge sazlanǵan, tiykarınan birinshi-úshinshi
poziciyalar (girjek dástesinde barmaqlardıń jaylasıwı) átirapında shertiletugın bolǵan.
Keyin ala girjek diapazonın (notalar aralıǵınıń keńligi) keńeytiw zárúrligi tórtinshi
tardı engiziwge alıp kelgen. Eki hám úsh tarlı girjekler XX ásirdiń basına shekem
qollanılıp kelingen bolsa da, biraq tórt tarlı girjek tez rawajlanıp, girjekler
shańaraǵında tiykarǵı saz ásbabına aylandı. Bul girjeklerde namalardı joqarı
bóleklerin shertiw oǵada qolaysız edi, sebebi olardıń dástesi tómenge qaray
jińishkelenip ketiwi sebepli, tómengi bóliminde atqarıw qıyınlasıp barar edi, bul
jaǵday házirgi zaman atqarıwshılıq talaplarına juwap bere almay qaldı. Nátiyjede
barlıq milliy sazları sıyaqlı, girjek sazın A.I.Petrosyans basshılıǵında 1943-1946-
jılları Ózbekstan kórkem ónertanıw ilimiy izertlew institutı janındaǵı tájiriybe
laboratoriyasında bir topar ustalar, atqarıwshılardıń usınısı menen birgelikte bul
wazıypa tabıslı ámelge asırıldı.
Kóp jıllıq izleniwler hám nátiyjeli tájiriybelerden soń girjekler shańaraǵına
tiyisli tómendegi saz ásbapları toparın jaratıwǵa erisıldi:
1. Girjek- prima;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
305
2. Girjek- alt;
3. Girjek- bas;
4. Girjek- kontrabas.
Bul sazlar búgingi kúnde atqarıwshılıq ámeliyatında orkestr, ansambl hám
jeke saz sıpatında keń qollanılmaqta. Bul saz-ásbaplar kóp dawıslı muzıkalar
atqarıwda, ásirese, orkestr atqarıwında orkestrdıń ses diapazonın keńeytip ǵana
qoymastan, al onıń sapasına, atqarıwshılıq imkaniyatlarınıń keńeyiwine, sonıń menen
birge, ózine tán milliy ózgeshelikke iye bolǵan seslerdiń ráń-báreń bolıwın támiyinlep
berdi. Girjek toparınıń jetilisiwinen soń joqarıda bayan etilgen girjekte tómendegi
atqarıwshılıq imkaniyatları júzege keldi:
1. Hár bir girjek túriniń ózine tán turaqlı - atqarıw jaǵdayları(postanovka)
jaratıldı.
2. Girjek sesleri kúsheydi hám hár biri ózine tán jaqsı ses qásiyetlerine iye
boldı.
3. Sazlar kvarta intervalınan kvintaǵa ótkerildi.
4. Oń qol jaǵdayı (postanovkası)nıń jańa - postanovkaǵa ótiwi atqarıwshılıq
hám sheberlik jaǵınan qolay imkaniyatlardı júzege keltirdi.
5. Girjektiń ulıwma ses diapazoni kishi oktava soldan tórtinshi oktava lya
notasına shekem keńeytildi.
6. Girjeklerde dástúrli atqarıw menen birge, nota jazıwı tiykarında jáhán
kompozitorlarınıń shıǵarmaların atqarıw imkaniyatı payda boldı.
Girjek saz ásbabınıń kelip shıǵıw procesi. Abdurauf Fitrat óziniń uzaq jillıq
muzıkası hám onıń tariyxı shıgarmasında maglıwmat beriwinshe 1920-jılları
Buxarada tanbur, duwtar, nay, qosnay, surnay, dombıra, rubob hám basqa muzıka
ásbapları atqarıwshılıqta qollanılǵan. Orta Aziyanıń barlıq aymaǵında duwtar,
dombıra, doira, girjek, nay kóp ushıraydı. Orta Aziyanıń iri qalalarınan Tashkent,
Dushanbe, Alma-ata, Samarqand, Buxara qalalarında Orta Aziya hám pútkil jáhán
kólemindegi muzıkalıq ánjumanlar ótkerilip, milliy muzıka atqarıwshılıǵına tán
shıǵarmalar, sonıń ishinde, milliy muzıka ásbaplarınıń atqarıwları kórsetilmekte.
1973-jılı Alma-ata qalasında ótkerilgen Aziya mámleketleri muzıkalıq tribunası,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
306
1990-jılı Dushanbe qalasında Borbad Marvazeydiń tuwılıwına 1400 jıllıǵına
baǵıshlap ótkerilgen uluwma jáhán muzıkalıq konferenciyası, 1975-jılı Tashkent
qalasında ótkerilgen "Maqom muǵam hám zamanagóy kompozitorlar dóretiwshiligi,"
Samarqand qalasında kóp jıllardan berli ótkerilip kiyatırǵan uluwma jáhán muzıkalıq
konferenciyaları hám keyingi jıllarda Samarqandta ótkerilip kiyatırǵan uluwma jáhán
muzıkalıq "shıǵıs taronaları" muzıkalıq konferenciyaları buǵan mısal bola aladı.
Orta Aziya, Kavkaz hám shıǵıs xalıqları muzıka atqarıwshılıǵında girjek
sazlarında atqarıw usılları bir neshe túrli bolıp, hárbir millet óziniń atqarıw usılına
iye. Girjekte atqarıw usılları áyyemgi zamanlardan baslanıp jıllar, ásirler ótmish
penen atqarıw usılları, saz ásbabınıń dúzilisi ele de jetilisip sazlar ózgerip kelmekte.
Girjek at qılı tartılǵan tartqısh penen atqarılıp óziniń ırǵaǵı, naması, jaǵımlı
hám názik sesi menen ajıralıp turadı. Tariyxtan belgili bolıwınsha, girjek sóziniń kelip
shıǵıwı X-XI ásirlerge barıp taqaladı. Mırza Babur zamanlarına shekem girjekk eki
tarlı bolıp pisken ishekten tartılǵan. Babur zamanında úsh tarlı bolgan. Sol dáwirdiń
belgili saz ásbap atqarıwshısı, sazendesi Qol Muhammad Udiy girjekti joqarı
sheberlik penen atqargan. Úsh tarlı girjekler XX ásirdiń birinshi yarımına shekem
atqarıwda qollanılıp, dúzilisi hám atqarıw usılları da 1936-jılı baslanǵan saz
ásbaplarınıń jetilisiw procesi girjek sazında da ózgerisler alıp keldi. Girjekte tórtinshi
tardı Usta Usman Zufarov tárepinen taǵılıp girjek sazı tórt tarlı sazǵa aylandırıldı.
Sazlar kvartadan-kvintaǵa ótkerildi. Atqarıw usılları da ózgerip, girjek sazında tek
milliy namalar emes, al jáhán xalıqları hám xalıq milliy muzıkaların atqarıw
imkaniyatı jaratıldı. Tartqısh uslawdıń jańasha usılı da girjekte atqarıwda qıyın bolǵan
jáhán muzıkaların atqarıw imkaniyatın jarattı. Kóp dawıslı akkordlardıń atqarılıwı
girjektiń dásteniń ózgeriwi, girjek sazınıń diapazonın keńeytedi. Girjekte texnikalıq
atqarıw imkaniyatları keńeydi. Sazdıń kvarta-kvintaǵa ótkeriliwi, sazdıń ózgeriwi,
yaǵnıy girjek dástesiniń tómenge qarap baǵdarlanıwı girjek diapazonı tórtinshi
oktavaǵa shekem keńeyip baradı. Usı atqarıwshılıq imkaniyatların ózlestiriwde
girjektiń ózine tán turaqlı atqarıwshılıq jaǵdayı jaratıladi. Girjekte ses payda etiw
kúsheydi hám ses ózine tán tembrge iye boldı. Tartqısh uslawdıń oń qol jaǵdayı jańa
professionallıq dárejege ótiwi girjekte texnik atqarıwshılıq ushın qolaylı sharayat hám
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
307
imkaniyatlardı jarattı. Girjek ásbaplarınıń ásirler dawamında jetilisip barıwı ósip
kiyatırgan jas áwladtıń muzıkaǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵın qanaatlandırıp barmaqta hám
mehrine erispekte. Girjek ásbabında oqıwdı 9-10 jasar balalarga muzıka mektebi
dógereklerine alıp barmaqta. Girjek saz ásbabında úyretiwde nota jazıwları arqalı hám
de ustaz shákirt dástúrleri arqalı bilim hám tárbiya berilip kelinbekte. Bul eki usıl da
balalardıń girjek ásbabında atqarıw imkaniyatların keńeytiwi, atqarıw usılların durıs
qollanıw keleshekte kásiplik girjekshi bolıp jetilisiwlerine tiykarǵı faktor bolıp xızmet
etedi.
Qosımsha girjek úyreniwde atqarıshınıń birinshi náwbette qızıǵıwshılıǵı, onıń
esitiw qábiletine, yadlap qalıw inkaniyatına úlken itibar beriw kerek. Barmaqları uzın
bolıwı maqsetke muwapıq. Atqarıshınıń ásbapqa bolǵan dıqqatı hám itibarın tolıq
qaratıp qoymastan, al oǵan bolǵan qızıǵıwshılıǵın arttırıw kerek. Girjek shertiwdi
úyretiwden aldın revalya torında shertip kórilse jaqsıraq nátiyje beredi. Girjek atqarıw
kónlikpeleri rawajlandırılsa gamma arpedjio, hár túrli shınıǵıwlar hám etyudlardı
turaqlı úyrenip barıw úlken áhmiyetke iye. Gamma, arpedjio, shınıǵıw hám etyudlar
ústinde islewde atqarıwshılıqtıń sapasına, tartqıshtıń durıs tartılıwına, sestiń názik
hám taza atqarılıwına, barmaqlardıń anıq hám durıs basılıwına, sestiń tınıq hám
názikligine, usıl, ritmniń anıq seziliwine, poziciyalardıń erkin almasıwına hám ásirese
sestiń tazalıǵına itibar qaratıw kerek. Birinshi poziciyada barmaqlar óz ornın iyelewi
ushın ápiwayi bir oktavalı gammalardı tuwrı tolıq jayda orınlaw, barmaqlardı yaǵnıy
shep qol barmaqlarınıń tórt barmaǵın isletiwi gamma shertkende joqarıǵa barıwda
ashıq sımlarda hám qaytıwda 4-barmaq penen jabıq orınlaw oqıwshıǵa 4-barmaqtıń
háreketin de jaqsılaydı. Barmaqlardı durıs iyelewi ushın qosımsha esletpelerdi shertip
atırǵanda fortepiano menen júrgizilse, kórkemlik tárepin bayıtadı.
Atqarıw waqtında atqarıshı fortepianoda taza sesti esitip girjekte de taza ses
shıǵarıwǵa háreket etedi. Hár túrli shınıǵıw atqariwshılardıń girjek uslaǵıshtıń 1-
poziciyasın ózlestiriwi ushın júdá qolaylı. Atqarıshı úyreniwi qıyın bolǵan oqıw
materialların shetlep ótpey, kerisinshe bunday qıyınshılıqlardı jeńiwine kónlikpe
payda etiw bul ásabaptı ózlestiriwde jaqsı nátiyjelerge alıp keledi. Atqarıwshı tek
jeńil, ápiwayi sanawlı shıǵarmalardı shertip barsa, onıń quramalı atqarıw texnikasın
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
308
rawajlanıwına jol qoymaydı, bul bolsa sazendeniń atqarıw sheberligin rawajlanıwına
jol qoymaydı.
Biz bilemiz, girjekte tartqısh uslawdıń eki túrli usılı qollanıladı. Birinshi
dástúriy usıl bolıp, bul usıl xalıq namalarınıń maqamların atqarıwda qollanıladı.
Ekinshi usıl bolsa 1948-jıldan baslap Ózbekstan Mámleketlik Konservatoriyasınıń
docenti, kórkem ónertanıw ilimleriniń kandidatı I.R.Blagovenshchenskiy tárepinen
qollanılǵan. Keyinala onıń shákirtleri S.Xolmuhammedov hám M.Asilov tárepinen
dawam ettirilgen hám házirge shekem jaqsı nátiyjeler berip kelmekte. Girjekte házirgi
waqıtta bir qansha toplamlar sabaqlıqlar basıp shıǵarılǵan.
PAYDALANILǴAN ÁDEBIYATLAR:
1.
Gúlmaryam K. et al. MÁDENIYAT TARAWINIŃ RAWAJLANIINDA
BALALAR MUZIKA MEKTEBINIŃ TUTQAN ORNI //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 47. – №. 5. – С.
96-101.
2.
Gúlxumar D., Gúlmariyam K. BAQSISHILIQ ÓNERINIŃ RAWAJLANIWI
HÁM DÁSLEPKI BAQSISHILIQ MEKTEPLERI. – 2024.
3.
Gulmaryam K., Ǵaziynexan D. SHOMANAY RAYONI JUMABAY JIRAW
BAZAROV ATINDAǴI 13-SANLI BALALAR MUZIKA HÁM KÓRKEM ÓNER
MEKTEBI //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ.
– 2024. – Т. 47. – №. 6. – С. 75-78.
4.
Niyazbaeva A., Kamalova G. ÓZBEKISTON XALQ BAXSHISI QALLIEV
TEŃELBAY GENJEBAEVICH IJODI //Общественные науки в современном
мире: теоретические и практические исследования. – 2023. – Т. 2. – №. 7. – С.
22-24.
5.
Gulxumar D., Gulmaryam K. BASHEROV DYNASTY //World scientific
research journal. – 2023. – Т. 22. – №. 2. – С. 26-31.
6.
Dauletyarova G., Kamalova G. A LOOK AT THE WORK OF TEACHER
POLATBAY QURBANAZAROV //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. –
№. 1. – С. 283-288.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
309
7.
Segizbaeva
G.,
Kamalova
G.
J.
CHARSHEMOVTIŃ
DÓRETIWSHILIGINDE SAHNA HÁM KINO MUZIKASI //Modern Science and
Research. – 2024. – Т. 3. – №. 1. – С. 289-294.
8.
Gúlmaryam K. et al. MÁDENIYAT TARAWINIŃ RAWAJLANIINDA
BALALAR MUZIKA MEKTEBINIŃ TUTQAN ORNI //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 47. – №. 5. – С.
96-101.
