MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
213
EVROPA DÁSTÚRINDEGI SIMFONIYALÍQ ORKESTR: İTALIYA,
FRANCIYA HÁM ROSSIYA JOLLARÍ
Ózbekstan mámleketlik konsevatoriyası Nókis filialı “Muzıkatanıw”
qánigeligi 3-kurs studenti Dauletbaeva Gúlxumar
Annotaciya: Maqalada Italiya, Franciya hám Rossiyada hár qıylı tariyxıy
dáwirlerde simfoniyalıq orkestrdıń payda bolıwı hám rawajlanıwı qarap shıǵıladı.
Hár bir mámlekettegi orkestr ámeliyatınıń ózgeshelikleri, milliy muzika mektepleri
hám mádeniy dástúrlerdiń orkestr quramı hám sesleniwindegi tásiri talqılanadı.
Jumıs simfoniyalıq orkestrdıń barokko dáwirinen baslap házirgi kúnge shekemgi
rawajlanıwınıń tiykarǵı basqıshların járiyalap, Evropa orkestr dástúrlerindegi
uqsaslıqlar hám ayırmashılıqlardı ashıp beredi.
Gilt sózler: simfoniyalıq orkestr, muzika tariyxı, Italiya, Franciya, Rossiya,
orkestr ámeliyatı, milliy mektepler, muzikalıq dáwirler, barokko, klassicizm,
romantizm, zamanagóylik.
Аннотация: В статье рассматривается становление и развитие
симфонического оркестра в Италии, Франции и России в разные исторические
эпохи. Анализируются особенности оркестровой практики в каждой стране,
влияние национальных музыкальных школ и культурных традиций на
формирование состава и звучания оркестра. Работа освещает ключевые
этапы эволюции симфонического оркестра от барокко до современности,
выявляя сходства и различия в европейских оркестровых традициях.
Ключевые слова: симфонический оркестр, история музыки, Италия,
Франция, Россия, оркестровая практика, национальные школы, музыкальные
эпохи, барокко, классицизм, романтизм, современность.
Abstract: The article explores the development of the symphony orchestra in
Italy, France, and Russia across different historical periods. It analyzes the specific
features of orchestral practices in each country, as well as the influence of national
music schools and cultural traditions on orchestral composition and sound. The study
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
214
highlights the key stages in the evolution of the symphony orchestra from the Baroque
era to the modern day, identifying both similarities and differences in European
orchestral traditions.
Keywords: symphony orchestra, music history, Italy, France, Russia,
orchestral practice, national schools, musical eras, Baroque, Classicism,
Romanticism, contemporary music
"Orkestr" sózi oǵan sońǵı ásirlerde salınǵan túsinikten ádewir eski. Áyyemgi
Greciyada "orxeo" feyili "oynayman" degen mánisti bildirgen, al grekler orxestra dep
yarım dóńgelek teatr maydanshasın ataǵan, onda hár bir tragediya hám komediyanıń
zárúrli qatnasıwshısı bolǵan xor óz partiyaların ritmli háreketler menen aytqan. Jıllar
ótti, ullı antik mádeniyat joq boldı, biraq sóz jasawın dawam etti. Onlap ásirler
ótkennen keyin Evropada orkestr dep teatrda sazendeler jaylasqan bólmege, al
keyinirek saz ásbapları ansambli hám olarda atqarıwshılardıń ózine aytıla basladı.
Simfoniyalıq orkestr salıstırmalı túrde jas - ol ele tórt júz jasqa da tolmaǵan -
bul muzıkalıq mádeniyattıń onlap ásirlik ómiri menen salıstırǵanda júdá az waqıt.
Hár túrli muzıkalıq ásbaplarda birgelikte shertiw barlıq dáwirlerde keń
tarqalǵan. Áyyemgi zamanlardan baslap ádebiyat hám súwretlew óneri, tariyxıy jazba
hám estelikler bizge ertedegi muzıka ansamblleri haqqında kóplegen qızıqlı
maǵlıwmatlardı saqlap qalǵan. Ertedegi muzıkalıq ansambller geyde júdá úlken
kólemge iye bolǵan, al geyde kishkene bolǵan. Áyyemgi Mısırdaǵı saray
ansambllerine qosıqshılar, sazendeler, ayırım jaǵdaylarda oyınshılar da kirgen. Geyde
olarda 500 ge shekem qatnasıwshı bolǵan.
Grekshe jazǵan ataqlı evrey tariyxshısı Iosif Flaviy "Iudey áyyemgiligi"
shıǵarmasında biziń eramızǵa shekemgi I ásirdegi Palestinanıń saltanatlı diniy
bayramlarınan biri haqqında aytıp bergen. Onıń aytıwınsha, onda 200 mıń qosıqshı,
200 mıń karnayshı, 40 mıń arfashı hám 40 mıń sistrshı (sistr - áyyemgi Jer Orta teńizi
ásbabı, shıqıldawıq túrine kiredi) qatnasqan. Biraq, álbette, barlıq ansambllerde de
bunday úlken sanlar bolmaǵan. Grek tariyxshısı Polibiy biziń eramızǵa shekemgi III
ásirde Rimge óz ónerin kórsetiw ushın kelgen 13 grek fleytashısı menen bolǵan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
215
kúlkili waqıyanı súwretlegen. Bunday muzıka atqarıwǵa tájiriybesiz rimliler tez arada
zerigip, kewlin kóteriw ushın sıpayı muzıkantlardı óz-ara urısıwǵa májbúr etken.
Orta ásir miniatyuraları bizge sayaxatshı muzıkantlardıń kishi toparlarınıń
súwretlerin jetkergen. Renessans dáwirinde Florenciya hám Veneciyada saz ásbapları
muzıkası bayramlarda hám kúndelikli turmısta, bay villalarda, baǵlarda hám qala
kóshelerinde, kúndiz hám túnde hámme jerde jańlaǵan.
Biraq bul muzıka jámáátlerin haqıyqıy simfoniyalıq orkestrler dep ataw
múmkin emes. Olardıń saz ásbapları muzıkasın atqarıwı, kóbinese, qollanbalı
xarakterge iye bolǵan: onıń astında oynaǵan, sap tartqan, jasırınǵan, ziyapat jasaǵan,
urısqan, kewil kótergen. Bunday ansambller saz ásbaplar quramınıń turaqlılıǵı menen
de, toparlarǵa anıq bóliniwi menen de ajıralıp turmaǵan.
Orkestr házirgi mánisinde saz ásbapları muzıkası tek ǵana diniy máresimler
hám kewilli ziyapatlardıń qatnasıwshısı bolmay qalǵanda, kompozitorlar saz
ásbapları shıǵarmaların máresimge emes, al kópshilik aldında arnawlı atqarıwǵa
arnap jaza baslaǵanda payda bolǵan. Bul dúnyalıq saz ásbapları muzıkasınıń payda
bolıwı, jańa muzıka janrları opera, balet, oratoriya, keyinirek simfoniya, uvertyura,
koncerttiń júzege keliwi menen baylanıslı. Orkestr tariyxın baslawımız múmkin
bolǵan bunday shegara XVI ásir aqırı boldı.
XVI ásirde skripka jaratılmaǵanda, simfoniyalıq orkestrdiń táǵdiri basqasha
bolǵan bolar edi. Orkestrde áyyemgi viola hám lyutnya ústemlik etip turǵan waqıtta,
Italiya, Franciya hám Tiroldiń saz ásbap sheberleri jańa muzıkalıq ásbap dóretti. Onıń
sulıw, shireli úni, sheberlik imkaniyatları sazendelerdiń dıqqatın tez tartıp aldı.
Skripka orkestrge kirip, violanı aqırın-aqırın qısıp shıǵardı hám orkestrdiń keyingi
stilin belgilep berdi. Al XIX ásirde demli saz ásbaplarınıń: valtorna hám trubalar,
fleyta hám klarnetlerdiń jetilistiriliwi orkestrdiń rawajlanıwına sheshiwshi tásir
kórsetti.
Dáslepki orkestrler XVII ásir basında Italiya operasında payda boldı. Demek,
orkestrdiń watanı - Italiya. Orkestrdi dúziwshilerdiń biri opera janrınıń birinshi
klassigi, ásbaplar tarawınıń ullı reformatorı Klaudio Monteverdi (1567-1643) edi.
Onıń xizmeti sonnan ibarat boldı: ol basqa kompozitorlardan aldın orkestrdegi ayırım
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
216
ásbaplardıń hám olardıń birlespesinıń kórkemlik qásiyetlerin bahalay aldı. Ol sol
waqıttıń ózinde-aq orkestrdiń barlıq ásbapların tarlı hám úpleme toparlarǵa, sondаy-
aq melodiyanı súyep hám basqarıp baratuǵın toparlarǵa bóliwge umtıldı hám bul
bólinisti ámeliy túrde qollandı. Orkestrdiń kórkem imkaniyatlarına, onıń mánisine
hám opera dramaturgiyasındaǵı áhmiyetli roline jańasha qatnası K.Monteverdidi
orkestr tarawındaǵı ullı jańalıqshıǵa aylandırdı.
Orkestr reforması kompozitor tárepinen "Orfey" operasında (1607-jıl) ámelge
asırıldı. Operaǵa kirgizilgen orkestr sol waqıt ushın júdá úlken (40 qa jaqın ásbap)
hám quramı boyınsha hár túrli edi. Mánisi jaǵınan eń áhmiyetli bolǵan tarlı topar
skripkalar (hár qıylı túr hám sazlı), úsh viola da gamba, eki kontrabas violadan ibarat
edi. Tırnamalar eki bas lyutnya hám arfa menen súwretlengen edi. Klavishlilar - eki
chembalo hám úsh organ. Aqırında úpleme ásbaplar bir kishkene fleyta, eki kornet
(cink), bir joqarı truba klarino, úsh truba (surdinalar menen), tórt trombon menen
berilgen edi. Ásbaplardıń tiykarǵı quramı usınday edi. K.Monteverdi birinshilerden
bolıp opera orkestrine surdinali trubalardı kirgizdi.
Orkestrge áhmiyetli ózgerislerdi Neapol opera mektebiniń basshısı
Alessandro Skarlatti (1660-1725) kirgizdi. Ol óziniń opera, kantata, oratoriya hám
basqa vokal-ásbaplıq janrlarında barlıq ásbaplardıń kórkem imkaniyatların
paydalanıw shegaraların ádewir keńeytti. Birinshilerden bolıp Skarlatti óz orkestri
quramına bir jup tábiyiy valtorna kirgizdi.
Franciya. 70-jıllarda francuz milliy opera hám baletiniń dúziwshisi Jan Batist
Lyulli (1632-1687) - muzikadaǵı klassicizmniń kórnekli wákili, ataqlı kompozitor,
skripkashı, klavesinist boldı.
J.Lyulli francuz ásbaplı atqarıwshılıq óneriniń rawajlanıwına úlken tásir
jasadı. Orkestrge basshılıq etiw tarawında ol teńi joq edi. Onıń opera orkestri sol
waqıtlar ushın júdá úlken - 70 ten aslam adamnan quralǵan edi. J.Lyulli usılı
"intonaciyanıń anıqlıǵı, orınlawdıń jumsaqlıǵı hám bir qálipliligi, templerdiń júdá
anıq ózgeriwi" menen xarakterlenedi. Sоnıń menen birge, ritmniń tásirliligi hám
anıqlıǵı da atap ótilgen.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
217
J.Lyulli orkestrdi úsh tiykarǵı toparǵa bóliwdi belgilep berdi: tarlı, aǵash
demli hám mıs demli ásbaplar. Toparlar anıqlandı, biraq еle tolıq jеtilistirilmegen edi.
Angliya. Angliya muzıka mádeniyatında eń jarqın hám áhmiyetli figura
birinshi milliy opera "Didona hám Eney" (1680) avtorı Genri Pyorsell (1659-1695)
boldı. G.Pyorsellge shekem hesh bir kompozitor opera orkestrine bunshelli kóp
ǵárezsiz ásbaplıq epizodlardı tapsırmaǵan edi.
G.Pyorselldiń orkestrge qatnası ózgeshe edi: klavesin járdeminde qollap
turılǵan tórt tarlı dawısqa fleytalar, goboylar, fagotlar hám trubalar qosılıwı múmkin
edi. G.Pyorsellde de, K.Monteverdidegidey, áhmiyetli princip - orkestr fakturasın hár
qıylı tembrler únlesiwi menen bayıtıw kórinedi.
Solay etip, XVII ásir Batıs Evropa ellerinde orkestrdiń qáliplesiw dáwiri
boldı. Úsh millettıń ullı wákilleri - K.Monteverdi, J.Lyulli hám G.Pyorselldiń
dóretiwshiligi usı processtiń tiykarǵı baǵdarların ózinde jámledi, orkestrdiń
keleshektegi rawajlanıw múmkinshiliklerin tayarladı hám ashıp berdi.
XVIII ásir burılıslar hám revolyuciyalar ásiri boldı. Jámiyetlik dúzim ózgerdi,
onıń menen birge filosofiyalıq kózqaraslar, estetikalıq ideallar, kórkem óner formaları
da ózgerdi. Orkestr tariyxında da burılıs baslandı. Ol tosattan júz bermedi, bir neshe
on jıl dawamında jetilisti, sonlıqtan onıń anıq waqtın belgilew múmkin emes. 1759-
jıl simvolikalıq bolıp esaplandı - bul jılı G.Gendel qaytıs boldı hám Y.Gaydn Birinshi
simfoniyanı dóretti.
Eń ullı kompozitorlar - polifonistler Y. Bax hám G. Gendel XVII ásir orkestr
jazıw dástúrlerine sadıq qalıp, orkestr tariyxında principial jańa jollar ashpadı. Ullı
polifonistler orkestri ózinen aldıńǵı ustalardıń jetiskenliklerın jámledi: onda tarlı
toparlardıń qáliplesiwi tamamlandı hám aǵash hám mıs toparlardıń baslaması payda
boldı. Mocart ózleriniń dáslepki simfoniyalarınan baslap-aq general-bastan bas tarttı.
XVIII ásirdiń ekinshi yarımında kóplegen jańa jámáátler payda boldı, olardıń
arasında dúnyaǵa belgili bolǵan birnesheleri bar: Drezdendegi "Patshalıq orkestri",
Parijdegi "Ruwxıy koncertler" hám "Háwesker koncertleri", knyaz Estergazi úy
orkestri (sońǵı eki orkestr ushın Gaydn jazǵan edi), Leypcigtegi "Gevandxauz" hám,
aqırında, Mangeymdag belgilı orkestr.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
218
Rossiyada saray orkestri 1729-jılı rásmiy tastıyıqlandı, al Ekaterina II Batıstan
qalıspaw ushın jáne ekewin: bal hám kamer muzıkası ushın dúzdi. XVIII ásir aqırında
Rossiyada kóplegen krepostnoy orkestrler payda boldı. Bul jaǵınan, ásirese, graflar
Sheremetevler hám knyazlar Dolgorukiylerdiń úyleri belgili edi.
Orkestrlerdiń texnikası ádewir bayıdı. Dál XVIII ásirdiń ekinshi yarımında
orkestr crescendo hám diminuendo effektleri ashıldı. Usı waqıtqa shekem
muzıkantlar tek ses kúshiniń shetki reńlerinen: forte hám pianodan paydalanatuǵın
edi. XVIII ásirdiń ortalarında italiyalı kompozitor hám dirijor Yomelli bul effektti
qollanǵanda, tásir tań qalarlıq boldı: ses kúsheygende tıńlawshılar demın tutıp, tolqın
sıyaqlı ornınan turıp, tek ses páseygende ǵana qaytadan kreslolarına otırdı. Y.Gaydn
hám V.Mocart qabıl etken dástúrler usınday edi. Olar óz simfoniyaların jaza baslaǵan
jıllarda simfoniyalıq muzıka dóretiw tájiriybesi júdá az edi.
XIX ásirdiń dáslepki on jıllıqları demli saz ásbaplarınıń ádewir jetilistiriliwi
menen belgilendi. Myunxen kapellasınıń fleytashısı Teobald Bem fleytanı quramalı,
biraq qolay klapanlı mexanizm menen támiyinlep, onı ájaiyıp túrde jetilistirdi. Endi
fleytada barlıq tonlıqta jeńil shertiwge bolatugın boldı, onıń sesi taza hám tolıq
shıǵatugın boldı. Bemniń bul oylap tabıwı tez arada goboy, klarnet, fagot hám olardıń
túrlerine de qollanıldı. Biraz waqıt ótkennen soń, eski túrdegi saz ásbapları
simfoniyalıq orkestrlerden joǵaldı.
XIX ásirdiń dáslepki on jıllıqlarında mıs demli ásbaplar túp-tiykarınan
jetilistirildi: ventilli mexanizm jaratıldı. Tek birneshe on jıldan keyin jańa sistemanıń
artıqmashılıǵı barlıq jerde bahalandı hám eski tábiiy ásbaplar ventilli ásbaplar
tárepinen tolıq qısıp shıǵarıldı.
Solay etip, ótken ásirdiń ekinshi yarımında dúnyanıń eń jaqsı orkestrleri tarlı,
aǵash hám mıs demli ásbaplardıń tolıq toparlarına iye boldı. Kompozitorlar orkestr
quramındaǵı kútilmegen jaǵdaylarga barǵan sayın siyrek dus keletuǵın boldı.
XIX ásir muzıkalıq bilimlendiriwdiń keń qulash jayıwı menen belgili boldı.
Ol dúnyaǵa Milan, Praga, Vena, Varshava, London, Madrid, Berlin, Peterburg
(1862), Moskva (1866), Nyu-York sıyaqlı onlaǵan konservatoriyalardı berdi. Muzıka
institutları, uchilishcheler, mekteplerdiń sanı kóp edi. Pútkil Evropa muzıkanı
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
219
úyreniwge kiriskendey kórindi. Orkestrlerge bul waqıtqa shekem bolmaǵan
texnikalıq qıyınshılıqlardı joqarı sheberlık penen jeńe alatuǵın muzıkantlardıń jas
áwladı keldi. Nota basıp shıǵarıw hám notalardı keń tarqatıw da áhmiyetli orın
iyeledi.
30-40-jıllar oy tereńligi hám formanıń názikligi organikalıq túrde birlesken
dáwir boldı. M.I.Glinka (1804-1857) - rus klassikalıq muzikasınıń, sonıń menen birge
rus orkestr mádeniyatınıń klassikalıq dáwiriniń tiykarın salıwshı edi. M.Glinka
orkestr sesleniw tiykarın tarlı toparda dep esapladı. Ol demki saz ásbapların danalıq
penen abaylap qollandı, sol dáwirdegi jetilispegen ásbaplardıń ájiz táreplerin shetlep
ótip, hár biriniń qaytlanbaytuǵın koloritin ashıp berdi. M.Glinka rus simfonizminiń
tiykarın salıp, kóp jaǵınan rus kompozitorlarınıń orkestr stilin de belgilep berdi.
50-70-jıllar R.Vagnerdiń orkestr sheberliginiń belgisi astında ótti. Onıń
orkestriniń tásiri júdá úlken edi. R.Vagner operalarında orkestrge qatnasıwshı
adamlardı, abstrakt ideyalardı, tábiyat kúshlerin leytmotivler - opera syujetiniń
rawajlanıwı barısında turaqlı qaytalanatuǵın qısqa motivler arqalı súwretlew
tapsırıldı. Orkestr qaharmanlardıń sezimlerin, olardıń ıshqı-muhabbatın, azap-
aqıretlerin sáwlelendiriwge tırıstı.
Orkestrge júklengen jańa wazıypalar jazıwdıń jańa usılların talap etti. Vagner
orkestrdi san jaǵınan kóbeyıtti. Ol aǵash demli ásbaplardı úsh ese kóbeygen quramın
normaǵa aynaldırdı. Mıs toparı - quramı kóbeytilgen hám jańa tembrler – valtorna,
trubalar, bas trubaları menen bayıtılǵan. Vagner orkestri óziniń úlkenligi hám
sesleniwiniń saltanatlılıǵı boyınsha ózine shekem bolǵan barlıq orkestrlerden asıp
ketti. Onıń operalarındaǵı júdá úlken texnikalıq qıyınshılıqlar orkestr dirijyorları hám
artistlerinen qosımsha miynet talap etti. Solay etip, Vagner orkestri muzıkantlardıń
pútkil bir áwladın tárbiyaladı.
XIX ásirdiń ekinshi yarımında milliy muzıka mektepleri gúllendi: francuz –
J.Bize, S.Frank, L.Delib; italyan – D.Verdi, D.Puchchini; rus – M.Balakirev,
A.Borodin, N.Rimskiy-Korsakov, P.Chaykovskiy.
XIX ásir aqırında P.Chaykovskiy dóretiwshiligi R.Vagnerdiń tásiri sıyaqlı
joqarı edi. Biraq kórkemlik umtılısları boyınsha bir-birine usamaytuǵın eki
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
220
kompozitordı tabıw qıyın. P.Chaykovskiy R.Vagner sıyaqlı quramların kóbeytiw,
orkestr palitrasına jańadan-jańa, hesh qashan esitilmegen tembrlerdi kirgiziw, jańa
reńler izlew arqalı orkestr boyawların ózgertiw jolınan barmadı. Ol orkestrdiń hár bir
dawısınıń taza tembrlerine, ózgeshelgine tolıq isendi. M.Glinkadan miyras bolıp
ótken kolorittiń bul ózgesheligi P.Chaykovskiy tárepinen joqarı kámillik dárejesine
jetkizildi. P.Chaykovskiy orkestrine júrekten shıǵıp sóylew tán, ol tıńlawshını tek
ǵana emocionalıq tásir kúshi menen emes, al kompozitor niyetlerin ámelge asırıwdaǵı
salmaqlılıǵı menen de tartadı.
M.Glinkanıń orkestr dástúrlerin N.Rimskiy-Korsakov dawam ettirdi. Onıń
jolında simfoniyalıq orkestr kórnekli usta hám sharshamaytuǵın izleniwshi taptı.
N.Rimskiy-Korsakovtıń ásbaplastırıw tarawındaǵı kóp jıllıq kompozitorlıq hám
pedagogikalıq tájiriybesiniń jemisi onıń belgili "Orkestrlew tiykarları" miynetinde
kórindi. N.Rimskiy-Korsakov orkestr ustaları plеyadasın tárbiyalap shıǵardı. Olardıń
arasında A.Lyadov, S.Prokofev, I.Stravinskiy bar.
Solay etip, XIX ásir aqırında, R.Vagner, P.Chaykovskiy hám N.Rimskiy-
Korsakovlardıń jumısı dawam etip atırǵan dáwirde simfoniyalıq orkestrdiń úlken
quramı birotala dúzildi. Durıs, XIX ásirde onnan eki baǵdar boyınsha: quramnıń jáne
de artıwı tárepine, yamasa onıń kemeyiwi tárepine, XVIII ásir orkestriniń
kamerlılıǵına qaytıw tárepine qaray júz bergen kóplegen shetke shıǵıwlar boldı. Jańa
tembrlerdi izlew jumısları dawam etpekte. XX ásirde bas fleyta, kishi hám bas goboy,
kontrabas klarnet, elektr ásbapları oylap tabıldı. Biziń ásirimiz dúnyaǵa bir topar jańa
birinshi dárejeli orkestrlerdi berdi. Angliyada 1904-jili London simfoniyalıq orkestri,
1932-jili London filarmoniyası orkestri payda boldi.
PAYDALANILǴAN ÁDEBIYATLAR:
1.
Gúlmaryam K. et al. MÁDENIYAT TARAWINIŃ RAWAJLANIINDA
BALALAR MUZIKA MEKTEBINIŃ TUTQAN ORNI //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 47. – №. 5. – С.
96-101.
2.
Gúlxumar D., Gúlmariyam K. BAQSISHILIQ ÓNERINIŃ RAWAJLANIWI
HÁM DÁSLEPKI BAQSISHILIQ MEKTEPLERI. – 2024.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
221
3.
Gulmaryam K., Ǵaziynexan D. SHOMANAY RAYONI JUMABAY JIRAW
BAZAROV ATINDAǴI 13-SANLI BALALAR MUZIKA HÁM KÓRKEM ÓNER
MEKTEBI //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ.
– 2024. – Т. 47. – №. 6. – С. 75-78.
4.
Niyazbaeva A., Kamalova G. ÓZBEKISTON XALQ BAXSHISI QALLIEV
TEŃELBAY GENJEBAEVICH IJODI //Общественные науки в современном
мире: теоретические и практические исследования. – 2023. – Т. 2. – №. 7. – С.
22-24.
5.
Gulxumar D., Gulmaryam K. BASHEROV DYNASTY //World scientific
research journal. – 2023. – Т. 22. – №. 2. – С. 26-31.
6.
Dauletyarova G., Kamalova G. A LOOK AT THE WORK OF TEACHER
POLATBAY QURBANAZAROV //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. –
№. 1. – С. 283-288.
7.
Segizbaeva
G.,
Kamalova
G.
J.
CHARSHEMOVTIŃ
DÓRETIWSHILIGINDE SAHNA HÁM KINO MUZIKASI //Modern Science and
Research. – 2024. – Т. 3. – №. 1. – С. 289-294.
8.
Gúlmaryam K. et al. MÁDENIYAT TARAWINIŃ RAWAJLANIINDA
BALALAR MUZIKA MEKTEBINIŃ TUTQAN ORNI //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 47. – №. 5. – С.
96-101.
