MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
384
ROSSIYA FEDERATSIYASI SOLIQ SIYOSATI VA UNING O‘ZIGA
XOS XUSUSIYATLARI
Isoqulov Shoxruz
SamISI XIM-123 guruh talabasi
Ilmiy rahbar: Turayev Alijon
SamISI “Investitsiya va innovatsiyalar”
kafedrasi katta o`qituvchisi
Annotatsiya: Maqolada Rossiya Federatsiyasining soliq siyosati va uning
o‘ziga xos xususiyatlari ilmiy-analitik yondashuv asosida o‘rganilgan. Soliq tizimining
shakllanishi, soliq turlari va islohotlar tahlil qilinib, asosiy muammolar va rivojlanish
istiqbollari aniqlangan. Tadqiqotda tarixiy, solishtirma va huquqiy tahlil metodlari
qo‘llanilgan.
Kalit so‘zlar: Rossiya Federatsiyasi, soliq siyosati, soliq tizimi, federal
soliqlar, iqtisodiy barqarorlik.
Аннотация: В статье научно-аналитически исследуется налоговая
политика Российской Федерации и её особенности. Проанализированы
формирование налоговой системы, виды налогов и проведённые реформы,
выявлены основные проблемы и перспективы развития. В исследовании
применялись исторический, сравнительный и правовой методы анализа.
Ключевые слова: Российская Федерация, налоговая политика, налоговая
система, федеральные налоги, экономическая стабильность.
Abstract: This article provides a scientific and analytical study of the tax policy
of the Russian Federation and its specific features. The formation of the tax system,
types of taxes, and implemented reforms are analyzed, highlighting key problems and
development prospects. Historical, comparative, and legal analysis methods were
applied in the research.
Keywords: Russian Federation, tax policy, tax system, federal taxes, economic
stability.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
385
Kirish
Har bir davlat iqtisodiyotining asosiy tayanchi bu – soliqlar. Ayniqsa,
Rossiyada soliq siyosati davlat byudjetini shakllantirish va iqtisodiy barqarorlikni
saqlashda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqolada aynan Rossiya soliq siyosatining
o‘ziga xos jihatlari, kuchli va zaif tomonlari hamda so‘nggi yillardagi islohotlar
yoritiladi.
Nazariy Asoslar
Soliq siyosati – bu davlat tomonidan soliq yig‘ish va ularni iqtisodiyotga qayta
taqsimlash tartibini belgilashga qaratilgan iqtisodiy siyosat tarmog‘idir. Soliq siyosati
nazariy jihatdan quyidagi asosiy tamoyillarga tayanadi:
Adolatlilik tamoyili:
Soliq yuki daromad va mulk darajasiga muvofiq
taqsimlanadi.
Samaradorlik tamoyili:
Soliq tizimi iqtisodiy faollikni rag‘batlantirishi
kerak.
Stabilitet tamoyili:
Soliq siyosati uzoq muddatli barqarorlikni
ta’minlashi lozim.
Tushunarlilik va ochiqlik tamoyili:
Soliq tizimi aniq va tushunarli
bo‘lishi zarur.
Rossiya Federatsiyasida ham bu tamoyillarni amalga oshirishga qaratilgan bir
qator chora-tadbirlar ko‘rilgan, biroq ularning real hayotdagi amalga oshirish darajasi
ko‘p omillarga bog‘liq.
Tadqiqot Metodologiyasi
Ushbu tadqiqotda quyidagi metodlar qo‘llanildi: Tarixiy tahlil metodi: Rossiya
Federatsiyasi soliq tizimining rivojlanish tarixiga nazar tashlandi. Solishtirma tahlil
metodi: Rossiya soliq siyosati boshqa rivojlangan davlatlar bilan taqqoslandi. Statistik
tahlil: So‘nggi yillardagi soliq daromadlari va soliq yukining iqtisodiy o‘sishga ta’siri
tahlil qilindi. Normativ-huquqiy tahlil: Rossiya soliq qonunchiligi va unga kiritilgan
o‘zgarishlar o‘rganildi. Metodologik yondashuv tadqiqot natijalarining aniqligi va
ishonchliligini ta’minlashga xizmat qildi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
386
Rossiya Federatsiyasining Soliq Siyosatini Tahlil Qilish.
Rossiya Federatsiyasida mustaqillik e'lon qilingandan so‘ng soliq tizimini
shakllantirish va isloh qilish jarayonlari boshlanib ketdi. 1998 yilda qabul qilingan
Soliq Kodeksi
Rossiyada yagona soliq hujjati sifatida belgilandi va tizimni tartibga
solishga xizmat qildi.
Soliq turlari.
Rossiyada quyidagi asosiy soliqlar mavjud:
Daromad solig‘i:
Jismoniy va yuridik shaxslarning daromadidan olinadi.
Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS):
20% stavkada belgilanadi.
Mulkiy soliqlar:
Ko‘chmas va ko‘chma mulkdan olinadi.
Aksiz soliqlari:
Spirtli ichimliklar, tamaki mahsulotlari kabi tovarlardan
undiriladi.
Ijtimoiy soliqlar:
Pensiya, tibbiyot va bandlik jamg‘armalariga to‘lanadi.
Soliq siyosati tamoyillari
Rossiya soliq siyosati quyidagi tamoyillar asosida olib boriladi: Soliqlarning
nisbatan past stavkalari orqali investitsiya faoliyatini rag‘batlantirish; Soliq
ma’murchiligi soddalashtirilishi; Soliq bazasini kengaytirish va yashirin iqtisodiyot
ulushini kamaytirish.
Oxirgi yillardagi islohotlar
2020–2024 yillar oralig‘ida Rossiyada bir qator
soliq islohotlari amalga oshirildi, jumladan: Yirik kompaniyalar uchun daromad solig‘i
stavkasi ko‘tarildi; Past va o‘rta daromadli qatlam uchun soliq imtiyozlari
kengaytirildi; Elektron audit tizimlari joriy etildi va nazorat kuchaytirildi.
Rossiya Soliq Siyosatining O‘ziga Xos Xususiyatlari
Rossiya soliq siyosatining quyidagi xususiyatlari alohida ajralib turadi:
1.
Federal va hududiy soliqlar tizimi:
Soliqlar federatsiya darajasida va
mintaqaviy darajada yig‘iladi, bu esa fiskal markazlashuv darajasini pasaytiradi.
2.
Resurslarga tayangan iqtisodiyot:
Neft va gaz sektoridan olinadigan
soliqlar davlat byudjetining katta qismini tashkil qiladi.
3.
Soliq imtiyozlarining keng qamrovi:
Ayrim tarmoqlar va regionlar
uchun imtiyozli soliqlar mavjud (masalan, Sibir va Uzoq Sharq hududlarida).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
387
4.
Yashirin iqtisodiyotning yuqori ulushi:
Rasmiy statistikaga ko‘ra,
Rossiyada YIMning 20–25% yashirin iqtisodiyotga to‘g‘ri keladi.
5.
Soliq siyosatining siyosiy ta’sirchanligi:
Soliq o‘zgarishlari ko‘pincha
ichki siyosiy ehtiyojlarga bog‘liq holda shakllanadi.
Tahlil Natijalari va Takliflar
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki: Rossiya Federatsiyasi soliq tizimi
iqtisodiy barqarorlik va davlat moliyaviy ehtiyojlarini qoplashda samarali bo‘lsa-da,
ortiqcha ma’muriy yuk va yashirin iqtisodiyot kabi muammolar saqlanib qolmoqda.
Soliq siyosatida resurslarga haddan tashqari tayanish iqtisodiy diversifikatsiyani
sustlashtirmoqda. Soliq siyosatini liberallashtirish va soliq ma’murchiligini zamonaviy
texnologiyalar yordamida soddalashtirish orqali iqtisodiy o‘sish sur’atlarini oshirish
mumkin.
Takliflar:
Soliq stavkalarini sektorlar bo‘yicha differensiallashtirish.
Elektron soliq ma’murchiligini kengaytirish. Yashirin iqtisodiyotga qarshi kurashni
kuchaytirish uchun raqamli monitoring tizimlarini joriy etish. Tabiiy resurslardan
olinadigan soliqlarga qaramlikni kamaytirish va boshqa sohalarga investitsiyalarni
rag‘batlantirish.
Xulosa
Rossiya
Federatsiyasining
soliq
siyosati
davlatning
makroiqtisodiy
barqarorligini ta’minlashda va ijtimoiy dasturlarni moliyalashtirishda muhim rol
o‘ynaydi. Biroq tizimda mavjud bo‘lgan muammolar va xatarlar soliq siyosatini
yanada takomillashtirish va zamon talablariga moslashtirish zarurligini ko‘rsatadi.
Soliq siyosatining sifatli isloh qilinishi Rossiya iqtisodiyotining barqaror o‘sishini
ta’minlashda asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Rossiya Federatsiyasining Soliq kodeksi (birinchi qism) 1998-yil 31-iyuldagi N
146-FZ // KonsultantPlyus. — 1998-yil 3-avgust.
2.
Rossiya Federatsiyasining Soliq kodeksi (ikkinchi qism) 2000-yil 5-avgustdagi
N 117-FZ // KonsultantPlyus. — 2000-yil 7-avgust.
3.
A.V. Bryzgalin. "Soliqlar va soliq solish" (Darslik). — Moskva: Soliq
Byulleteni, 2020-yil.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
388
4.
T.N. Ilina. "Davlatning soliq siyosati: nazariya va amaliyot". — Moskva: Yurayt
nashriyoti, 2019-yil.
5.
G.G. Kireytsev. "Rossiyaning soliq tizimi: zamonaviy holat va rivojlanish
istiqbollari". — Moskva: KnoRus, 2021-yil.
6.
Rossiya
Federatsiyasi
Federal Soliq xizmati rasmiy
veb-sayti —
