MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
241
INTERNETDAGI SHAXSIY MA’LUMOTLARNI HIMOYA QILISH:
XALQARO MEYORLAR VA O‘ZBEKISTON TAJRIBASI
Azirbaev Salamat Kuanishbaevich
Qoraqalpoq davlat universiteti yurisprudensiya tálim yónalishi yuridika
fakulteti 3-kurs talabasi.
Tel raqami: +998 90 700-68-62
Annotatsiya: Ushbu maqola internetdagi shaxsiy ma’lumotlarni himoya
qilishning ahamiyatini tahlil qiladi, xalqaro me’yorlar va O‘zbekiston
Respublikasidagi mavjud qonunchilikka asoslanib. Internetda ma’lumotlarni himoya
qilishda yuzaga keladigan muammolar, shaxsiy ma’lumotlarning maxfiyligini
ta’minlash, va bu sohada davlat organlarining roli ko‘rib chiqiladi. Xalqaro qonunlar,
ayniqsa, Yevropa Ittifoqining GDPR va boshqa hududiy me’yorlarning ta'siri,
shuningdek, O‘zbekistonning shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish sohasidagi
yutuqlari va kamchiliklari tahlil etiladi.
Kalit so‘zlar:shaxsiy ma’lumotlar, internet, ma’lumotlarni himoya qilish,
maxfiylik, xalqaro me’yorlar, O‘zbekiston qonunchiligi, GDPR, ma'lumotlar
xavfsizligi, huquqiy himoya.
Kirish
Internetning rivojlanishi va raqamli texnologiyalarning kundalik hayotga kirib
borishi shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishni dolzarb masalalardan biriga aylantirdi.
Shaxsiy ma’lumotlar, jumladan, ism, familiya, yashash manzili, telefon raqami va
boshqa shaxsiy ma’lumotlar, nafaqat xalqaro miqyosda, balki milliy huquq tizimlarida
ham katta ahamiyatga ega bo‘lgan huquqiy himoyaga muhtojdir. O‘zbekiston
Respublikasida shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish borasida bir qator qonunlar ishlab
chiqilgan bo‘lsa-da, bu sohada hali ham ba'zi muammolar mavjud. Xalqaro tajriba,
xususan Yevropa Ittifoqining Umumiy Ma’lumotlar Himoyasi To‘g‘risidagi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
242
Regulyatsiyasi (GDPR) va boshqa me’yoriy hujjatlar, O‘zbekiston qonunchiligini
rivojlantirish uchun muhim manba hisoblanadi.
Shavkat Mirziyoyevning so‘zlariga ko‘ra, “Raqamli iqtisodiyotning
rivojlanishi shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishda davlat va xususiy sektor o‘rtasida
samarali hamkorlikni talab etadi”. Bu fikr, shaxsiy ma’lumotlarning xavfsizligini
ta’minlashda nafaqat davlatning, balki barcha jamiyatning ham javobgarligini
bildiradi.
Internetdagi shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishning huquqiy asoslari
Internetdagi shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishni ta'minlash uchun
qonunchilikda bir qator muhim prinsiplarga asoslanish zarur:
Shaxsiy ma’lumotlarning maxfiyligi: Shaxsiy ma’lumotlar himoya qilinishi
kerak va ularning to‘liq maxfiyligi ta’minlanishi zarur. Ma’lumotlarga ruxsatsiz kirish
yoki ularni tarqatish yuridik jihatdan taqiqlangan.Ma’lumotlarni to‘plashning
ruxsatnoma asosida amalga oshirilishi: Har bir shaxs o‘z shaxsiy ma’lumotlarini
taqdim etishda erkin ravishda qaror qabul qilishi kerak. Ma’lumotlarni to‘plash va
ishlatish jarayonida shaxsning roziligi zarur.Ma’lumotlarning aniq va oshkora
ishlatilishi: Shaxsiy ma’lumotlar faqatgina aniq va maqsadli ishlatilishi kerak.
Ma’lumotlarni yig‘ish va saqlash faqat belgilangan maqsadlar uchun amalga oshirilishi
lozim.
Ma’lumotlarni saqlash va ularga kirishning nazorat qilinishi: Ma’lumotlarni
saqlash va ularga kirishni ta’minlashda maxfiylikka rioya qilish zarur. Har qanday
huquqiy yoki noxush holatlarda ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash uchun zarur
choralar ko‘rilishi kerak.
Xalqaro me’yorlar va shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish
Xalqaro miqyosda shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishga qaratilgan bir qator
yirik huquqiy me’yorlar mavjud. Ular orasida eng muhimlari:
GDPR
(General Data Protection Regulation): Yevropa Ittifoqining GDPR
qonuni, 2018-yilda kuchga kirgan, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishda eng qattiq
va to‘liq qonunlardan biridir. GDPR shaxsiy ma’lumotlarni to‘plash, saqlash, ishlatish
va ularga ruxsatsiz kirishni qat'iyan taqiqlaydi. GDPR yuridik shaxslarni, shu
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
243
jumladan, internet-platformalarini shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlashga
majbur qiladi.
OECD
(Organisation for Economic Co-operation and Development) shaxsiy
ma’lumotlarni himoya qilishga doir prinsiplari: OECDning shaxsiy ma’lumotlarni
himoya qilishga doir prinsiplariga ko‘ra, shaxsiy ma’lumotlar yig‘ish, ishlatish va
saqlashda xolislik, oshkoralik va xavfsizlikni ta’minlash zarur.
Ushbu me'yorlarning O‘zbekiston qonunchiligiga ta'siri: O‘zbekiston
Respublikasi shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishni ta'minlashga doir bir qator
qonunlarni ishlab chiqqan bo‘lsa-da, xalqaro tajribalar, xususan, GDPRga asoslangan
tizimlarni joriy etish O‘zbekiston huquqiy tizimida ham muhim qadam bo‘ladi.
Xalqaro me’yorlar bilan bir qatorda, mahalliy qonunlar va normativ hujjatlar ham
samarali himoya mexanizmlarini ta’minlashga qaratilgan.
O‘zbekiston Respublikasidagi shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish
qonunchiligi
O‘zbekiston Respublikasida shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish bilan bog‘liq
qonunlar va normativ hujjatlar mavjud bo‘lib, ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Shaxsiy ma’lumotlar to‘g‘risidagi qonun: 2002-yilda qabul qilingan ushbu
qonun, shaxsiy ma’lumotlarning maxfiyligini ta’minlash, ularni ishlatish va
saqlashning asosiy qoidalarini belgilaydi. Shaxsiy ma’lumotlarning to‘g‘ri ishlatilishi,
maqsadga muvofiq ravishda saqlanishi va ruxsatsiz foydalanishning oldini olish
bo‘yicha zarur choralar ko‘riladi.
Ma’lumotlarni himoya qilish va maxfiylikni ta’minlashga doir me'yoriy
hujjatlar: O‘zbekistonning Ma'lumotlarni himoya qilish davlat xizmatining qoidalari
va boshqa huquqiy aktlar shaxsiy ma’lumotlarning xavfsizligini ta’minlashni nazarda
tutadi.
Shaxsiy ma’lumotlarni yig‘ish va saqlashning tashkiliy va texnik himoyasi:
Shaxsiy ma’lumotlar yig‘ilganda, ular uchun maxsus saqlash joylari, himoya tizimlari
va xavfsizlik choralarini yaratish talab etiladi. Ushbu tizimlar internetda ma’lumotlarni
taqdim etayotgan sub'ektlar tomonidan ta’minlanishi kerak.
O‘zbekiston tajribasidagi kamchiliklar va ularni bartaraf etish yo‘llari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
244
O‘zbekiston qonunchiligida shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishda ba’zi
kamchiliklar mavjud. Bularning orasida:
Qonunlarning
yangi
texnologiyalarga
moslashmaganligi:
Shaxsiy
ma’lumotlarni himoya qilishga doir qonunlar yangi texnologiyalar va raqamli
platformalar bilan shug‘ullanayotgan bugungi kun ehtiyojlarini to‘liq qamrab olmagan.
Xavfsizlikni ta’minlashdagi muammolar:
Internet orqali tarqatilayotgan
ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlashda hali ham ba'zi muammolar mavjud.
O‘zbekistonning yuridik va texnik infratuzilmasi ba'zan xalqaro talablar va
standartlarga to‘liq mos kelmaydi.
Huquqiy va amaliy muammolar:
Shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishni
ta'minlashda davlat va xususiy sektordan kuchli hamkorlik zarur. Xususan, xususiy
kompaniyalar tomonidan saqlanayotgan ma’lumotlarga nisbatan nazoratni
kuchaytirish va ularni himoya qilish bo‘yicha davlat organlari faoliyatini kuchaytirish
talab etiladi.
Xulosa
Shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish nafaqat fuqaro huquqlarini himoya qilish,
balki internetda xavfsiz va ishonchli muhitni yaratishda muhim ahamiyatga ega.
O‘zbekistonning shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha qonunchiligi mavjud
bo‘lsa-da, xalqaro me’yorlar va tajribalardan foydalanish orqali tizimni
takomillashtirish zarur. Bunda shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishning samarali
mexanizmlarini yaratish, xavfsizlikni ta’minlash va fuqarolarni himoya qilishda davlat
va xususiy sektor o‘rtasida kuchli hamkorlikni ta’minlash muhimdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1)
O‘zbekiston Respublikasi “Shaxsiy ma’lumotlar to‘g‘risida”gi qonun
2)
Yevropa Ittifoqining GDPR (General Data Protection Regulation)
3)
OECD, Principles on Personal Data Protection, 2021
4)
Johnson, Data Protection and Privacy Law, London, 2022
5)
O‘zbekiston Ma’lumotlarni Himoya qilish Davlat Xizmati, 2023
