MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
72
YAPON TILIDA SANASH SAN’ATI: SANOQ QO‘SHIMCHALARI
VA ULARNING O‘ZIGA XOSLIGI
Ilhomova Nozima
O‘zDJTU Sharq filologiya fakulteti
FYAP 2410-guruh talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada yapon tilidagi sanoq qo‘shimchalari haqida
so‘z boradi. Yapon tilida sanash uchun oddiy sonlarni ishlatish bilan cheklanmay,
sanalayotgan obyektlarning shakli, hajmi va tabiati asosida turli sanoq
qo‘shimchalari talab qilinadi. Maqolada eng ko‘p ishlatiladigan sanoq
qo‘shimchalari, ularning ishlatilish qoidalari va istisnolari tushuntiriladi.
Shuningdek, ushbu tizimni osonroq o‘rganish va tushunish bo‘yicha foydali usullar
ham ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: Yapon tili, sanoq qo‘shimchalari, sonlar, grammatik
xususiyatlar, istisnolar.
Abstract: This article discusses Japanese counters, which are essential for
counting objects in the Japanese language. Unlike in many other languages, simply
using numbers is not enough in Japanese—different counters are required based on
the shape, size, and nature of the object being counted. The article explores the most
commonly used counters, their usage rules, and exceptions. Additionally, it provides
useful strategies for learning and understanding this complex system more easily.
Key words: Japanese language, counters, numbers, grammatical features,
exceptions.
Аннотация: В данной статье рассматриваются счетные суффиксы
японского языка, которые необходимы для правильного счета предметов. В
отличие от многих других языков, в японском недостаточно просто
использовать числа — выбор суффикса зависит от формы, размера и
характера предмета. В статье анализируются наиболее распространенные
счетные суффиксы, правила их использования и исключения. Также
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
73
представлены полезные методы, которые помогут легче освоить и понять эту
систему.
Ключевые слова: Японский язык, счетные суффиксы, числа,
грамматические особенности, исключения.
Har bir tilning o‘ziga xos sanash usullari mavjud. Ba’zi tillarda sonlarni
ishlatish kifoya bo‘lsa, boshqalarida sanalayotgan narsaning turi ham hisobga olinadi.
Yapon tili ana shunday murakkab sanash tizimiga ega bo‘lgan tillardan biri sanaladi.
Bu tilda har bir ob’yekt turiga qarab maxsus sanoq qo‘shimchalari ishlatiladi.
Dunyodagi ko‘plab tillarda sonlar universal bo‘lib, sanashda faqat asosiy
raqamlar ishlatiladi. Masalan, o‘zbek tilida “1ta mashina”, “2ta kitob”, “3ta mushuk”
deb aytiladi va obyektning turi hisobga olinmaydi. Biroq, yapon tilida sanalayotgan
narsaning shakli va xususiyatiga qarab maxsus sanoq qo‘shimchalari qo‘llaniladi.
Misol uchun, 2 ta kitob "nisatsu" (
にさつ
) bo‘ladi, chunki kitoblar uchun "satsu" (
冊
) sanoq qo‘shimchasi ishlatiladi. 3 ta odam esa "sannin" (
さんにん
) deyiladi, chunki
odamlarni sanash uchun "nin" (
人
) qo‘shimchasi qo‘llanadi.
🔹
Sanoq qo‘shimchalarining ishlatilishiga sabablar:
✔️
Yapon tilida birlik-son tushunchasi aniq emas, shuning uchun sanoq
qo‘shimchalari ob’ektning o‘ziga xosligini aniqlashtirishga yordam beradi.
✔️
Bu tizim an’anaviy yapon tafakkurini aks ettiradi, ya’ni atrof-muhit va
ob’ektlarni o‘ziga xos tasniflash an’anasidan kelib chiqqan.
✔️
Yaponcha yozuv tizimi bilan bog‘liq, chunki Xitoydan olingan kanjilar
sanoq tizimiga ham ta’sir qilgan [1].
Sanoq qo‘shimchalari nega muhim va murakkab? Yaponlar uchun ma’lum
bir obyektni sanashda noto‘g‘ri sanoq qo‘shimchasini ishlatish tushunmovchilik
keltirib chiqarishi mumkin. Masalan, "3 ta qog‘oz" desangiz,
三枚
(
さんまい
–
sanmai) deyishingiz kerak. Agar noto‘g‘ri qilib
三本
(
さんぼん
– sanbon) desangiz,
bu "3 ta qalam" yoki "3 ta uzun obyekt" deb tushunilishi mumkin. Bundan tashqari,
yapon tilida to‘g‘ri sanoq qo‘shimchasidan foydalanish ravon gapirish uchun ham
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
74
zarur. Hatto yapon bolalari ham erta yoshda sanoq qo‘shimchalarini o‘rganishadi,
chunki bu tabiiy nutqning ajralmas qismi [2-3].
Yapon tilidagi asosiy sanoq qo‘shimchalari:
Kategoriya
Sanoq
qo‘shimchalari
Misollar
Vazifasi
Kitoblar, jurnallar,
daftarlarga nisbatan
～冊
(-satsu)
1 ta → issatsu (
い
っさつ
), 2 ta →
nisatsu (
にさつ
),
3 ta → sansatsu (
さんさつ
)
Kitoblar, daftarlar,
jurnallar,
kataloglar,
fotoalbomlar kabi
muqovali
yoki
bog‘langan bosma
materiallar uchun.
Odamlar
～人
(-nin)
1 kishi → hitori (
ひとり
), 2 kishi
→ futari (
ふたり
),
3 kishi → sannin (
さんにん
)
Odamlarni sanash
uchun. (1 va 2
uchun
alohida
shakllar bor.)
Yassi
va
yupqa
narsalar(qog‘oz,
choyshab, plastinka,
kiyim, bilet)
～枚
(-mai)
1 ta → ichimai (
い
ちまい
), 2 ta →
nimai (
にまい
), 3
ta → sanmai (
さん
まい
)
Qog‘oz, choyshab,
plastinka, kiyim,
bilet kabi yassi va
yupqa
narsalar
uchun.
Texnika va transport
vositalari
～台
(-dai)
1 ta → ichidai (
い
ちだい
), 2 ta →
nidai (
にだい
), 3
ta → sandai (
さん
だい
)
Avtomobil,
televizor,
samolyot,
velosiped
kabi
texnika vositalari
uchun.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
75
Kiyim
～着
(-chaku)
1 ta → icchaku (
い
っちゃく
), 2 ta →
nichaku (
にちゃ
く
), 3 ta →
sanchaku (
さんち
ゃく
)
Ko‘ylak,
shim,
palto, kimono kabi
kiyim-kechaklarni
sanash
uchun
ishlatiladi
Kichik
hayvonlar,
baliqlar, hasharotlar
～匹
(-hiki)
1 ta → ippiki (
い
っぴき
), 2 ta →
nihiki (
にひき
), 3
ta → sanbiki (
さ
んびき
)
Kichik hayvonlar,
baliqlar,
hasharotlarni
sanash
uchun.
(Ba’zi sonlarda h
→ p/b tovush
almashinuvi sodir
bo‘ladi.)
Yirik hayvonlar(ot,
sigir, fil)
～頭
(-tou)
1 ta → ittou (
いっ
とう
), 2 ta →
nitou (
にとう
), 3
ta → santou (
さん
とう
)
Katta hayvonlarni
sanash uchun.
Silindrsimon
va
uzun
narsalar(
qalam,
shisha,
daraxt,
daryo,
yo‘lak)
～本
(-hon)
1 ta → ippon (
い
っぽん
), 2 ta →
nihon (
にほん
), 3
ta → sanbon (
さん
ぼん
)
Qalam,
shisha,
daraxt,
daryo,
yo‘lak kabi uzun
yoki silindrsimon
narsalar
uchun.
(Ba’zi sonlarda h
→ p/b tovush
almashinuvi sodir
bo‘ladi.)
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
76
Ichimliklar(chashka,
kosa, stakan, piyola)
～杯
(-hai)
1 ta → ippai (
いっ
ぱい
), 2 ta →
nihai (
にはい
), 3
ta → sanbai (
さん
ばい
)
Idishdagi
suyuqliklarni
sanash uchun.
Mayda,
dumaloq
narsalar
～個
(-ko)
1 ta → ikko (
いっ
こ
), 2 ta → niko (
にこ
), 3 ta →
sanko (
さんこ
)
Tuxum,
olma,
tosh,
sharcha,
konfet kabi kichik,
aniq
shaklli
ob’ektlar uchun.
Kunlar(kun sanash)
～日
(-nichi/kka)
1 kun → ichinichi
(
いちにち
), 2 kun
→ futsuka (
ふつ
か
), 3 kun →
mikka (
みっか
)
Kunlarni
sanash
uchun. (1 dan 10
gacha
maxsus
shakllar bor)[4].
Yapon tilida sanoq qo‘shimchalari juda ko‘p va ularning har birini yodlash
qiyin bo‘lishi mumkin. Biroq, quyidagi usullar yordamida ularni tez va samarali
o‘rganish mumkin. Barcha sanoq qo‘shimchalarini birdaniga o‘rganish shart emas.
Avval eng ko‘p ishlatiladiganlarini o‘rganib, keyin boshqalariga o‘tgan ma’qul.
Quyidagilarni birinchi o‘rganish tavsiya etiladi:
-nin (
人
) → odamlar uchun (hitori, futari, sannin...)
-tsu (
つ
) → umumiy sanash (hitotsu, futatsu...)
-mai (
枚
) → yupqa narsalar uchun (hito-mai, ni-mai...)
-hon (
本
) → uzun narsalar uchun (ippon, nihon, sanbon...)
-ko (
個
) → mayda buyumlar uchun (ikko, niko...)
Sanoq qo‘shimchalarini o‘rganishda "Minna no Nihongo" darsligi juda
foydali bo‘lishi mumkin. Ushbu kitobda yapon tilidagi asosiy sanoq qo‘shimchalari,
ularning ishlatilishi va istisnolari aniq misollar bilan tushuntirilgan. Ayniqsa, 14-15-
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
77
darslarda sanoq qo‘shimchalari bo‘yicha mashqlar berilgan bo‘lib, ular yordamida
mavzuni mustahkamlash mumkin [Minna no Nihongo I, 3A Corporation].
Ba’zi sanoq qo‘shimchalari bilan 1, 3, 6, 8, 10 sonlari oldida h → p yoki b
tovush o‘zgarishi bo‘ladi:
1 ta hayvon → ippiki (
いっぴき
)
3 ta uzun narsa → sanbon (
さんぼん
)
8 ta ichimlik idishi → happai (
はっぱい
)
O‘zgarishlar murakkab tuyulsa ham, ularni jadval yoki misollar yordamida
o‘rganish mumkin[ A Dictionary of Japanese Counters (Kodansha, 2002)]
Ba’zi veb-saytlar, ilovalar yoki videolar orqali o‘rganish jarayoni qiziqarli
va samarali bo‘ladi:
Quizlet – sanoq qo‘shimchalari bo‘yicha kartochkalar
Anki – takrorlash tizimi yordamida o‘rganish
YouTube – yapon tilida sanoq haqida videolar "Japanese Counters Made
Easy" – YouTube kanali (Tofugu)[6].
Xulosa qilib aytganda, yapon tilidagi sanoq qo‘shimchalari sanalayotgan
ob’ektlarning shakli va xususiyatiga qarab farqlanadi. Bu tizim dastlab murakkab
ko‘rinsa ham, uni jadval va vizual sxemalar orqali osonroq o‘rganish mumkin.
Kundalik hayotda faol qo‘llash va "Minna no Nihongo" kabi darsliklardan
foydalanish jarayonni yengillashtiradi. Sanoq qo‘shimchalari yapon tilining muhim
qismi bo‘lib, tilni chuqurroq tushunishga va aniq ifodalashga yordam beradi. Shu
sababli, ularni muntazam mashq qilish tavsiya etiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
https://www.tofugu.com/japanese/japanese-counters-list
2.
Martin, S. E. (2004). A Reference Grammar of Japanese. University of Hawai'i
Press. Kindaichi, H., & Akiyama, M. (1997). Japanese Numerals and Counters: A
Comprehensive Guide. Tokyo: Kodansha International.
3.
Minna no Nihongo I (3A Corporation), [192/206].
4.
A Dictionary of Japanese Counters (Kodansha, 2002)
5.
"Japanese Counters Made Easy" – YouTube kanali (Tofugu)
