MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
39
TRANSPORT VOSITALARINI QAYTA JIHOZLASHDA YOʻL-
TRANSPORT HODISALARIGA OLIB KELUVCHI OMILLARNI OLDINI
OLISH
N. Abduraximov, X. Baynazarov, B. Axmatohunov
Andijon mashinasozlik instituti
Annotatsiya. Qayta jihozlangan transport vositalari bilan sodir boʻlgan yoʻl-
transport hodisalari (YTH) statistikasi va ularning sabablari haqida ma’lumotlar
yoritilgan.
Kalit so‘zlar: Avtomototransport, modifikatsiyasi, qayta jihozlangan transport
vositalari, boshqaruv tizimining nosozligi.
KIRISH
. Transport vositalarining qayta jihozlanishi (modifikatsiyasi)
sohasida texnologiyalar va sanoatning rivojlanishi natijasida, bir nechta yangi
xususiyatlar, imkoniyatlar va mahsulotlar paydo boʻlgan. Biroq, bu jarayonning salbiy
tomonlari ham mavjud, chunki qayta jihozlashda xavfsizlikka oid ba'zi muammolar
yuzaga kelishi mumkin. Shuningdek, qayta jihozlangan transport vositalari bilan sodir
boʻlgan yoʻl-transport hodisalari (YTH) statistikasi va ularning sabablari ham muhim
masala hisoblanadi.
ASOSIY QISM.
Qayta jihozlash jarayonining mohiyati transport vositalarini
qayta jihozlash, ularni yangi texnologiyalar, qismlar yoki asbob-uskunalar bilan
yangilashni anglatadi. Bu jarayon, odatda, transport vositasining turini yoki uning
ishlash xususiyatlarini o'zgartirishga yo'naltiriladi. Masalan, avtomobillarga
qo'shimcha xavfsizlik tizimlari, yuk tashish uchun moslashtirish, yoki o'zgartirilgan
dizaynlar qo'shilishi mumkin.
Biroq, qayta jihozlashda ayrim hollarda xavfsizlik me'yorlariga rioya qilmaslik
yoki transport vositasining texnik xususiyatlarining o'zgartirilishi, harakatlanish va
boshqarish qobiliyatini pasaytirishi mumkin. Shuningdek, bu vositalar dastlabki ishlab
chiqaruvchi tomonidan belgilangan standartlarga javob bermasligi mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
40
Qayta jihozlashning xavfsizlikka ta'siri har doim ham ijobiy bo'lmaydi. Ko'plab
holatlarda, transport vositasi qayta jihozlanganida, uning tuzilishi, dvigatel quvvati
yoki boshqaruv tizimlari o'zgartiriladi. Bu holatlar haydovchilarning e'tiborini
chalg'itishi, yoki transport vositasining boshqaruvini qiyinlashtirishi mumkin.
Agar transport vositasi noto'g'ri qayta jihozlansa, bu noxush oqibatlarga olib
kelishi mumkin. Misol uchun, og'ir yuk tashuvchi avtomobillarni yo'l sharoitlariga
moslashtirishda, ularning ko'rish maydonini yomonlashtirish yoki boshqarish
tizimlarini zaiflashtirish mumkin, bu esa YTH xavfini oshiradi.
Qayta jihozlangan transport vositalarining yo'l-transport hodisalariga sabab
bo'lishi ko'pincha quyidagi omillar bilan bog'liq bo’ladi.
1. Boshqaruv tizimining nosozligi. Qayta jihozlash jarayonida transport
vositasining boshqaruv tizimi (masalan, tormoz, muvozanat yoki elektron tizimlar)
noto'g'ri sozlanishi mumkin. Bu esa, masalan, tormozlashning kechikishiga olib kelishi
yoki burilishlarni bajara olmaslikka sabab bo'lishi mumkin.
2. Texnik nosozliklar. Qayta jihozlashda foydalaniladigan ehtiyot qismlar va
materiallar dastlabki ishlab chiqaruvchining standartlariga mos kelmasligi mumkin. Bu
esa vositaning ishlashiga ta'sir qilishi va transport vositasining ishdan chiqishiga olib
kelishi mumkin.
3. Haydovchining ehtiyotsizligi. Boshqa sabablar bilan birga, qayta
jihozlangan transport vositalarini boshqarish yangi va tajribasiz haydovchilarga qiyin
bo'lishi mumkin. Ular vositaning yangi xususiyatlarini to'g'ri ishlata olmasliklari yoki
moslashtirilgan texnikaviy xususiyatlarni e'tiborsiz qoldirishlari mumkin.
4. Yo'l sharoitlariga moslashuvchanlik. Qayta jihozlangan transport vositalari,
ayniqsa og'ir yuk tashuvchi yoki maxsus texnika, ayrim yo'l sharoitlarida noto'g'ri
ishlashi mumkin. Bu esa, xavfli holatlarni yaratadi va yo'l-transport hodisalarini
keltirib chiqaradi.
Transport vositalarini qayta jihozlash so'nggi yillarda ko'plab haydovchilar
orasida ommalashgan bo'lsada, bu o'z-o'zidan xavfsizlikka tahdid soluvchi omillarni
ham keltirib chiqaradi. Qayta jihozlangan transport vositalari ko'pincha original ishlab
chiqaruvchi tomonidan belgilangan standartlardan chetga chiqadi, natijada yo'l
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
41
harakati qoida buzarliklari ko'payadi va yo'l-transport hodisalarining soni ortadi. Yo‘l
harakati qoidalarining yo‘lovchilar tomonidan buzilishi faqat ularning salomatligiga
хavf soladi, balki transport vositalari haydovchilarining bunday хattiharakatlari o‘zlari,
ham yo‘l harakatining boshqa ishtirokchilari – boshqa transport vositalarining egalari,
yo‘lovchilar va ayniqsa, piyodalar uchun og‘ir oqibatlarga olib kеlishi bilan хavflidir.
Statistika ma’lumotlari shundan dalolat bеradiki, rеspublika hududida har yili o‘rtacha
9–10 mingta yo‘l-transport hodisasi ro‘y bеradi. Ularning 2 mingdan ortigi odamlar
qurbon bo‘lishiga olib kеlmoqda.Bular ichida qayta jihozlangan transport vosiytalari
ham mavjud.
XULOSA
. Qayta jihozlangan transport vositalari va ular bilan sodir boʻlgan
yoʻl-transport hodisalari dolzarb masaladir. Bunday vositalarning xavfsizligi va texnik
holati doimiy ravishda monitoring qilinishi zarur. Shuningdek, qayta jihozlash
jarayonida texnik me'yorlarga rioya qilish, haydovchilarni tegishli malaka va
ko'nikmalar bilan ta'minlash, va xavfsizlikni ta'minlovchi tizimlarning to'g'ri ishlashini
tekshirish kerak. Faqatgina bu holatlarda qayta jihozlangan transport vositalarining
ijobiy ta'siri ko'rinadi va yo'l-transport hodisalari xavfini kamaytirish mumkin bo'ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Q.H.Azizov. Harakat xavfsizligini tashkil etish asoslari. Darslik, Toshkent: 2009,
267 bet.
2. Baynazarov, K., Xasanboy, S. (2024). Problems of Development of Transport and
Road Transport Infrastructure of Andijan City. American Journal of Traffic and
Transportation Engineering, 9(4), 63-66. https://doi.org/10.11648/j.ajtte.20240904.11
3. X.R.Baynazarov, Sh.A. To‘rayev, X.R. Sotvoldiyev, A.R. Nosirov /YO‘L-
TRANSPORT HODISALARINING YUZAGA KELISH SABABLARINI TAHLIL
QILISH/ “Zamonaviy sanoat ishlab chiqarish tarmoqlari va ilm - fan taraqqiyoti
globallashuvida metrologiyaning zamonaviy muammolari va yechimlari” mavzusidagi
Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari – Andijon: AndMI nashri, 2024. 922 bet
4. X.R.Baynazarov, Sh.A. To‘rayev, X.R. Sotvoldiyev, A.R. Nosirov /
HAYDOVCHILARGA BOG‘LIQ XOLDA SODIR ETILGAN YO‘L TRANSPORT
HODISALARI TAHLILI/ “Zamonaviy sanoat ishlab chiqarish tarmoqlari va ilm - fan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
42
taraqqiyoti globallashuvida metrologiyaning zamonaviy muammolari va yechimlari”
mavzusidagi Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari – Andijon: AndMI nashri,
2024. 926 bet
5. Baynazarov Xayrullo Rahimovich, Sotvoldiev Xasanboy Rasuljon oʼgʼli, Erkinov
Asrorbek Abdurashid O’g’li / ANDIJON SHAHRIDA HAYDOVCHILAR
ISHTIROKIDA YÒL-TRANSPORT HODISALARI TAHLIL / JOURNAL OF
INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL RESEARCH
, 98-101 bet
