MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
90
MODIFIKATSIYALANGAN ADGEZIV MODDALARNING TIBBIYOTDA
QO’LLANILISHI
Berdiyeva Zulfiya Muhiddinovna
Buxoro davlat texnika universiteti «Kimyo
muhandisligi» kafedrasi katta o’qituvchisi
Uralov Dilshodbek Abdirashid o’g’li
Xudoyberdiyev Muhammad Gulmurod o’g’li
Buxoro davlat texnika universiteti
202-24 NGT guruhi talabalari.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15082375
Hozirgi kunda hayotimizni polimer moddalarsiz tasavvur qilib bo’lmaydi.
Jahonda yuqori adgezion himoya qoplamalarida sodir bo‘ladigan fizik va
termokimyoviy jarayonlar mexanizmlarining modellarini yaratilishini o‘z ichiga
olgan yo‘nalishlar bo‘yicha maqsadli ilmiy tadqiqotlar amalga oshirilmoqda. Bu
borada, to‘ldiruvchilar ta’sirini baholashning kompakt, aniq va tezkor usullarini
yaratish, keng tarqalgan tabiiy resurslar asosida yuqori samarali adgeziv
qoplamalarning yangi avlodini yaratish, yangi modifikatsiyalangan polimerlarni
sintez qilish, ularning xossalarini aniqlash va ular asosida kompozitsiyalar
yaratish texnologiyasini ishlab chiqishga alohida e’tibor berilmoqda.
Modifikatsiyalangan adgeziv moddalar hozirgi kunda tibbiyotda, sanoatda
eng zarur, kerakli mahsulot hisoblanadi.
Tibbiyotda jarrohlik amaliyoti jarayonida to'qimalarni choksiz, yopishqoq
birlashtirishga bo’lgan e'tibor tobora oshishi sababli yangi yopishtiruvchi
kompozitsiyalar yaratilmoqda va sinovdan o'tkazilmoqda. Yangi tibbiy
yopishtiruvchi moddalarni ishlab chiqishda kimyo sanoatidagi yutuqlar muhim
rol o'ynadi, bu esa bozorda mavjud bo'lgan yopishtiruvchi kompozitsiyalarning
turlarini sezilarli darajada oshirish va kamchiliklarni bartaraf etish yo’llarini
izlab topish aniq maqsad qilib qo’yilgan.
Har bir tibbiy yopishtiruvchi asosiy talablarga javob berishi kerak (yuqori
bioyopishqoqlik, avtosterillik, mahalliy, umumiy toksik, allergik ta'sirlarning
yo'qligi), biologik moslik va biologik parchalanish kabi xususiyatlarga ega
bo'lishi va qo'shimcha ravishda eng katta samaradorligini aniqlaydigan
individual o'ziga xos xususiyatlar to'plamiga ega bo'lishi talabi qo’yilgan.
Tibbiyotda biologik va sintetik yopishtiruvchi moddalar keng qo'llanilib
kelinmoqda. Biologik materiallarga asoslangan yopishtiruvchi moddalar, bizga
ma’lumki oqsillarni o'z ichiga oladi, ammo ulardan foydalanish yuqumli va
allergik reaksiyalarni keltirish xavfi mavzud. Lekin ular sintetik
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
91
kompozitsiyalarga qaraganda yuqori biomoslashuvchan va elastiklikka ega. Bu
moddalarga liyofillangan plazma, fibrinli yelimlar va polisaxarid yelimlar kiradi.
Fibrin yelimlari qon koagulyatsiyasining oxirgi bosqichidagi biokimyoviy
reaksiyalarni takrorlaydi. Ular inson yoki qoramol qon zardobidan olinadi.
Fibrin yelimlari birinchi bioyopishtiruvchi moddalar qatoriga kirganligi
sababli, ular keng qo'llaniladi. Bu yelimlar Avstrya (TISSEEL), Crosseal,
Germaniya (Beriplast), Rossiya va Izroil (Evicel, Kriofit)da ishlab chiqariladi.
Fibrin yelimlari toksik bo’lmaganligi uchun, yaxshi biologik kirishuvchanligi
bilan boshqalardan ustundir. Ammo bu yelimlar kamchiliklardan xoli emas,
kamchiliklaridan biri yelimning degradatsiyasi qisqa vaqt ichida bo’ladi, shuning
uchun unga aprotinin oqsili qo’shilib sifati yaxshilanadi. Fibrin bilan kovalent
bog'langan
aprotinin
miqdorini
muvofiqlashtirish
orqali
yelimning
biodegradatsiyasi vaqtini nazorat qilish mumkin bo’ladi.
Rossiyada PerClot polisaxaridi jarrohlik va shikaslanishda keng qo’llaniladi.
Bu polisaxarid o'simlik kraxmali so'rilishi mumkin bo'lgan modifikatsiyalangan
polimer pirogen zarralaridan iborat. Polimer zarralari qonning suyuq
komponentini tezda o'zlashtiradi, qon ketishining oldini olish uchun mexanik
to'siq hosil qiladi. Bu trombotsitlar, eritrotsitlar, fibrinogenlarning mahalliy
konsentratsiyasiga olib keladi.
Biologik yopishtiruvchi moddalarning kamchiliklari qanchalik bartaraf
etilmasin baribir sintetik yopishtiruvchilardan natijasi pastroqdir.
Sintetik yopishtiruvchi kompozitsiyalarning bir nechta turlari mavjud:
epoksi, jelatin asosidagi, akrilat, polietilen glikol, poliuretan, akril latekslarga
asoslangan yopishtiruvchi - lateks mato yopishtiruvchi moddalar misol bo’la
oladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Шарипова Н. У., Мухамадиев Б. Т., Шарипова Н. У. ХРАНЕНИЕ,
ТРАНСПОРТИРОВКА
И
РЕАЛИЗАЦИЯ
КРИО ИЗМЕЛЬЧЕННЫХ
И
ЗАМОРОЖЕННЫХ ПРОДУКТОВ РАСТИТЕЛЬНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ
//Universum: технические науки. – 2021. – №. 2-2 (83). – С. 100-103.
2.
Жумаев Ж. Х., Ахмедов В., Шарипова Н. У. Влияние природы и
количества катализатора при синтезе морфолиновых ненасыщенных
продуктов при участии винилацетилена //Universum: химия и биология. –
2021. – №. 2 (80). – С. 58-61.
3.
Жумаев Ж. Х., Шарипова Н. У. Структурно-механические
характеристики
композиций
на
основе
электрохимического
модифицированного крахмала и полимеров //Universum: химия и
биология. – 2019. – №. 11-1 (65). – С. 74-76.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
92
4.
Жумаев Ж. Х., Шарипова Н. У. Влияние растворителей на процесс
взаимодействия морфолина с винилацетиленом //Universum: химия и
биология. – 2020. – №. 11-2 (77). – С. 4-7.
5.
Мухамадиев Б. Т., Шарипова Н. У. Нетепловые механизмы действия
электромагнитного поля (ЭМП) низких частот (нч) на растительное сырье
//Universum: химия и биология. – 2020. – №. 6 (72). – С. 89-91.
6.
Шарипова Н. У. Химическая промышленность и окружающая среда
//Universum: химия и биология. – 2022. – №. 5-1 (95). – С. 19-21.
7.
Жумаев Ж. Х., Шарипова Н. У. СТРУКТУРНО-МЕХАНИЧЕСКИЕ
ХАРАКТЕРИСТИКИ КОМПОЗИЦИЙНА ОСНОВЕ ЭЛЕКТРОХИМИЧЕСКОГО
МОДИФИЦИРОВАННОГО КРАХМАЛА И ПОЛИМЕРОВ //Интернаука. – 2017.
– №. 5-2. – С. 34-36.
8.
Ramazanov B., Juraeva L., Sharipova N. Synthesis of modified amino-
aldehyde oligo (poly) mers and study of their thermal stability //IOP Conference
Series: Earth and Environmental Science. – IOP Publishing, 2021. – Т. 839. – №.
4. – С. 042096.
9.
Шарипова Н. У., Атоев Э. Х. ПРОИЗВОДСТВО, СВОЙСТВА И
ТЕХНОЛОГИЯ СУПЕР КЛЕЕВ НА ОСНОВЕ МЕСТНОГО СЫРЬЯ //Universum:
технические науки. – 2024. – Т. 9. – №. 11 (128). – С. 63-65.
10.
Sharipova N., Otamurodova N., Jo’raqulova N. DISTILLYATSIYA USULIDA
AROMATIK UGLEVODORODLARNI AJRATIB OLISH //Наука и инновации в
системе образования. – 2024. – Т. 3. – №. 12. – С. 88-91.
11.
Akhmedov V., Jumaev J., Sharipova N. INFLUENCE OF THE NATURE AND
QUANTITY OF THE CATALYST ON THE SYNTHESIS OF MORPHOLINE
UNSATURATED PRODUCTS WITH THE PARTICIPATION OF VINYL ACETYLENE
//Scientific Bulletin of Namangan State University. – 2021. – Т. 3. – №. 3. – С. 58-
61.
12.
O’ktamovna S. N., Rizayevna A. N. ORGANIZMLARDA UCHRAYDIGAN
KIMYOVIY ELEMENTLAR TASNIFI //SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE
FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH. – 2023. – С. 290.
13.
O’ktamovna S. N. et al. TOLALI POLIMER KOMPOZITLARDAGI TOLA-
BOG'LOVCHI MODDALAR OLISH VA ULARNING XOSSALARI //FORMATION OF
PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY AS INTERDISCIPLINARY SCIENCES. – 2024. – Т.
3. – №. 28. – С. 31-34.
14.
O’ktamovna S. N. et al. MODIFIKATSIYALANGAN POLIMERLARNING
ADGEZION XUSUSIYATLARI VA ULARNING TAHLILI //FORMATION OF
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
93
PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY AS INTERDISCIPLINARY SCIENCES. – 2024. – Т.
3. – №. 28. – С. 27-30.
15.
Temirovich M. B., O’ktamovna S. N. Polymers And Fluid Carbon Dioxide
//The Peerian Journal. – 2022. – Т. 13. – С. 33-37.
16.
Фозилов С. Ф. и др. Исследование самопроизвольной полимеризации
эпихлоргидрина с бензоксазолинонами и альфа-аминокислотами
//Молодой ученый. – 2014. – №. 6. – С. 62-64.