MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
126
LABORATORIYA SHAROITIDA AMINOKISLOTALARNING SIFAT VA
MIQDORIY TAHLILI
Berdiyeva Zulfiya Muhiddinovna
Buxoro davlat texnika universiteti katta o’qituvchisi
Ramazonova Shahrizoda Furqat qizi
Baxshullayeva Shaxinabonu
BDTU talabalari
https://doi.org/10.5281/zenodo.15385554
Annotatsiya.
Maqolada
inson
organizmida
uchraydigan
aminokislotalarning kimyoviy tahlili, vazifalari ularning foydali va zararli
tomonlari muhokama qilingan.
Kalit so'zlar:
Triptofan, fenilalanin, metionin, lizin, valin, treonin, izoleysin,
leysin, indol, pirouzum
Aminokislotalar — oqsillar (proteinlar) tarkibiga kiruvchi asosiy birikmalar
hisoblanib, ular tirik organizmlarning hayoti uchun zarur bo‘lgan
molekulalardir. Aminokislota o‘zida ikkita muhim guruh: amino guruhi (–NH₂)
va karboksil guruhi (–COOH) ni saqlaydi. Ular bitta markaziy uglerod atomiga
birikkan bo‘lib, bu markaziy atom
vodorod atomi (–H)
va
R-guruh (radikal)
bilan bog’langan bo’ladi. R-guruh bu aminokislotaning turini belgilaydi. Masalan:
Glitsin — eng oddiy aminokislota, NH₂–CH₂–COOH.
Alanin — NH₂–CH(CH₃)–COOH
Tabiatda 500 dan ortiq aminokislotalar aniqlangan bo’lsada, biroq odam
organizmidagi oqsillar 20 ta asosiy aminokislotadan tuzilgan. Odam organizmida
mavjud bo‘lgan 20 ta standart aminokislotalar DNK orqali kodlanadi va oqsillar
sintezida ishtirok etadi. Ular bir-biri bilan peptid bog‘lari orqali bog‘lanib, oqsil
molekulalarini hosil qiladi.
Odam organizmidagi zarur aminokislotalar leysin, izoleyin, valin, treonin,
metionin, fenilalanin, triptofan, listidin va lizin. Bu aminokislotalar organizm
tomonidan sintez qilinmaydi, shuning uchun ovqat orqali olinadi.
Nisbatan zarur bo‘lmagan: Alanin, asparagin, aspartat, glutamat, serin va
boshqalar — organizmda sintezlanadi.
Biologik funksiyalari har bir hujayra o‘z funksiyasiga mos oqsillarni hosil
qilish uchun aminokislotalardan foydalanadi.
Fermentlar va gormonlar: Ko‘plab fermentlar (masalan, tripsin) va
gormonlar (masalan, insulin) aminokislotalardan hosil bo‘ladi.
Transport va saqlash funksiyasi: Gemoglobin — kislorod tashuvchi oqsil —
aminokislotalardan tashkil topgan.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
127
Energiya manbai: Ekstremal holatlarda (ochlik, kuchli jismoniy yuklama)
aminokislotalar energiya uchun parchalanadi.
Neyrotransmitterlar hosil bo‘lishi: Triptofan — serotonin, fenilalanin va
tirosin esa dopamin va adrenalin sintezida ishtirok etadi.
Aminokislotalar yetishmovchiligi. Zarur aminokislotalar yetishmovchiligi
oqsillar sintezining buzilishiga, o‘sishning sekinlashishiga, immunitetning
pasayishiga va boshqa salomatlik muammolariga olib kelishi mumkin.
Tibbiyotda qo‘llanilishi ba’zi aminokislotalar infuziya eritmalari shaklida,
sport oziqlanishida, shuningdek, ba’zi kasalliklarda (masalan, jigar
kasalliklarida) qo‘llaniladi.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki aminokislotalar odam organizmida
ko‘plab hayotiy jarayonlarning asosi bo‘lib xizmat qiladi. Ularning to‘g‘ri
balansda bo‘lishi salomatlik, o‘sish va rivojlanish uchun zarurdir.
Aminokislotalarning biologik ahamiyatini o‘rganish tibbiyot, oziqlanish va
biotexnologiya sohalarida muhim ahamiyatga ega. Aminokislotalar —
molekulasida amin va karboksil guruhi bo’lgan organik birikmalardir.
Aminokislotalar-
rangsiz,
suvda
eruvchan
kristall
moddalar.
Aminokislotalarning D-yoki L-qatorga tegishligini N va NH
2
guruhning uglerod
atomida qanday joylashganligi ko’rsatadi. Deyarli barcha tabiiy Aminokislotalar
L-qatoriga kiradi. D-qatorga mansub Aminokislotalar tabiatda kamdan-kam
bo’lib, mikroorganizmlar tarkibida topilgan. Aminokislotalarning L-formasi
o’simliklar tomonidan yaxshi o’zlashtiriladi va u moddalar almashinuvining
barcha jarayonlarida qatnashadi, lekin D-formalarini o’simliklar o’zlashtira
olmaydi, baʼzan ular moddalar almashinuvi jarayonlarini to’xtatib qo’yadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Шарипова Н. У., Мухамадиев Б. Т., Шарипова Н. У. ХРАНЕНИЕ,
ТРАНСПОРТИРОВКА
И
РЕАЛИЗАЦИЯ
КРИО ИЗМЕЛЬЧЕННЫХ
И
ЗАМОРОЖЕННЫХ ПРОДУКТОВ РАСТИТЕЛЬНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ
//Universum: технические науки. – 2021. – №. 2-2 (83). – С. 100-103.
2. Жумаев Ж. Х., Ахмедов В., Шарипова Н. У. Влияние природы и
количества катализатора при синтезе морфолиновых ненасыщенных
продуктов при участии винилацетилена //Universum: химия и биология. –
2021. – №. 2 (80). – С. 58-61.
3. Жумаев Ж. Х., Шарипова Н. У. Структурно-механические характеристики
композиций на основе электрохимического модифицированного крахмала
и полимеров //Universum: химия и биология. – 2019. – №. 11-1 (65). – С. 74-
76.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
128
4. Жумаев Ж. Х., Шарипова Н. У. Влияние растворителей на процесс
взаимодействия морфолина с винилацетиленом //Universum: химия и
биология. – 2020. – №. 11-2 (77). – С. 4-7.
5. Мухамадиев Б. Т., Шарипова Н. У. Нетепловые механизмы действия
электромагнитного поля (ЭМП) низких частот (нч) на растительное сырье
//Universum: химия и биология. – 2020. – №. 6 (72). – С. 89-91.
6. Шарипова Н. У. Химическая промышленность и окружающая среда
//Universum: химия и биология. – 2022. – №. 5-1 (95). – С. 19-21.
7. Жумаев Ж. Х., Шарипова Н. У. СТРУКТУРНО-МЕХАНИЧЕСКИЕ
ХАРАКТЕРИСТИКИ КОМПОЗИЦИЙНА ОСНОВЕ ЭЛЕКТРОХИМИЧЕСКОГО
МОДИФИЦИРОВАННОГО КРАХМАЛА И ПОЛИМЕРОВ //Интернаука. – 2017.
– №. 5-2. – С. 34-36.
8. Ramazanov B., Juraeva L., Sharipova N. Synthesis of modified amino-aldehyde
oligo (poly) mers and study of their thermal stability //IOP Conference Series:
Earth and Environmental Science. – IOP Publishing, 2021. – Т. 839. – №. 4. – С.
042096.
9. Шарипова Н. У., Атоев Э. Х. ПРОИЗВОДСТВО, СВОЙСТВА И ТЕХНОЛОГИЯ
СУПЕР КЛЕЕВ НА ОСНОВЕ МЕСТНОГО СЫРЬЯ //Universum: технические
науки. – 2024. – Т. 9. – №. 11 (128). – С. 63-65.
10. Sharipova N., Otamurodova N., Jo’raqulova N. DISTILLYATSIYA USULIDA
AROMATIK UGLEVODORODLARNI AJRATIB OLISH //Наука и инновации в
системе образования. – 2024. – Т. 3. – №. 12. – С. 88-91.
11. Akhmedov V., Jumaev J., Sharipova N. INFLUENCE OF THE NATURE AND
QUANTITY OF THE CATALYST ON THE SYNTHESIS OF MORPHOLINE
UNSATURATED PRODUCTS WITH THE PARTICIPATION OF VINYL ACETYLENE
//Scientific Bulletin of Namangan State University. – 2021. – Т. 3. – №. 3. – С. 58-
61.
12. O’ktamovna S. N., Rizayevna A. N. ORGANIZMLARDA UCHRAYDIGAN
KIMYOVIY ELEMENTLAR TASNIFI //SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE
FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH. – 2023. – С. 290.
1.
13. O’ktamovna S. N. et al. TOLALI POLIMER KOMPOZITLARDAGI TOLA-
BOG'LOVCHI MODDALAR OLISH VA ULARNING XOSSALARI //FORMATION OF
PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY AS INTERDISCIPLINARY SCIENCES. – 2024. – Т.
3. – №. 28. – С. 31-34.
14. O’ktamovna S. N. et al. MODIFIKATSIYALANGAN POLIMERLARNING
ADGEZION XUSUSIYATLARI VA ULARNING TAHLILI //FORMATION OF
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
129
PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY AS INTERDISCIPLINARY SCIENCES. – 2024. – Т.
3. – №. 28. – С. 27-30.
15. Temirovich M. B., O’ktamovna S. N. Polymers And Fluid Carbon Dioxide
//The Peerian Journal. – 2022. – Т. 13. – С. 33-37.
16. Фозилов С. Ф. и др. Исследование самопроизвольной полимеризации
эпихлоргидрина с бензоксазолинонами и альфа-аминокислотами
//Молодой ученый. – 2014. – №. 6. – С. 62-64.