Авторы

  • Zulfiya Berdiyeva
    Buxoro davlat texnika universiteti katta o’qituvchisi
  • Shahrizoda Ramazonova
    BDTU talabalari
  • Shaxinabonu Baxshullayeva
    BDTU talabalari

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.mmms.87023

Ключевые слова:

Triptofan fenilalanin metionin lizin valin treonin izoleysin leysin indol pirouzum

Аннотация

Maqolada inson organizmida uchraydigan aminokislotalarning kimyoviy tahlili, vazifalari ularning foydali va zararli tomonlari muhokama qilingan.


background image

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

126

LABORATORIYA SHAROITIDA AMINOKISLOTALARNING SIFAT VA

MIQDORIY TAHLILI

Berdiyeva Zulfiya Muhiddinovna

Buxoro davlat texnika universiteti katta o’qituvchisi

Ramazonova Shahrizoda Furqat qizi

Baxshullayeva Shaxinabonu

BDTU talabalari

https://doi.org/10.5281/zenodo.15385554

Annotatsiya.

Maqolada

inson

organizmida

uchraydigan

aminokislotalarning kimyoviy tahlili, vazifalari ularning foydali va zararli
tomonlari muhokama qilingan.

Kalit so'zlar:

Triptofan, fenilalanin, metionin, lizin, valin, treonin, izoleysin,

leysin, indol, pirouzum

Aminokislotalar — oqsillar (proteinlar) tarkibiga kiruvchi asosiy birikmalar

hisoblanib, ular tirik organizmlarning hayoti uchun zarur bo‘lgan
molekulalardir. Aminokislota o‘zida ikkita muhim guruh: amino guruhi (–NH₂)
va karboksil guruhi (–COOH) ni saqlaydi. Ular bitta markaziy uglerod atomiga
birikkan bo‘lib, bu markaziy atom

vodorod atomi (–H)

va

R-guruh (radikal)

bilan bog’langan bo’ladi. R-guruh bu aminokislotaning turini belgilaydi. Masalan:

Glitsin — eng oddiy aminokislota, NH₂–CH₂–COOH.

Alanin — NH₂–CH(CH₃)–COOH

Tabiatda 500 dan ortiq aminokislotalar aniqlangan bo’lsada, biroq odam

organizmidagi oqsillar 20 ta asosiy aminokislotadan tuzilgan. Odam organizmida
mavjud bo‘lgan 20 ta standart aminokislotalar DNK orqali kodlanadi va oqsillar
sintezida ishtirok etadi. Ular bir-biri bilan peptid bog‘lari orqali bog‘lanib, oqsil
molekulalarini hosil qiladi.

Odam organizmidagi zarur aminokislotalar leysin, izoleyin, valin, treonin,

metionin, fenilalanin, triptofan, listidin va lizin. Bu aminokislotalar organizm
tomonidan sintez qilinmaydi, shuning uchun ovqat orqali olinadi.

Nisbatan zarur bo‘lmagan: Alanin, asparagin, aspartat, glutamat, serin va

boshqalar — organizmda sintezlanadi.

Biologik funksiyalari har bir hujayra o‘z funksiyasiga mos oqsillarni hosil

qilish uchun aminokislotalardan foydalanadi.

Fermentlar va gormonlar: Ko‘plab fermentlar (masalan, tripsin) va

gormonlar (masalan, insulin) aminokislotalardan hosil bo‘ladi.

Transport va saqlash funksiyasi: Gemoglobin — kislorod tashuvchi oqsil —

aminokislotalardan tashkil topgan.


background image

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

127

Energiya manbai: Ekstremal holatlarda (ochlik, kuchli jismoniy yuklama)

aminokislotalar energiya uchun parchalanadi.

Neyrotransmitterlar hosil bo‘lishi: Triptofan — serotonin, fenilalanin va

tirosin esa dopamin va adrenalin sintezida ishtirok etadi.

Aminokislotalar yetishmovchiligi. Zarur aminokislotalar yetishmovchiligi

oqsillar sintezining buzilishiga, o‘sishning sekinlashishiga, immunitetning
pasayishiga va boshqa salomatlik muammolariga olib kelishi mumkin.

Tibbiyotda qo‘llanilishi ba’zi aminokislotalar infuziya eritmalari shaklida,

sport oziqlanishida, shuningdek, ba’zi kasalliklarda (masalan, jigar
kasalliklarida) qo‘llaniladi.

Xulosa qilib shuni aytish mumkinki aminokislotalar odam organizmida

ko‘plab hayotiy jarayonlarning asosi bo‘lib xizmat qiladi. Ularning to‘g‘ri
balansda bo‘lishi salomatlik, o‘sish va rivojlanish uchun zarurdir.
Aminokislotalarning biologik ahamiyatini o‘rganish tibbiyot, oziqlanish va
biotexnologiya sohalarida muhim ahamiyatga ega. Aminokislotalar —
molekulasida amin va karboksil guruhi bo’lgan organik birikmalardir.
Aminokislotalar-

rangsiz,

suvda

eruvchan

kristall

moddalar.

Aminokislotalarning D-yoki L-qatorga tegishligini N va NH

2

guruhning uglerod

atomida qanday joylashganligi ko’rsatadi. Deyarli barcha tabiiy Aminokislotalar
L-qatoriga kiradi. D-qatorga mansub Aminokislotalar tabiatda kamdan-kam
bo’lib, mikroorganizmlar tarkibida topilgan. Aminokislotalarning L-formasi
o’simliklar tomonidan yaxshi o’zlashtiriladi va u moddalar almashinuvining
barcha jarayonlarida qatnashadi, lekin D-formalarini o’simliklar o’zlashtira
olmaydi, baʼzan ular moddalar almashinuvi jarayonlarini to’xtatib qo’yadi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Шарипова Н. У., Мухамадиев Б. Т., Шарипова Н. У. ХРАНЕНИЕ,
ТРАНСПОРТИРОВКА

И

РЕАЛИЗАЦИЯ

КРИО ИЗМЕЛЬЧЕННЫХ

И

ЗАМОРОЖЕННЫХ ПРОДУКТОВ РАСТИТЕЛЬНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ
//Universum: технические науки. – 2021. – №. 2-2 (83). – С. 100-103.
2. Жумаев Ж. Х., Ахмедов В., Шарипова Н. У. Влияние природы и
количества катализатора при синтезе морфолиновых ненасыщенных
продуктов при участии винилацетилена //Universum: химия и биология. –
2021. – №. 2 (80). – С. 58-61.
3. Жумаев Ж. Х., Шарипова Н. У. Структурно-механические характеристики
композиций на основе электрохимического модифицированного крахмала
и полимеров //Universum: химия и биология. – 2019. – №. 11-1 (65). – С. 74-
76.


background image

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

128

4. Жумаев Ж. Х., Шарипова Н. У. Влияние растворителей на процесс
взаимодействия морфолина с винилацетиленом //Universum: химия и
биология. – 2020. – №. 11-2 (77). – С. 4-7.
5. Мухамадиев Б. Т., Шарипова Н. У. Нетепловые механизмы действия
электромагнитного поля (ЭМП) низких частот (нч) на растительное сырье
//Universum: химия и биология. – 2020. – №. 6 (72). – С. 89-91.
6. Шарипова Н. У. Химическая промышленность и окружающая среда
//Universum: химия и биология. – 2022. – №. 5-1 (95). – С. 19-21.
7. Жумаев Ж. Х., Шарипова Н. У. СТРУКТУРНО-МЕХАНИЧЕСКИЕ
ХАРАКТЕРИСТИКИ КОМПОЗИЦИЙНА ОСНОВЕ ЭЛЕКТРОХИМИЧЕСКОГО
МОДИФИЦИРОВАННОГО КРАХМАЛА И ПОЛИМЕРОВ //Интернаука. – 2017.
– №. 5-2. – С. 34-36.
8. Ramazanov B., Juraeva L., Sharipova N. Synthesis of modified amino-aldehyde
oligo (poly) mers and study of their thermal stability //IOP Conference Series:
Earth and Environmental Science. – IOP Publishing, 2021. – Т. 839. – №. 4. – С.
042096.
9. Шарипова Н. У., Атоев Э. Х. ПРОИЗВОДСТВО, СВОЙСТВА И ТЕХНОЛОГИЯ
СУПЕР КЛЕЕВ НА ОСНОВЕ МЕСТНОГО СЫРЬЯ //Universum: технические
науки. – 2024. – Т. 9. – №. 11 (128). – С. 63-65.
10. Sharipova N., Otamurodova N., Jo’raqulova N. DISTILLYATSIYA USULIDA
AROMATIK UGLEVODORODLARNI AJRATIB OLISH //Наука и инновации в
системе образования. – 2024. – Т. 3. – №. 12. – С. 88-91.
11. Akhmedov V., Jumaev J., Sharipova N. INFLUENCE OF THE NATURE AND
QUANTITY OF THE CATALYST ON THE SYNTHESIS OF MORPHOLINE
UNSATURATED PRODUCTS WITH THE PARTICIPATION OF VINYL ACETYLENE
//Scientific Bulletin of Namangan State University. – 2021. – Т. 3. – №. 3. – С. 58-
61.
12. O’ktamovna S. N., Rizayevna A. N. ORGANIZMLARDA UCHRAYDIGAN
KIMYOVIY ELEMENTLAR TASNIFI //SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE
FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH. – 2023. – С. 290.
1.

13. O’ktamovna S. N. et al. TOLALI POLIMER KOMPOZITLARDAGI TOLA-

BOG'LOVCHI MODDALAR OLISH VA ULARNING XOSSALARI //FORMATION OF
PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY AS INTERDISCIPLINARY SCIENCES. – 2024. – Т.
3. – №. 28. – С. 31-34.
14. O’ktamovna S. N. et al. MODIFIKATSIYALANGAN POLIMERLARNING
ADGEZION XUSUSIYATLARI VA ULARNING TAHLILI //FORMATION OF


background image

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

129

PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY AS INTERDISCIPLINARY SCIENCES. – 2024. – Т.
3. – №. 28. – С. 27-30.
15. Temirovich M. B., O’ktamovna S. N. Polymers And Fluid Carbon Dioxide
//The Peerian Journal. – 2022. – Т. 13. – С. 33-37.
16. Фозилов С. Ф. и др. Исследование самопроизвольной полимеризации
эпихлоргидрина с бензоксазолинонами и альфа-аминокислотами
//Молодой ученый. – 2014. – №. 6. – С. 62-64.

Библиографические ссылки

Шарипова Н. У., Мухамадиев Б. Т., Шарипова Н. У. ХРАНЕНИЕ, ТРАНСПОРТИРОВКА И РЕАЛИЗАЦИЯ КРИО ИЗМЕЛЬЧЕННЫХ И ЗАМОРОЖЕННЫХ ПРОДУКТОВ РАСТИТЕЛЬНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ //Universum: технические науки. – 2021. – №. 2-2 (83). – С. 100-103.

Жумаев Ж. Х., Ахмедов В., Шарипова Н. У. Влияние природы и количества катализатора при синтезе морфолиновых ненасыщенных продуктов при участии винилацетилена //Universum: химия и биология. – 2021. – №. 2 (80). – С. 58-61.

Жумаев Ж. Х., Шарипова Н. У. Структурно-механические характеристики композиций на основе электрохимического модифицированного крахмала и полимеров //Universum: химия и биология. – 2019. – №. 11-1 (65). – С. 74-76.

Жумаев Ж. Х., Шарипова Н. У. Влияние растворителей на процесс взаимодействия морфолина с винилацетиленом //Universum: химия и биология. – 2020. – №. 11-2 (77). – С. 4-7.

Мухамадиев Б. Т., Шарипова Н. У. Нетепловые механизмы действия электромагнитного поля (ЭМП) низких частот (нч) на растительное сырье //Universum: химия и биология. – 2020. – №. 6 (72). – С. 89-91.

Шарипова Н. У. Химическая промышленность и окружающая среда //Universum: химия и биология. – 2022. – №. 5-1 (95). – С. 19-21.

Жумаев Ж. Х., Шарипова Н. У. СТРУКТУРНО-МЕХАНИЧЕСКИЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ КОМПОЗИЦИЙНА ОСНОВЕ ЭЛЕКТРОХИМИЧЕСКОГО МОДИФИЦИРОВАННОГО КРАХМАЛА И ПОЛИМЕРОВ //Интернаука. – 2017. – №. 5-2. – С. 34-36.

Ramazanov B., Juraeva L., Sharipova N. Synthesis of modified amino-aldehyde oligo (poly) mers and study of their thermal stability //IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. – IOP Publishing, 2021. – Т. 839. – №. 4. – С. 042096.

Шарипова Н. У., Атоев Э. Х. ПРОИЗВОДСТВО, СВОЙСТВА И ТЕХНОЛОГИЯ СУПЕР КЛЕЕВ НА ОСНОВЕ МЕСТНОГО СЫРЬЯ //Universum: технические науки. – 2024. – Т. 9. – №. 11 (128). – С. 63-65.

Sharipova N., Otamurodova N., Jo’raqulova N. DISTILLYATSIYA USULIDA AROMATIK UGLEVODORODLARNI AJRATIB OLISH //Наука и инновации в системе образования. – 2024. – Т. 3. – №. 12. – С. 88-91.

Akhmedov V., Jumaev J., Sharipova N. INFLUENCE OF THE NATURE AND QUANTITY OF THE CATALYST ON THE SYNTHESIS OF MORPHOLINE UNSATURATED PRODUCTS WITH THE PARTICIPATION OF VINYL ACETYLENE //Scientific Bulletin of Namangan State University. – 2021. – Т. 3. – №. 3. – С. 58-61.

O’ktamovna S. N., Rizayevna A. N. ORGANIZMLARDA UCHRAYDIGAN KIMYOVIY ELEMENTLAR TASNIFI //SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH. – 2023. – С. 290.

O’ktamovna S. N. et al. TOLALI POLIMER KOMPOZITLARDAGI TOLA-BOG'LOVCHI MODDALAR OLISH VA ULARNING XOSSALARI //FORMATION OF PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY AS INTERDISCIPLINARY SCIENCES. – 2024. – Т. 3. – №. 28. – С. 31-34.

O’ktamovna S. N. et al. MODIFIKATSIYALANGAN POLIMERLARNING ADGEZION XUSUSIYATLARI VA ULARNING TAHLILI //FORMATION OF PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY AS INTERDISCIPLINARY SCIENCES. – 2024. – Т. 3. – №. 28. – С. 27-30.

Temirovich M. B., O’ktamovna S. N. Polymers And Fluid Carbon Dioxide //The Peerian Journal. – 2022. – Т. 13. – С. 33-37.

Фозилов С. Ф. и др. Исследование самопроизвольной полимеризации эпихлоргидрина с бензоксазолинонами и альфа-аминокислотами //Молодой ученый. – 2014. – №. 6. – С. 62-64.

Наиболее читаемые статьи этого автора (авторов)