MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
140
GURUCH TARKIBIDAGI GAMMA ORIZANOL ANALIZI.
Berdiyeva Zulfiya Muxiddinovna
Buxoro davlat texnika universiteti (Buxoro muhandislik
texnologiya instituti) katta o’qituvchisi
Odiljonova Durdona Odiljonovna
Qurbonova Iroda Bektemir qizi
Buxoro davlat texnika universiteti (Buxoro muhandislik
texnologiya instituti) 120-24 QX guruh talabalari
https://doi.org/10.5281/zenodo.15388751
Guruch (Oryza sativa) insoniyatning asosiy oziq-ovqat manbalaridan biri
bo‘lib, ayniqsa Osiyo mamlakatlarida kundalik ovqatlanish ratsionining muhim
qismini tashkil etadi. Guruch doni ko‘plab bioaktiv birikmalar, ayniqsa gamma
orizanol (GO) bilan boy bo‘lib, u sog‘liq uchun foydali xususiyatlarga ega. Gamma
orizanol asosan guruch urug‘i qobig‘i (bran)da uchraydi va fenolik kislotalar,
sterollar va triterpenoid spirtlar aralashmasidan iborat.
Ushbu maqolada gamma orizanolning kimyoviy tabiati, sog‘liq uchun
foydasi hamda uni guruch tarkibida aniqlash usullari haqida tahlil qilinadi.
Gamma orizanolning kimyoviy tuzilishi va xossalari
Gamma orizanol - bu ferul kislotasi va fitosterollar (masalan, kampesterol,
stigmasterol) ning efir birikmalaridan tashkil topgan tabiiy antioksidantdir.
Uning molekulyar og‘irligi taxminan 600-1000 g/mol atrofida bo‘ladi.
Brutto
formulasi
C
40
H
58
O
4
Gamma orizanolning rangi och sarg‘ishdan to jigarranggacha bo‘lishi
mumkin, u yog‘da eriydi va haroratga nisbatan barqarorroq hisoblanadi. Gamma
orizanol quyidagi foydali xususiyatlarga ega:
- Antioksidantlik faolligi: Erkin radikallarni zararsizlantiradi.
- Gipolipidemik ta'sir: Qon xolesterin miqdorini kamaytirishga yordam
beradi.
- Yallig‘lanishga qarshi ta’sir: Yallig‘lanish jarayonlarini sekinlashtiradi.
- Gormonlarga ta’siri: Neyrotransmitterlar ishlab chiqarilishini
rag‘batlantiradi, stressni kamaytirishga yordam beradi.
Gamma orizanol miqdorini aniqlash uchun quyidagi zamonaviy analitik
usullardan foydalandik:1. Yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi (HPLC).
HPLC gamma orizanol tarkibidagi alohida komponentlarni ajratish va
aniqlashda yuqori aniqlikka ega. Namuna odatda metanol yoki etanol bilan
ekstraktsiya qilinadi, so‘ngra ters fazali kolonkada HPLC orqali tahlil qilindi.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
141
2. Spektrofotometriya.Gamma orizanolning ultrabinafsha sohasidagi
yutilish qobiliyatidan foydalanib, 315-325 nm oralig‘ida optik zichlik aniqlanadi.
Bu usul oddiy, ammo HPLCga nisbatan kamroq aniq hisoblanadi.
3. Gaz xromatografiyasi (GC).Gamma orizanolning komponentlari
gidrolizdan so‘ng GC orqali tahlil qilinadi. Bu usul chuqurroq kimyoviy tahlil
talab qiladigan hollarda qo‘llaniladi.
Turli guruch navlari gamma orizanol tarkibi bo‘yicha farqlanadi. Xususan,
jigarrang guruch, qora guruch va yovvoyi guruch navlarida gamma orizanol
miqdori oq guruchga nisbatan ancha yuqori bo‘ladi. Bu guruchning tashqi qobig‘i
(bran) saqlanganligi bilan bog‘liq.
Xulosa:
Gamma orizanol guruch tarkibidagi muhim bioaktiv birikma bo‘lib, u inson
salomatligi uchun katta ahamiyatga ega. Guruch navini to‘g‘ri tanlash va uni
yetarli miqdorda iste’mol qilish orqali gamma orizanol bilan bog‘liq ijobiy
ta’sirlar kuzatilishi mumkin. Shu bilan birga, gamma orizanolni aniqlash va
miqdoriy baholash uchun HPLC kabi zamonaviy usullar qo‘llanilishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Xu, Z., & Godber, J. S. (1999). Purification and identification of components of
gamma-oryzanol in rice bran oil. Journal of Agricultural and Food Chemistry,
47(7), 2724–2728.
2. Iqbal, S., & Bhanger, M. I. (2007). Stabilization of sunflower oil by garlic extract
during accelerated storage. Food Chemistry, 100(1), 246–254.
3. Muhiddinovna B. Z. Functions and forms of chemical experiment //European
science review. – 2020. – №. 1-2. – С. 48-50.
4. Бердиева З. М., Мирзаева Ш. У. Экстракция масла цветков джиды
сверхкритической углекислотой //Интеграция современных научных
исследований в развитие общества. – 2016. – С. 181-183.
5.Бердиева З. М., Жахонов Ж., Мирзаев А. АНАЛИЗ РАСТИТЕЛЬНОГО
ПОЛИФЕНОЛА //SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE FIELD OF
SCIENTIFIC RESEARCH. – 2023. – Т. 1. – №. 8. – С. 284-287.
6) Rayimov, Z. X. O. G. L. (2021). Ftal angidridning vinillanish jarayoni
erituvchilari. Science and Education, 2(12), 266-269.
7) Райимов, З. Х. У., & Усмонов, С. Б. (2023). Синтез ароматических
полиэфирсульфонкетонов на основе олигосульфонкетонa различного
состава и строения. Science and Education, 4(4), 495-502.
8) Zukhriddin, R., & Sadullo, K. (2023). CHROMATOMATIC MASS ANALYSIS OF
DIVINYLACETYLENE DERIVATIVE OF PHTHALIC ANHYDRIDE. Universum:
технические науки, (5-8 (110)), 30-33.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
142
9) Rayimov, Z. X. O. G. L., & Hayitov, S. T. O. G. L. (2023). Ikkilamchi
polietilentereftalatning mexanik qayta ishlash retsikli. Science and Education,
4(4), 490-494.
10) Rayimov, Z. K. U., & Rajabov, G. A. U. (2023). Use of stripping column in
methanol production technology based on synthesis gas. Science and Education,
4(6), 484-487.
11) Rayimov, Z., Sattorova, G., Jamilova, N., & Qudratov, O. (2024). Chiqindi
gazlarni changli qo ‘shimchalardan tozalash. YASHIL IQTISODIYOT VA
TARAQQIYOT, 2(3).
12) O’ktamovna S. N., Rizayevna A. N. ORGANIZMLARDA UCHRAYDIGAN
KIMYOVIY ELEMENTLAR TASNIFI //SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE
FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH. – 2023. – С. 290.
13) O‘ktamovna S. N., Rizayevna A. N. O ‘ZBEKISTONDA O ‘SADIGAN DORIVOR O
‘SIMLIKLARDAN ESKTRAKSIYA USULI BILAN EFIR MOYLARINI OLISH //E
Conference Zone. – 2022. – С. 281-283.
14) O’ktamovna S. N. et al. TOLALI POLIMER KOMPOZITLARDAGI TOLA-
BOG'LOVCHI MODDALAR OLISH VA ULARNING XOSSALARI //FORMATION OF
PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY AS INTERDISCIPLINARY SCIENCES. – 2024. – Т.
3. – №. 28. – С. 31-34.
