Iyun, 2025-Yil
69
INSON
–
MASHINA
–
MUHIT TIZIMI: ILMIY ASOSLARI, DIZAYN VA
QO‘LLANILISHI
Ergashev Toxir Nematovich
https://doi.org/10.5281/zenodo.15683056
Kirish.
Zamonaviy texnologik taraqqiyot, sanoatlashtirish, avtomatlashtirish va
raqamlashtirish jarayonlari
jamiyatning barcha sohalariga ta’sir qilmoqda. Ayniqsa, ishlab
chiqarish, transport, tibbiyot, harbiy sanoat va ma’muriy boshqaruv tizimlarida insonning texnik
vositalar bilan o‘zaro aloqasi tobora kuchayib bormoqda. Shu boisdan, inson –
mashina
–
muhit
ti
zimi (IMMT) bugungi kundagi ilmiy izlanishlar, tizimli tahlillar va xavfsizlikni ta’minlovchi
yondashuvlar markaziga aylandi.
IMMT inson, texnika va atrof-
muhitning uzviy bog‘liqligini o‘rganadi. Bu tizim texnologik
muhitda insonning samarali faoliyatini ta’minlashga, sog‘ligini saqlashga, unumdorligini oshirishga
va xavfsizlik darajasini yuqori pog‘onaga olib chiqishga xizmat qi
ladi. Ushbu maqolada IMMTning
nazariy asoslari, ergonomik tamoyillari, xavfsizlik bilan bog‘liq jihatlari va zamonaviy
texnologiyalar bilan uyg‘unligi tahlil qilinadi.
1. IMMTning nazariy asoslari
1.1. Tizim komponentlari
Inson
–
mashina
–
muhit tizimi uch asosiy elementdan iborat:
•
Inson
–
aqliy va jismoniy imkoniyatlarga ega subyekt bo‘lib, qaror qabul qiladi, texnik
vositalarni boshqaradi, baholaydi va boshqaruv jarayonida faol ishtirok etadi.
•
Mashina
–
inson faoliyatini qo‘llab
-quvvatlovchi, soddalashtiruvchi, ayrim funksiyalarni
avtomatlashtiruvchi texnik vosita, uskunalar va tizimlar majmuasidir.
•
Muhit
–
inson va texnik vositalarning o‘zaro ta’siri sodir bo‘ladigan sharoit: fizik (yorug‘lik,
harorat, shovqin, vibratsiya), ijtimoiy (munosabatlar), tashkiliy (mehnat sharoiti), texnik va
psixologik omillarni o‘z ichiga oladi.
Bu tizimda barcha elementlar bir-
biri bilan o‘zaro ta’sirda bo‘ladi. Agar bu o‘zaro ta’sirlar
uyg‘unlikda bo‘lsa, tizim optimal natijalar beradi. Aksincha, muvozanatsizlik mehnat
samaradorligining pasayishiga, xatolarning ko‘payishiga, salomatlik muammolar
iga va hatto
baxtsiz hodisalarga olib kelishi mumkin.
2. Ergonomika va inson omillari
Ergonomika IMMTning asosiy tamoyillaridan biridir. Bu fan insonning anatomiya, fiziologiya,
psixologiyasi va ishlash qobiliyatiga asoslanib, texnik vositalar va ish muhitini loyihalashga yordam
beradi.
2.1. Ergonomik tamoyillar:
•
Ish joyining mehnat vazifalariga va inson o‘lchamlariga mos kelishi;
•
Ish qurollari va boshqaruv elementlarining inson harakatlariga mos joylashtirilganligi;
•
Ish yoritilishi, havosi, shovqin darajasi me'yorlarga mosligi;
•
Monitor, tugmalar, panel va boshqa interfeyslar oson ko‘rinadigan va tushunarli bo‘lishi;
•
Harakatlarni soddalashtirish va charchoqni kamaytirish.
Ergonomik yondashuv orqali ishlab chiqarish tizimlarida mehnat unumdorligi oshadi, stress va
xatoliklar kamayadi, insonning ishdan mamnunligi ortadi.
3. IMMTda xavfsizlik va ishonchlilik
IMMT doirasida xavfsizlik va ishonchlilik ustuvor yo‘nalishlardan hisoblanadi. Bunda asosiy
maqsad
–
ishchi-xodimlar va foydalanuvchilarning salomatligini saqlash, texnik vositalarning
buzilishlarini oldini olish, atrof-muhitga zarar yetkazilishini bartaraf etishdir.
3.1. Xavfsizlikka ta’sir qiluvchi omillar:
•
Inson omili: stress, charchoq, e’tiborsizlik, noto‘g‘ri o‘rgatilish, psixologik bosim.
•
Texnik omil: mashinalarning ishonchliligi, servis darajasi, avtomatik nazorat tizimlarining
mavjudligi.
Iyun, 2025-Yil
70
•
Muhit omili: harorat, shovqin, yorug‘lik, chang, gazlar, radioaktivlik kabi zararli omillar.
Xavfsizlikni ta'minlash uchun xavf tahlili, xavf-xatarlarni baholash, individual himoya vositalaridan
foydalanish, instrukta joriy etish, favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik choralari ishlab chiqilishi
lozim.
4. IMMTni sanoat sohalarida qo‘llash
IMMT yondashuvi sanoat va xizmat ko‘rsatish sohalarining deyarli barcha yo‘nalishlarida
qo‘llaniladi:
•
Aviatsiya va kosmonavtika: uchuvchilar kabinasi dizayni, parvoz xavfsizligi, charchoq
monitoringi.
•
Tibbiyot: operatsion xonalar ergonomikasi, jarrohlik robotlar bilan ishlash, diagnostika
uskunalari dizayni.
•
Avtomobilsozlik: rul boshqaruvi, pedal va displey joylashuvi, avtopilot interfeysi.
•
IT sohasida: dasturiy mahsulotlar va foydalanuvchi interfeyslarining qulayligi, mobil
ilovalar dizayni.
•
Sanoat ishlab chiqarishi: stanoklar joylashuvi, ish joylarining xavfsizligi,
avtomatlashtirilgan tizimlar ergonomikasi.
Bu misollar IMMT yondashuvi nafaqat texnik dizayn, balki inson salomatligi va mehnat
unumdorligini oshirishda qanday rol o‘ynashini ko‘rsatadi.
5. IMMTda raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt
Bugungi texnologik taraqqiyot IMMT tizimini yangi bosqichga olib chiqmoqda. Quyidagi raqamli
yechimlar tizim samaradorligini sezilarli darajada oshiradi:
•
Sun’iy intellekt (AI): foydalanuvchi xatti
-harakatini bashorat qilish, avtomatik boshqaruv,
xatoliklarni oldindan aniqlash.
•
IoT (Internet of Things): ish muhiti parametrlarini onlayn nazorat qilish (harorat, namlik,
yorug‘lik).
•
VR/AR texnologiyalari: xavfsizlik bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotlari, dizayn sinovlari.
•
Big Data: tizimdagi harakatlar va ish yuklamalarini tahlil qilish orqali samaradorlikni
oshirish.
Raqamli texnologiyalar yordamida inson va mashina o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar yanada
moslashtirilgan, xavfsiz va yuqori unumdor tizimga aylanmoqda.
Xulosa. Inson
–
mashina
–
muhit tizimi zamonaviy ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish va boshqaruv
tizimlarining ajralmas qismiga aylangan. Bu tizimda inson imkoniyatlarini hisobga olgan holda
mashinalarni loyihalash, muhitni ergonomik va xavfsiz shakllantirish, raqamli texnologiyalarni
integratsiya qilish asosiy vazifa bo‘lib qolmoqda. IMMTning to‘g‘ri tashkil etilishi nafaqat mehnat
samaradorligini oshiradi, balki inson salomatligini saqlash, ishlab chiqarishdagi ishonchlilikni
kuchaytirish va xavfsizlikni yuqori darajada ta'minlashga xizmat qiladi. Kelajakda IMMT
konsepsiyasining keng qo‘llanilishi barqaror sanoat rivojlanishining muhim omilidir.
Adabiyotlar
1.
Shomurotovna R. Y. Comprehensive analysis of the problem of professional maladaptation
quality and health status of nursing //zamonaviy taʼlim: muammo va yechimlari. –
2022.
–
Т. 1. –
С. 47
-48.
2.
Рахимова Д. Ж. и др. Изменение состава микроэлементов у детей с хроническим
расстройством питания первых двух лет жизни на фоне ОКИ //Научный аспект. –
2020.
–
Т. 2. –
№.
1.
–
С. 252
-258.
3.
Хakimovna Х. X. O ‘quvchilar jismoniy tarbiyasi tizimida qattish //barqarorlik va yetakchi
tadqiqotlar onlayn ilmiy jurnali.
–
2022.
–
С. 378
-381.
Iyun, 2025-Yil
71
4.
Xakimovna X. X. et al. PUBLIC HEALTH REFORMS IN THE REPUBLIC OF
UZBEKISTAN //European Journal of Molecular and Clinical Medicine.
–
2021.
–
Т. 8. –
№. 2. –
С. 820
-827.
5.
Kushmatova, Dildora Ergashevna, and H. K. Khakimova. "Current perspectives on the
subject of public health and health care."
World Bulletin of Public Health
6 (2022): 51-53.
6.
Xonbuvi Н. Yunusov Sardor Ashrafzoda indicator functions in medicine galaxy
international interdisciplinary research journal (giirj) issn (e): 2347-6915 Vol. 12.
–
2024.
7.
Naimova Z. et al. Influence Of Ecotoxicants From A Chemical Plant On The Dynamics Of
Child Morbidity //The American Journal of Medical Sciences and Pharmaceutical Research.
–
2021.
–
С. 56
-59.
8.
Аскарова Н. К. и др. Клиническая характеристика хронических расстройств питания
различного генеза у детей первых двух лет жизни //Научный аспект. –
2020.
–
Т. 2. –
№.
1.
–
С. 259
-264.
9.
Jamshid T., Hakimovna H. CREATIVE ACTIVITY OF ABU RAIKHAN BERUNI AND
SOCIAL OUTLOOK //Academic research in educational sciences.
–
2022.
–
№. 3. –
С. 78
-
80
10.
Khakimova H. H., Barotova R. S. THE IMPORTANCE OF PREVENTION IN MEDICAL
PRACTICE //Web of Medicine: Journal of Medicine, Practice and Nursing.
–
2024.
–
Т. 2.
–
№. 2. –
С. 96
-98.
11.
Obidzhanov D., Erkinov K. Potato pests in uzbekistan //The American Journal of
Agriculture and Biomedical Engineering.
–
2021.
–
Т. 3. –
№. 07. –
С. 11
-20.
12.
Обиджанов Д. А., Ходжаев Ш. Т. Картофельная моль
-
новый вредитель пасленовых в
Узбекистане //Защита и карантин растений. –
2014.
–
№.
11.
–
С. 43
-44.
13.
Obidzhanov D., Muminov M. Combat against roll moth in apple orchards //The American
Journal of Agriculture and Biomedical Engineering.
–
2022.
–
Т. 4. –
№. 09. –
С. 06
-10.
14.
Обиджонов Д. Опасный вредитель в садах Узбекистана //Защита и карантин растений.
–
2009.
–
№.
3.
–
С. 52.
15.
Obidzhanov D., Zokirov S., Erkinov K. Colorado beetle and potential in potatoes effective
struggle //The American Journal of Agriculture and Biomedical Engineering.
–
2021.
–
Т.
3.
–
№. 12. –
С. 24
-27.
16.
Khujaev O. et al. Types and composition of diseases and pests of restructured forest and
pasture plants in the dry part of the Aral Sea //IOP Conference Series: Earth and
Environmental Science.
–
IOP Publishing, 2021.
–
Т. 939. –
№. 1. –
С. 012084.
17.
Obidjanov D. A. POTATO MOTH-A NEW SOLANACEAE PEST IN UZBEKISTAN
//Восточно
-
европейский научный журнал. –
2016.
–
Т. 8. –
№. 6. –
С. 67
-69.
18.
Учаров А. Б., Обиджанов Д. Применение микробиологического препарата биослип пв
в защите лимона от сосущих вредителей.« //Фитосанитарная безопасность: угрозы и
пути решения» Международной научно
-
практической конференции, посвященной. –
С. 485
-488.
19.
Gulchehra K., Obidzhanov D., Mirzaev M. The importance of nutrients in the leaves in the
fertilization of apple orchards //The American Journal of Agriculture and Biomedical
Engineering.
–
2022.
–
Т. 4. –
№. 05. –
С. 46
-49.
20.
Mirziyatovich Y. M., Ormon M., Obidzhanov D. Restoration and propagation of the local
pear variety" zukhra" in danger of extinction //The American Journal of Agriculture and
Biomedical Engineering.
–
2022.
–
Т. 4. –
№. 09. –
С. 17
-21.
21.
Obidzhanov D., Mirzaev M. Growing A Lemon In Trenches And Protecting Against Pests
//The American Journal of Agriculture and Biomedical Engineering.
–
2021.
–
Т. 3. –
№.
12.
–
С. 15
-18.
Iyun, 2025-Yil
72
22.
Обиджанов Д. А., Матниёзов Б. Борьба против картофельной моли на картофеле.«
//Фитосанитарная безопасность: угрозы и пути решения» Международной научно
-
практической конференции, посвященной. –
С. 122
-124.
23.
Obidjanov D. A., Matniyozov B. U. Insecticide medouz, md in the fight against apple
codling moth and aphids on apple trees //The American Journal of Agriculture and
Biomedical Engineering.
–
2024.
–
Т. 6. –
№. 09. –
С. 11
-14.
24.
Обиджанов Д. А., Матниёзов Б. У. Insecticide Twingo euro, md sk in the fight against leaf
rollers and scale insects on the apple tree //Web of Agriculture: Journal of Agriculture and
Biological Sciences.
–
2024.
–
Т. 2. –
№. 8. –
С. 19
-22.
25.
Khujaev O. et al. Study on protection of forest plants from pests inhabited in the dry part of
the Aral Sea //IOP Conference Series: Earth and Environmental Science.
–
IOP Publishing,
2023.
–
Т. 1142. –
№. 1. –
С. 012070.
26.
Obidzhanov D., Khazratkulov S. Citrus varieties for growing in wide trenches of Uzbekistan
//The American Journal of Agriculture and Biomedical Engineering.
–
2022.
–
Т. 4. –
№.
09.
–
С. 11
-16.
27.
Обиджанов Д. А. Х. Ў., Агзамходжаев Ж. Б. ЦИТРУС ЎСИМЛИКЛАРНИ КЕНГ
ХАНДАКЛАРДА ЎСТИРИШ //Academic research in educational sciences. –
2022.
–
Т.
3.
–
№. Speical Issue 1. –
С. 272
-276.
28.
Obidzhanov D., Mirzaev M. Insectoacaricide Alfa Toro Against The Apple Worm Plant On
The Apple //The American Journal of Agriculture and Biomedical Engineering.
–
2021.
–
Т. 3. –
№. 12. –
С. 19
-23.
29.
Anarbaev A. et al. Intensification of nitrification processes in soil by ultraviolet (UV)
irradiation //IOP Conference Series: Earth and Environmental Science.
–
IOP Publishing,
2021.
–
Т. 939. –
№. 1. –
С. 012015.
30.
Anarbaev A. et al. Determination of model parameters of water-nutritional processes in soil
for nitrogen compounds //IOP Conference Series: Earth and Environmental Science.
–
IOP
Publishing, 2021.
–
Т. 939. –
№. 1. –
С. 012086.
31.
Обиджанов Д., Муминов М. Вредители яблони и борьба с ними в садах Узбекистана
//Общество и инновации. –
2020.
–
Т. 1. –
№.
1/S.
–
С. 68
-73.
32.
Obidjanov D. A., Matniyozov B. BIOLOGICAL EFFECTIVENESS OF THE
ACARACIDE PROMAYT 73% EC AGAINST SPIDER MITES IN APPLE ORCHARDS
IN KHORAZM REGION //Web of Agriculture: Journal of Agriculture and Biological
Sciences.
–
2024.
–
Т. 2. –
№. 11. –
С. 46
-49.
33.
Obidzhanov D., Erkinov K. Potato pests in uzbekistan //The American Journal of
Agriculture and Biomedical Engineering.
–
2021.
–
Т. 3. –
№. 07. –
С. 11
-20.
34.
Обиджанов Д. А., Ходжаев Ш. Т. Картофельная моль
-
новый вредитель пасленовых в
Узбекистане //Защита и карантин растений. –
2014.
–
№.
11.
–
С. 43
-44.
35.
Obidzhanov D., Muminov M. Combat against roll moth in apple orchards //The American
Journal of Agriculture and Biomedical Engineering.
–
2022.
–
Т. 4. –
№. 09. –
С. 06
-10.
36.
Обиджонов Д. Опасный вредитель в садах Узбекистана //Защита и карантин растений.
–
2009.
–
№.
3.
–
С. 52.
37.
Obidzhanov D., Zokirov S., Erkinov K. Colorado beetle and potential in potatoes effective
struggle //The American Journal of Agriculture and Biomedical Engineering.
–
2021.
–
Т.
3.
–
№. 12. –
С. 24
-27.
38.
Khujaev O. et al. Types and composition of diseases and pests of restructured forest and
pasture plants in the dry part of the Aral Sea //IOP Conference Series: Earth and
Environmental Science.
–
IOP Publishing, 2021.
–
Т. 939. –
№. 1. –
С. 012084.
39.
Obidjanov D. A. POTATO MOTH-A NEW SOLANACEAE PEST IN UZBEKISTAN
//Восточно
-
европейский научный журнал. –
2016.
–
Т. 8. –
№. 6. –
С. 67
-69.
Iyun, 2025-Yil
73
40.
Учаров А. Б., Обиджанов Д. Применение микробиологического препарата биослип пв
в защите лимона от сосущих вредителей.« //Фитосанитарная безопасность: угрозы и
пути решения» Международной научно
-
практической конференции, посвященной. –
С. 485
-488.
41.
Gulchehra K., Obidzhanov D., Mirzaev M. The importance of nutrients in the leaves in the
fertilization of apple orchards //The American Journal of Agriculture and Biomedical
Engineering.
–
2022.
–
Т. 4. –
№. 05. –
С. 46
-49.
42.
Mirziyatovich Y. M., Ormon M., Obidzhanov D. Restoration and propagation of the local
pear variety" zukhra" in danger of extinction //The American Journal of Agriculture and
Biomedical Engineering.
–
2022.
–
Т. 4. –
№. 09. –
С. 17
-21.
43.
Obidzhanov D., Mirzaev M. Growing A Lemon In Trenches And Protecting Against Pests
//The American Journal of Agriculture and Biomedical Engineering.
–
2021.
–
Т. 3. –
№.
12.
–
С. 15
-18.
44.
Обиджанов Д. А., Матниёзов Б. Борьба против картофельной моли на картофеле.«
//Фитосанитарная безопасность: угрозы и пути решения» Международной научно
-
практической конференции, посвященной. –
С. 122
-124.
45.
Obidjanov D. A., Matniyozov B. U. Insecticide medouz, md in the fight against apple
codling moth and aphids on apple trees //The American Journal of Agriculture and
Biomedical Engineering.
–
2024.
–
Т. 6. –
№. 09. –
С. 11
-14.
46.
Обиджанов Д. А., Матниёзов Б. У. Insecticide Twingo euro, md sk in the fight against leaf
rollers and scale insects on the apple tree //Web of Agriculture: Journal of Agriculture and
Biological Sciences.
–
2024.
–
Т. 2. –
№. 8. –
С. 19
-22.
47.
Khujaev O. et al. Study on protection of forest plants from pests inhabited in the dry part of
the Aral Sea //IOP Conference Series: Earth and Environmental Science.
–
IOP Publishing,
2023.
–
Т. 1142. –
№. 1. –
С. 012070.
48.
Obidzhanov D., Khazratkulov S. Citrus varieties for growing in wide trenches of Uzbekistan
//The American Journal of Agriculture and Biomedical Engineering.
–
2022.
–
Т. 4. –
№.
09.
–
С. 11
-16.
49.
Обиджанов Д. А. Х. Ў., Агзамходжаев Ж. Б. ЦИТРУС ЎСИМЛИКЛАРНИ КЕНГ
ХАНДАКЛАРДА ЎСТИРИШ //Academic research in educational sciences. –
2022.
–
Т.
3.
–
№. Speical Issue 1. –
С. 272
-276.
50.
Obidzhanov D., Mirzaev M. Insectoacaricide Alfa Toro Against The Apple Worm Plant On
The Apple //The American Journal of Agriculture and Biomedical Engineering.
–
2021.
–
Т. 3. –
№. 12. –
С. 19
-23.
51.
Anarbaev A. et al. Intensification of nitrification processes in soil by ultraviolet (UV)
irradiation //IOP Conference Series: Earth and Environmental Science.
–
IOP Publishing,
2021.
–
Т. 939. –
№. 1. –
С. 012015.
52.
Anarbaev A. et al. Determination of model parameters of water-nutritional processes in soil
for nitrogen compounds //IOP Conference Series: Earth and Environmental Science.
–
IOP
Publishing, 2021.
–
Т. 939. –
№. 1. –
С. 012086.
53.
Обиджанов Д., Муминов М. Вредители яблони и борьба с ними в садах Узбекистана
//Общество и инновации. –
2020.
–
Т. 1. –
№.
1/S.
–
С. 68
-73.
54.
Obidjanov D. A., Matniyozov B. BIOLOGICAL EFFECTIVENESS OF THE
ACARACIDE PROMAYT 73% EC AGAINST SPIDER MITES IN APPLE ORCHARDS
IN KHORAZM REGION //Web of Agriculture: Journal of Agriculture and Biological
Sciences.
–
2024.
–
Т. 2. –
№. 11. –
С. 46
-49.
55.
Gulov M. YAPОNIYA IQTISODIYOTINING YUKSALISH SABABLARI: ILMIY,
TEXNOLOGIK VA IJTIMOIY YONDASHUVLAR //Modern Science and Research.
–
2025.
–
Т. 4. –
№. 5. –
С. 290
-301.
Iyun, 2025-Yil
74
56.
Gulov M. JAHON IQTISODIYOTIDA AQSHNING O ‘RNI: STRATEGIK TA’SIR VA
GLOBALLIK FAKTORLARI //Modern Science and Research.
–
2025.
–
Т. 4. –
№. 5. –
С.
279-289.
57.
Gulov M. IQTISODIYOT NAZARIYASI: ASOSIY TUSHUNCHALAR VA ILMIY
YONDASHUVLAR //Modern Science and Research.
–
2025.
–
Т. 4. –
№. 5. –
С. 245
-257.
58.
Gulov M. HINDISTONNING IQTISODIY HOLATI: TAHLILIY YONDASHUV
//Modern Science and Research.
–
2025.
–
Т. 4. –
№. 5. –
С. 303
-313.
59.
Gulov M. XITOY IQTISODIYOTINING RIVOJLANISHI: OMILAR, BOSQICHLAR VA
TENDENSIYALAR //Modern Science and Research.
–
2025.
–
Т. 4. –
№. 5. –
С. 302
-312.
60.
Gulov M. RIVOJLANGAN DAVLATLARNING IQTISODIY SALOHIYATI:
OMILLAR, TAHLIL VA DUNYO TAJRIBASI //Modern Science and Research.
–
2025.
–
Т. 4. –
№. 5. –
С. 258
-266.
61.
Ochilovich G. M. ENSURING THE PROSPERITY OF LOGISTICS PROCESSES
THROUGH SUSTAINABLE ECONOMIC GROWTH //International journal of advanced
research in education, technology and management.
–
2025.
–
Т. 4. –
№. 3. –
С. 52
-63.
62.
Nazirov B., Qalandarova M. XUNNLAR TARIXI: TAHLIL VA NATIJALAR
//Евразийский журнал социальных наук, философии и культуры. –
2023.
–
Т. 3. –
№.
2.
–
С. 197
-202.
63.
Turdiyeva N. et al. Study on the protective measures of agricultural crops from weeds //E3S
Web of Conferences.
–
EDP Sciences, 2024.
–
Т. 563. –
С. 03015.
64.
Abdillayev M., Bababekov Q. Wheat thrips (Haplothrips tritici Kurd.) damage on grain
crops in Uzbekistan //E3S Web of Conferences.
–
EDP Sciences, 2023.
–
Т. 421. –
С. 04001.
65.
Khaytbayeva N., Bababekov Q. Geographical distribution of wheat fusariosis in the central
and south regions of Uzbekistan //E3S Web of Conferences.
–
EDP Sciences, 2023.
–
Т.
421.
–
С. 03004.
66.
Bababekov K. et al. Use of pathogenic microorganisms in the control of the Colorado potato
beetle (Leptinotarsa decemlineata Say.) //E3S Web of Conferences.
–
EDP Sciences, 2023.
–
Т. 421. –
С. 04003.
67.
Sayimov N., Anorbaev A., Bababekov K. Biological properties and influencing factors of
woolly apple aphid (Eriosoma lanigerum Hausm) in the condition of orchard agrobiocenosis
//E3S Web of Conferences.
–
EDP Sciences, 2021.
–
Т. 244. –
С. 02009.
68.
Razzakova N. et al. Fungal diseases of chickpeas in irrigated and rainfall areas of Uzbekistan
and their control measures //E3S Web of Conferences.
–
EDP Sciences, 2024.
–
Т. 563. –
С.
03005.
69.
Bobobekovich B. Q., Majitovna Q. M., Qaxramonovich S. N. Cultural and morphological
features of the entomopathogenic fungus Beauveria bassiana isolated from the Colorado
potato beetle //Annals of the Romanian Society for Cell Biology.
–
2021.
–
Т. 25. –
№.
4.
–
С. 13408
-13412.
70.
Бабабеков К. Изыскание и разработка микробиологических средств борьбы с
паутинным клещом в Узбекистане. –
1984.
71.
Bababekov Q., Qalandarova M. M., Allamuratov R. BIOTURIN BIOPREPARATINI
KOLORADO QO ‘NG ‘IZIGA QARSHI SAMARADORLDIGI //Elita. uz
-Elektron Ilmiy
Jurnal.
–
2024.
–
Т. 1. –
№. 1. –
С. 247
-252.
72.
Alamuratov R. et al. THE BIOLOGICAL DEVELOPMENT CYCLE AND THE DAMAGE
OF THE PEST OF THE SLIDERWORM (LEMA MELANOPUS L) IN THE
CONDITIONS OF OUR REPUBLIC //American Journal Of Applied Science And
Technology.
–
2024.
–
Т. 4. –
№. 08. –
С. 32
-38.
Iyun, 2025-Yil
75
73.
O‘G‘Li A. R. A. et al. KASALLANGAN OLXO ‘RI SHIRASI (HYALOPTERUS PRUNI
GEOFFR) DAN BAKTERYALARNI AJRATIB OLISH VA ULARNI TURINI
ANIQLASH //Science and innovation.
–
2024.
–
Т. 3. –
№. Special Issue 32. –
С. 613
-617.
74.
РУЗИЕВ Ш. Ш. У., ХАИТБАЕВА Н. С., БАБАБЕКОВ К. Учредители: ООО"
Издательство" Спутник+ //АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ СОВРЕМЕННОЙ НАУКИ.
–
№.
4.
–
С. 81
-90.
75.
РУЗИЕВ Ш. Ш. У., ХАИТБАЕВА Н. С., БАБАБЕКОВ К. Учредители: ООО"
Издательство" Спутник+ //АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ СОВРЕМЕННОЙ НАУКИ.
–
№.
4.
–
С. 81
-90.
76.
Rasulov F. K. et al. A 6-fold reduction in the dosage of bitoxibacillin.
–
1984.
77.
Bababekov K., Rasulov F. K. The efficiency of biological preparations against spider mite
in cotton //Trudy Sredneaziatskogo nauchno-issledovatel'skogo instituta zashchity rastenij
(USSR).
–
1986.
–
№. 18.
78.
Bababekov K., Rasulov F. K. Ehffektivnost'biologicheskikh preparatov protiv pautinnogo
kleshcha na khlopchatnike //Trudy Sredneaziatskogo nauchno issledovatel'skogo instituta
zashchity rastenij.
–
1986.
79.
Agzamova K. K. et al. Microbiological pest control in cotton.
–
1988.
80.
Shalaeva E. V. et al. Atherosclerotic lesions of the coronary arteries in patients with type 2
diabetes and Parkinsonism: 330 //Movement Disorders.
–
2014.
–
Т. 29. –
С. 128.
81.
Ahtamovna
M.
O
.
ОСОБЕННОСТИ
ИЗУЧЕНИЯ
МЕДИЦИНСКОЙ
ТЕРМИНОЛОГИИ НА ЗАНЯТИЯХ ЛАТИНСКОГО ЯЗЫКА. –
2024.
82.
Мухаммедова О. А., Ботирбекова О. А. СПЕЦИФИКА ГРЕКО
-
ЛАТИНСКИХ
ТЕРМИНОВ В МЕДИЦИНЕ //
E-Conference platform.
–
2025.
–
Т. 1. –
№.
20-may.
–
С.
184-186.
83.
Мухаммедова О. А., Ботирбекова О. А. СПЕЦИФИКА ГРЕКО
-
ЛАТИНСКИХ
ТЕРМИНОВ В МЕДИЦИНЕ //
E-Conference platform.
–
2025.
–
Т. 1. –
№.
20-may.
–
С.
184-186.
84.
Сувонкулова Ш. О., Мухаммедова О. А. ВАЖНОСТЬ И ЦЕЛЬ ИЗУЧЕНИЯ
ЛАТИНСКОГО ЯЗЫКА В МЕДИЦИНСКИХ ВУЗАХ //
E-Conference platform.
–
2025.
–
Т. 1. –
№.
20-may.
–
С. 204
-205.
85.
Мухаммедова О. А., Солиев С. Ш. СОСТАВНЫЕ ЧАСТИ И КАТЕГОРИИ
МЕДИЦИНСКИХ ТЕРМИНОВ //Медицинский журнал молодых ученых. –
2025.
–
№.
14 (06).
–
С. 340
-342.
86.
Axtamovna M. O. RUS TILINI FANINI O’QITISHDA OG’ZAKI VA YOZMA NUTQ
KO’NIKMALARI. –
2022.
87.
Akhtamovna M. O. Chet tillarini o ‘rganishning noan'anaviy usullari //Международный
научный журнал. –
Т. 9. –
С. 100.
88.
Romanberdievich E. O. INCOME INEQUALITY AND POVERTY REDUCTION IN
UZBEKISTAN: ACHIEVEMENTS AND CHALLENGES //Gospodarka i Innowacje.
–
2024.
–
Т. 49. –
С. 222
-227.
89.
Эгамбердиев О. Р. Личная финансовая грамотность в основе бизнес
-
планирования
//Журнал" У". Экономика. Управление. Финансы. –
2024.
–
№. 2. –
С. 264
-269.
90.
Эгамбердиев О. Р. Совершенствование системы управления затратами на
предприятии (на примере ПАО «ГМК «Норильский никель»): выпускная
квалификационная работа бакалавра: направление 38.03. 01 «Экономика»;
образовательная программа 38.03. 01_01 «Экономика и управление на предприятии».
–
2023.
91.
Раҳматов М. Алишер Навоийнинг насрий асарларида эргаштирувчили боғловчили
гапларнинг синтактик
-
семантик хусусиятлари: Филол. фан. номз.... дисс. –
2008.
Iyun, 2025-Yil
76
92.
Rakhmatov M. M. The role of the conjunctions in the development of the Uzbek language
syntax //Asian Journal of Research in Social Sciences and Humanities.
–
2022.
–
Т. 12. –
№. 1. –
С. 143
-148.
93.
RAKHMATOV M. M., RAXMATOV M. M., РAXMATOВ М. М. EXPRESSION OF
SPEECH SUBJECT IN ALISHER NAVOI GHAZALS.
–
2025.
94.
Rakhmatov M. THE ISSUE OF THE SUBJECT OF SPEECH IN ALISHER NAVOI’S
LYRICS //CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS.
–
2024.
–
Т. 5. –
№.
11.
–
С. 17
-21.
95.
Rakhmatov M., Khidralieva Z. Stylistic Characteristics of Vocatives in Alisher Navoi's
Lyrics-An Example from his Poetic Collection" Garoyib us-Sigar" //SPAST Reports.
–
2024.
–
Т. 1. –
№. 1.
96.
Rahmatov M. M. NAVOIY LIRIKASIDA SHE’RIY NUTQ STRUKTURASI VA SHOIR
TAXALLUSI.
97.
Rakhmatov M. M. ADDRESS AND ADDRESSE IN ALISHER NAVOI’S LYRICS
//CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PHILOLOGICAL SCIENCES.
–
2022.
–
Т. 3. –
№. 07. –
С. 11
-16.
98.
Rahmatov M. Alisher Navoiyning lirik asarlarida takrirlarning sintaktik-semantik
xususiyatlari //Uzbekistan: Language and Culture.
–
2022.
–
Т. 3. –
№. 3.
99.
Rahmatov M. Shoir taxallusining nutq subyektiga munosabati (Alisher Navoiy g ‘azallari
misolida //Oltin bitiglar
–
Golden Scripts.
–
2022.
–
Т. 2. –
№. 2.
100.
RAHMATOV M. M. EY UNDOVI MUROJAAT OBYEKTI SIFATIDA.
–
2022.
101.
Rahmatov M. O ‘zbek tili sintaksisi rivojida chun bog ‘lovchisining o ‘rni //Oltin bitiglar–
Golden Scripts.
–
2020.
–
Т. 3. –
№. 3.
102.
РАҲМАТОВ М. М. SEMANTIC AND SYNTACTIC FEATURES OF FUNCTION
WORD MISLI //Иностранные языки в Узбекистане. –
2018.
–
№. 1. –
С. 1
-8.
103.
Рахматов М. М. Инверсия как стилистический приём (на материале газелей Алишера
Навоий) //Приволжский научный вестник. –
2016.
–
№.
1 (53).
–
С. 92
-95.
104.
Абдуллаева Р. М. Интеграция с клиническими дисциплинами в медицинском вузе при
обучении русскому языку как специальности //сборники конференций ниц
социосфера. –
Общество с ограниченной ответственностью Научно
-
издательский
центр" Социосфера", 2017. –
№. 26. –
С. 24
-26.
105.
Абдуллаева Р. М. Своеобразие системы образования великобритании //Ученый
XXI
века. –
2016.
–
№.
3-4.
106.
Abdullaeva R. et al. Translation as a means of teaching clinical terminology //Berlin Studies
Transnational Journal of Science and Humanities.
–
2022.
–
Т. 2. –
№. 1.5 Pedagogical
sciences.
107.
Абдуллаева Р. М. Ситуативный контекст в процессе преподавания русского языка
студентам медицинских вузов //Современная Россия в мировом политическом
процессе: глобальное и региональное измерение. –
2019.
–
С. 357
-363.
108.
Абдуллаева Р. М. Сетевые технологии в процессе образования //Новая реальность и
современные коммуникативные технологии. –
2020.
–
С. 111
-116.
109.
Abdullaeva R. et al. Learning foreign vocabulary using computer programs //International
Journal of Psychosocial Rehabilitation.
–
2020.
–
Т. 24. –
№. S1. –
С. 567
-572.
110.
Абдуллаева Р. М. Обучение специальной лексике на занятиях русского языка в
медицинском вузе //Ученый
xxi
века. –
Т. 41.
111.
Абдуллаева Р. М. Использование перевода в обучении русскому языку в медицинском
вузе //сборники конференций ниц социосфера. –
2017.
–
№.
26.
–
С. 26
-28.
Iyun, 2025-Yil
77
112.
Абдуллаева Р. М. Психолого
-
педагогические аспекты преподавания иностранных
языков в медицинском вузе //The edition is included into russian science citation index. –
2016.
–
Т. 36.
113.
Абдуллаева Р. М. Специфика тестовых заданий по русскому языку в медицинском
вузе //The edition is included into russian science citation index. –
2016.
–
Т. 38.
114.
Абдуллаева Р. Internet resources in teaching medical terminology of russian language
[Электронный ресурс].
115.
Abdullaeva R. Formation of the pedagogical process in teaching Russian medical
terminology
//INTERNATIONAL
JOURNAL
OF
SOCIAL
SCIENCE
&
INTERDISCIPLINARY RESEARCH ISSN: 2277-3630 Impact factor: 8.036.
–
2023.
–
Т.
12.
–
№. 03. –
С. 61
-64.
116.
Абдуллаева Р. М. РУССКИЙ ЯЗЫК КАК СРЕДСТВО ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ
КОММУНИКАЦИИ В ПОДГОТОВКЕ МЕДИКОВ //
E-Conference platform.
–
2025.
–
Т. 1. –
№.
20-may.
–
С. 8
-12.
117.
Abdullaeva R. M. The peculiarities of Uzbek medical terminology: historical roots, modern
trends and linguistic features //International Journal Of Literature And Languages.
–
2025.
–
Т. 5. –
№. 03. –
С. 100
-102.
118.
Абдуллаева Р. М. ОЧЕРК ЛЕКСИКО–СЕМАНТИЧЕСКОЙ ХАРАКТЕРИСТИКИ
МЕДИЦИНСКОЙ ТЕРМИНОЛОГИИ //Медицинский журнал молодых ученых. –
2024.
–
№.
12 (12).
–
С. 212
-218.
119.
Abdullaeva R. M. THE ISSUES OF TRANSLATION OF MEDICAL TERMINOLOGY
FROM RUSSIAN INTO UZBEK //American Journal of Philological Sciences.
–
2024.
–
Т.
4.
–
№. 05. –
С. 21
-26.
120.
Siradjev S. PRINCIPLES OF SELECTION OF INFORMATION MODELING CONTENT
//Академические исследования в современной науке. –
2022.
–
Т. 1. –
№. 18. –
С. 237
-
241.
121.
Ergashev N. Ergashev Nuriddin G’ayratovich N. G’. Ergashev, A. O’. Shukurov. SN
Siradjev. Raqami axborot texnologiyalari. O ‘quv qo ‘llanma. Intelekt, Qarshi 2023. 220
-b.:
N. G’. Ergashev, A. O’. Shukurov. SN Siradjev. Raqami axborot texnologiyalari. O ‘qu
v qo
‘llanma. Intelekt, Qarshi 2023. 220
-b //E-Library Karshi EEI.
–
2023.
–
Т. 1. –
№. 01.
122.
Ergashev N. Ergashev Nuriddin G’ayratovich N. G’. Ergashev, ZE Chorshanbiyev, SN
Siradjev. Texnik tizimlarda axborot texnologiyalari fanidan masalalar to ‘plami. O ‘quv qo
‘llanma. Intelekt, Qarshi 2023. 160 b.: N. G’. Ergashev, ZE Chorshanbiyev, SN Siradj
ev.
Texnik tizimlarda axborot texnologiyalari fanidan masalalar to ‘plami. O ‘quv qo ‘llanma.
Intelekt, Qarshi 2023. 160 b //E-Library Karshi EEI.
–
2023.
–
Т. 1. –
№. 01.
123.
Negmatovich S. S. Theoretical Analysis of Educational Structures of Conceptual Lines,
Educational Elements and Logical Information Modeling in the Creation of Digital
Educational Resources.
–
2022.
