659
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
AHOLI BANDLIGINI TA’MINLASHDA BANK KREDITLARINING O‘RNI (AITB
IPAK YO'LI BANK MISOLIDA)
Umurzoqov Tohir Jobir o‘g‘li
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti.
tohirumurzoqov555@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.17496727
Annotatsiya.
Mazkur ilmiy maqolada aholi bandligini ta’minlashda tijorat banklarining,
xususan Aksiyadorlik Innovatsion Tijorat Banki “Ipak yo‘li” faoliyatining o‘rni chuqur
o‘rganilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi – bank kredit siyosatining iqtisodiy faollik, kichik
biznes rivoji va ish o‘rinlari yaratilishiga ko‘rsatayotgan ta’sirini aniqlashdir. Maqola oxirgi
yillar oralig‘idagi statistik ma’lumotlar, bank hisobotlari hamda O‘zbekiston Respublikasi
Markaziy bankining rasmiy tahliliy ma’lumotlari asosida tayyorlangan. Tadqiqot davomida
iqtisodiy-statistik va korrelyatsion tahlil usullari qo‘llanilib, “Ipak yo‘li” banki tomonidan
ajratilgan kreditlar hajmi bilan yaratilgan yangi ish o‘rinlari o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlangan.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, bank kreditlari hajmining o‘sishi bilan aholi bandlik
darajasi o‘rtasida 0,92 koeffitsientli kuchli ijobiy korrelyatsiya mavjud bo‘lib, bu moliyaviy
resurslarning samarali taqsimlanishi iqtisodiy faollikni rag‘batlantirishini tasdiqlaydi. Ayniqsa,
mikroqarzlar va oilaviy tadbirkorlik dasturlari orqali 2020–2024-yillar davomida 30 mingdan
ortiq yangi ish o‘rni yaratilgan. Maqolada “Ipak yo‘li” bankining yoshlar va ayollar
tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlashdagi tashabbuslari, raqamli kredit mahsulotlari (“Ipak
Mobile”, “Online Microloan”) hamda garovsiz mikrokredit tizimining ijtimoiy samaradorligi
ham tahlil qilingan. Shuningdek, bank kreditlarining ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka,
daromadlar tengsizligini kamaytirishga va hududiy bandlik siyosatini qo‘llab-quvvatlashga
qo‘shayotgan hissasi yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
bank krediti; aholi bandligi; iqtisodiy faollik; kichik biznes; tadbirkorlikni
qo‘llab-quvvatlash; moliyaviy inklyuziya; kredit portfeli; muammoli kreditlar (NPL); raqamli
kreditlash; “Ipak yo‘li” banki; yangi ish o‘rinlari; iqtisodiy o‘sish; oilaviy tadbirkorlik
dasturlari; kredit siyosati; mintaqaviy bandlik; ijtimoiy samaradorlik.
Abstract.
This scientific article deeply studies the role of commercial banks, in particular
the Joint-Stock Innovative Commercial Bank "Ipak Yuli", in ensuring employment. The main
objective of the study is to determine the impact of bank credit policy on economic activity, small
business development and job creation. The article is prepared on the basis of statistical data
from recent years, bank reports and official analytical data of the Central Bank of the Republic
of Uzbekistan. During the study, economic-statistical and correlation analysis methods were
used to determine the relationship between the volume of loans allocated by the "Ipak Yuli" Bank
and the number of new jobs created. The results show that there is a strong positive correlation
of 0.92 coefficient between the growth of bank loans and the level of employment, which
confirms that the effective allocation of financial resources stimulates economic activity. In
particular, more than 30 thousand new jobs were created during 2020-2024 through microloans
and family entrepreneurship programs. The article also analyzes the initiatives of the Silk Road
Bank in supporting youth and women's entrepreneurship, digital credit products ("Ipak Mobile",
"Online Microloan") and the social effectiveness of the unsecured microcredit system. It also
highlights the contribution of bank loans to socio-economic stability, reducing income
inequality, and supporting regional employment policies.
660
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Keywords:
bank credit; employment; economic activity; small business; entrepreneurship
support; financial inclusion; loan portfolio; non-performing loans (NPL); digital lending; Silk
Road Bank; new jobs; economic growth; family entrepreneurship programs; credit policy;
regional employment; social effectiveness.
Kirish:
So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasida aholi bandligini ta’minlash, yangi
ish o‘rinlari yaratish va aholining daromadlarini oshirish davlat iqtisodiy siyosatining ustuvor
yo‘nalishlaridan biri sifatida e’tirof etilmoqda. Bu borada moliya-bank tizimi, ayniqsa tijorat
banklari faoliyati muhim o‘rin tutadi. Chunki bandlikni rag‘batlantirishda investitsion
resurslarning asosiy manbai sifatida aynan bank kreditlari xizmat qiladi. Tijorat banklari
tomonidan kichik biznes, oilaviy tadbirkorlik, xizmat ko‘rsatish va ishlab chiqarish sohalariga
ajratilayotgan kreditlar nafaqat iqtisodiy o‘sishni tezlashtiradi, balki yangi ish o‘rinlari yaratish
orqali ijtimoiy barqarorlikni ta’minlaydi. Shu nuqtayi nazardan, kredit siyosatining samaradorligi
bevosita aholi bandligining holati bilan uzviy bog‘liqdir.
Mazkur tadqiqotda Aksiyadorlik Innovatsion Tijorat Banki “Ipak yo‘li” misolida bank
kreditlarining aholi bandligiga ta’siri tahlil qilinadi. Ushbu bank O‘zbekiston bank tizimida
innovatsion yondashuvlar, raqamli texnologiyalar va ijtimoiy yo‘naltirilgan kredit dasturlari
orqali faoliyat yuritayotgan ilg‘or moliyaviy institutlardan biridir. “Ipak yo‘li” bankining mikro,
kichik va o‘rta biznes subyektlarini moliyalashtirishga qaratilgan siyosati ko‘plab yangi ish
o‘rinlari yaratilishiga xizmat qilmoqda.
Tadqiqotda 2019–2024-yillar oralig‘idagi amaliy ma’lumotlar asosida bank kreditlari
hajmining o‘sishi, ularning tarmoq kesimidagi taqsimoti hamda bandlik ko‘rsatkichlariga
bevosita ta’siri iqtisodiy-statistik usullar orqali o‘rganiladi.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi.
So‘nggi yillarda bank kreditlarining aholi bandligiga
ta’siri masalasi iqtisodiy nazariya va amaliyotda dolzarb mavzulardan biriga aylandi. Bu
yo‘nalishda bir qator o‘zbek, rus, yevropa, osiyo va AQSh olimlari tomonidan qimmatli ilmiy
tadqiqotlar amalga oshirilgan. Ularning ishlari bank-moliya tizimining iqtisodiy o‘sish, ishchi
bozorining kengayishi hamda moliyaviy inklyuziya orqali bandlikni oshirishdagi rolini turli
jihatlarda yoritib beradi. Quyida ushbu mavzuga oid ilg‘or manbalar tahlil qilinadi. A. Suyunov
(2022) O‘zbekiston misolida xorijiy investitsiyalar va bank kreditlari o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni
chuqur tahlil qilgan. Uning fikricha, xorijiy kapital oqimlari va tijorat banklari tomonidan
ajratilayotgan kreditlar iqtisodiy faollikni oshirib, yangi ish o‘rinlari yaratish uchun zarur
moliyaviy asosni shakllantiradi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, bank kreditlari hajmi
oshgani sari ishsizlik darajasi pasayadi, ya’ni kredit resurslari bandlikni oshirishda muhim o‘rin
tutadi. Shuningdek, M. Shakib (2023) Rossiyada olib borgan ilmiy izlanishlarida kredit
bozorining chuqurlashuvi va innovatsion faoliyat o‘rtasidagi aloqani tahlil qilgan. U kreditlash
hajmining kengayishi ishlab chiqarish samaradorligini oshirishi, yangi ish o‘rinlari yaratilishiga
ijobiy turtki berishini empirik jihatdan isbotlaydi. Kredit bozorining rivojlanishi natijasida
tadbirkorlik subyektlari texnologik yangiliklarni joriy etib, mehnat resurslaridan samaraliroq
foydalanishni boshlaydi. S. Zemtsov va V. Barinova (2022) o‘z tadqiqotlarida Rossiya
mintaqalarida kichik biznes faoliyatining soliq, moliya va kredit tizimi bilan bog‘liqligini
o‘rgangan. Ularning fikricha, bank kreditlariga kirish imkoniyatining kengayishi kichik
biznesning rivojlanishiga xizmat qiladi va bu esa o‘z navbatida yangi ish o‘rinlarini yaratish
orqali hududiy bandlikni yaxshilaydi. Ularning ishlari shuni ko‘rsatadiki, moliyaviy resurslarga
teng kirish imkoniyatini ta’minlash iqtisodiy o‘sishning muhim omillaridan biridir.
661
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
A. Malkova, K. Sabirianova-Peter va J. Svejnar (2021) esa kredit bozorining norasmiy
mehnat sektori bilan bog‘liqligini tahlil qilib, kredit olish imkoniyati oshgani sari norasmiy
ishchilar rasmiy sektorga o‘tishga intilishini ta’kidlaydi. Bu esa rasmiy bandlik ko‘rsatkichlarini
oshirishda muhim mexanizm sifatida namoyon bo‘ladi. Shunday qilib, moliyaviy inklyuziya
mehnat bozorining strukturasini sog‘lomlashtirishga ham xizmat qiladi. Yevropa iqtisodiy
maydonida ham bu masala keng o‘rganilgan. OECD (2019) hisobotida kichik va o‘rta
tadbirkorlik subyektlari iqtisodiy faollik va bandlikning eng muhim manbai ekanligi qayd etilib,
bank kreditlari ushbu subyektlar faoliyatining barqarorligini ta’minlaydigan asosiy moliyaviy
omil sifatida ko‘rsatilgan. Shunga o‘xshash tarzda, Xalqaro Mehnat Tashkiloti (ILO, 2019)
tomonidan chop etilgan “World Employment and Social Outlook” hisobotida moliyaviy
xizmatlardan foydalanish imkoniyatlari kengaygan davlatlarda bandlik darajasi yuqori ekanligi
ta’kidlangan. Ayniqsa, kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash dasturlari ish o‘rinlarini
barqarorlashtirishda muhim rol o‘ynaydi.
O‘zbekiston bo‘yicha yangi tadqiqotlardan biri K. Ruziev (2024) tomonidan olib borilgan
bo‘lib, u moliyaviy resurslarga kirishdagi tengsizlik va siyosiy aloqadorlik muammosini
o‘rganadi.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, kreditlarning adolatli taqsimlanishi iqtisodiy faollikni oshirib,
bandlik darajasining yaxshilanishiga olib keladi. Jahon banki (2024) tomonidan tayyorlangan
“Uzbekistan Economic Update: Jobs, Credit and Growth” hisobotida esa O‘zbekistonda tijorat
banklari kredit hajmi bilan hududiy bandlik o‘rtasidagi kuchli ijobiy bog‘liqlik empirik ravishda
isbotlangan. Osiyo mamlakatlaridagi izlanishlardan Manoj Kumar M. (2024) tomonidan olib
borilgan tadqiqotda raqamli moliyaviy xizmatlar va moliyaviy savodxonlikning oshishi bandlikni
rag‘batlantirishda hal qiluvchi omil sifatida e’tirof etiladi. Raqamli kreditlashning kengayishi
mikrobiznes va oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash orqali yangi ish o‘rinlari yaratishga
xizmat qilgan.
Global miqyosda B. Van Doornik (2023) tomonidan BIS doirasida tayyorlangan ishda
bank kreditlarining ishchi bozor natijalariga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra,
moliyaviy kirish imkoniyatining kengayishi bandlik darajasini oshiradi, kredit cheklovlari esa
mehnat bozorining torayishiga olib keladi. Bu esa bank sektorining iqtisodiy barqarorlik va
ijtimoiy rivojlanishga bevosita ta’sirini tasdiqlaydi. Mahalliy olimlar orasida H. Tursunov va M.
Jo‘rayev (2021) tomonidan olib borilgan tadqiqotlar alohida ahamiyat kasb etadi. Ular tijorat
banklarining kredit siyosati iqtisodiy o‘sish va bandlikka ijobiy ta’sir ko‘rsatishini empirik tarzda
asoslab bergan. O‘zbekiston misolida, bank kreditlari hajmining ortishi kichik biznesni
rivojlantirgan, ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish sohalarida minglab yangi ish o‘rinlari
yaratilgan. A. Abdurahmonov (2020) o‘z tadqiqotida kreditlash siyosatining aholi bandligi va
xususiy sektor faoliyatiga ta’sirini tahlil qilgan. Uning fikricha, tijorat banklarining faol kredit
siyosati, ayniqsa kichik biznes subyektlarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash orqali, iqtisodiy
faollikni oshirish hamda bandlik darajasini barqarorlashtirishda muhim o‘rin tutadi. Umuman
olganda, 2017–2024-yillarda olib borilgan ilmiy tadqiqotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, bank
kreditlari aholi bandligini oshirishda eng samarali moliyaviy vositalardan biri hisoblanadi.
Mahalliy va xalqaro miqyosdagi tadqiqotlar natijalari bank sektorining iqtisodiy o‘sish,
tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va yangi ish o‘rinlari yaratishdagi hal qiluvchi rolini
tasdiqlaydi. Shu sababli, kelgusida kredit siyosatini yanada inklyuziv, adolatli va innovatsion
yondashuvlar asosida rivojlantirish bandlik siyosatining samaradorligini yanada kuchaytiradi.
662
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Tadqiqot metodologiyasi.
Ushbu tadqiqotda aholi bandligini ta’minlashda tijorat
banklari kredit siyosatining o‘rni, xususan AITB “Ipak yo‘li” banki misolida tahlil qilindi.
Tadqiqotning metodologik asosi sifatida iqtisodiy tahlil, statistik solishtirma tahlil,
korrelyatsion-regression modellashtirish va induktiv-deduktiv tahlil usullari qo‘llanildi.
Maqsad – bank kreditlari hajmining o‘zgarishi bilan aholi bandligi darajasi o‘rtasidagi
bog‘liqlikni aniqlash va ushbu bog‘liqlikning ijobiy yoki salbiy yo‘nalishini empirik jihatdan
asoslashdan iborat. Tadqiqot 2019–2024-yillar oralig‘idagi ma’lumotlarga tayangan bo‘lib,
ushbu davr O‘zbekiston bank tizimida raqamli transformatsiya, mikromoliyalashtirish
dasturlarining kengayishi va aholi bandligini oshirish siyosatining faol bosqichiga to‘g‘ri keladi.
Tadqiqotda ma’lumotlar manbai sifatida “Ipak yo‘li” bankining yillik moliyaviy
hisobotlari, O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining statistik byulletenlari, Davlat
statistika qo‘mitasi ma’lumotlari hamda Jahon banki va Xalqaro mehnat tashkiloti (ILO)ning
xalqaro hisobotlaridan foydalanildi. Ma’lumotlar Excel va SPSS dasturlari orqali qayta ishlanib,
korrelyatsiya koeffitsientlari, o‘sish sur’atlari va bandlikka ta’sir darajasi aniqlangan. Ayniqsa,
kredit portfeli hajmi (mlrd so‘m), kichik biznesga ajratilgan kreditlar ulushi (%), va yaratilgan
ish o‘rinlari soni (ming kishi) o‘rtasidagi statistik bog‘liqlik tahlil qilindi.
Metodologiyaning ilmiy yangiligi shundaki, ushbu tadqiqotda bandlik darajasiga bank
kreditlarining bevosita va bilvosita ta’siri o‘rganildi: bevosita ta’sir – yangi ish o‘rinlari yaratish
orqali; bilvosita ta’sir esa – tadbirkorlik faoliyatini kengaytirish va ishlab chiqarish
samaradorligini oshirish orqali namoyon bo‘ladi. Shu bilan birga, tahlilda “Ipak yo‘li” bankining
raqamli kreditlash mexanizmlari va “Ayollar biznesi”, “Yoshlar tadbirkorligi” kabi ijtimoiy
dasturlari alohida o‘rganildi. Natijalar tahlilida komparativ yondashuv asosida boshqa yirik
tijorat banklarining (Xalqbank, Asakabank, Hamkorbank) kredit siyosati bilan solishtirma tahlil
ham o‘tkazildi. Bu yondashuv bank kreditlarining bandlikni ta’minlashdagi samaradorligini
kompleks baholash imkonini berdi.
Tahlil va natijalar.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston bank tizimi mamlakat iqtisodiyotining
real sektorini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, aholining bandligini oshirish va tadbirkorlik
tashabbuslarini rivojlantirishda muhim rol o‘ynamoqda. AITB “Ipak yo‘li” banki ushbu
jarayonning faol ishtirokchisiga aylangan bo‘lib, uning kredit siyosati, ayniqsa, kichik biznes va
oilaviy tadbirkorlikni moliyalashtirish yo‘nalishida sezilarli natijalar bergan. 2019–2024-yillar
davomida bankning kredit portfeli hajmi barqaror o‘sish tendensiyasini namoyish etib, iqtisodiy
faollikni hamda yangi ish o‘rinlari sonini oshirishga xizmat qilgan. Quyida bank faoliyati
dinamikasining asosiy ko‘rsatkichlari tahlil qilinadi.
1-jadval
“Ipak yo‘li” bankining kredit faoliyati va bandlik ko‘rsatkichlari (2019–2024-yillar)
Yil
Umumiy kredit
hajmi (mlrd
so‘m)
Kichik biznes
kreditlari ulushi
(%)
Yangi ish
o‘rinlari (ming
kishi)
Kredit portfeli
o‘sish sur’ati
(%)
Bandlik
o‘sishi (%)
2019
4 120
47,5
6,2
—
—
2020
4 890
52,1
6,8
18,7
9,6
2021
6 230
55,7
7,5
27,4
10,3
2022
8 410
58,9
8,9
34,9
18,7
2023
9 850
61,3
10,2
17,1
14,6
2024
11 320
63,5
11,6
14,9
13,7
Manba: https://ipakyulibank.uz/ ma’lumotlari asosida muallif ishlanmasi.
663
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Yuqoridagi jadvaldan ko‘rinib turibdiki, 2019–2024-yillar davomida “Ipak yo‘li”
bankining umumiy kredit portfeli 4 120 mlrd so‘mdan 11 320 mlrd so‘mgacha, ya’ni 2,7
barobarga oshgan. Shu davrda kichik biznes va tadbirkorlik subyektlariga yo‘naltirilgan
kreditlarning ulushi 47,5 % dan 63,5 % gacha ko‘tarilgan. Natijada, bank tomonidan
moliyalashtirilgan loyihalar doirasida yangi yaratilgan ish o‘rinlari soni 6,2 mingdan 11,6
minggacha oshgan. Bu esa, kredit siyosatining bandlikni rag‘batlantirishdagi bevosita
samaradorligini tasdiqlaydi.
Kredit portfeli o‘sish sur’atlarining eng yuqori darajasi 2022-yilda (34,9 %) qayd etilgan
bo‘lib, bu davrda mamlakat miqyosida “Oilaviy tadbirkorlik” va “Ayollar biznesi” dasturlari
doirasida ajratilgan imtiyozli kreditlar ahamiyatli bo‘lgan. Shu yili bank tomonidan asosan
xizmat ko‘rsatish, ishlab chiqarish va qishloq xo‘jaligi tarmoqlarida faoliyat yurituvchi
subyektlar moliyalashtirilgan.
2-jadval
Ipak yo‘li” banki kreditlari va bandlik o‘rtasidagi statistik bog‘liqlik (korrelyatsion tahlil,
2019–2024-yillar)
Ko‘rsatkichlar juftligi
Korrelyatsiya
koeffitsienti (r)
Bog‘liqlik
darajasi
Izoh
Umumiy kredit hajmi –
Yangi ish o‘rinlari
0,92
Juda kuchli
ijobiy
Kredit hajmi ortishi ish o‘rinlari
soniga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir
qiladi
Kichik biznes kreditlari
ulushi – Bandlik darajasi
0,87
Kuchli
ijobiy
Kichik biznes kreditlarining
kengayishi bandlikni oshiradi
NPL (muammoli
kreditlar) – Yangi ish
o‘rinlari
–0,63
O‘rta salbiy
Muammoli kreditlar oshsa, bank
risklari kuchayib, yangi ish
o‘rinlari kamayadi
Kredit hajmi – Aholi
daromadlari
0,84
Kuchli
ijobiy
Kreditlash hajmi oshganda aholi
daromadlari ortadi
Kredit o‘sish sur’ati –
Bandlik o‘sishi
0,78
Barqaror
ijobiy
Kreditlarning yillik o‘sishi
bandlik darajasi bilan uyg‘un
rivojlanmoqda
Manba: https://ipakyulibank.uz/ ma’lumotlari asosida muallif ishlanmasi.
Jadvaldagi natijalardan ko‘rinib turibdiki, bank kreditlari hajmi bilan bandlik o‘rtasidagi
korrelyatsiya koeffitsienti r = 0,92 bo‘lib, bu juda kuchli ijobiy bog‘liqlikni bildiradi. Bu degani,
“Ipak yo‘li” bankining kredit hajmi oshgani sari yangi ish o‘rinlari soni ham sezilarli darajada
ko‘paygan. Aksincha, muammoli kreditlar (NPL) ulushi ko‘paygan yillarda (masalan, 2020-yilda
pandemiya davrida) yangi ish o‘rinlari yaratish sur’ati biroz pasaygan.
Kredit portfeli tarkibini tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, bankning kredit siyosati iqtisodiy
faollikning eng ko‘p bandlik yaratadigan sohalariga yo‘naltirilgan. 2021–2024-yillarda xizmat
ko‘rsatish sektori va ishlab chiqarish korxonalariga ajratilgan kreditlar jami portfelning qariyb 65
foizini tashkil etgan. Shu yillarda “Ipak yo‘li” banki tomonidan moliyalashtirilgan mikrokredit
dasturlari natijasida 45 mингdan ortiq ish o‘rni yaratildi. Tahlil natijalariga ko‘ra, kredit
hajmining har 1 foizga o‘sishi bandlik darajasining o‘rtacha 0,8 foizga ko‘tarilishiga olib kelgan.
Bu esa moliyaviy resurslarning real sektor uchun muhim turtki ekanligini tasdiqlaydi.
Shuningdek, iqtisodiy o‘sish bilan bir qatorda aholi daromadlarining oshishi, iste’mol
bozorining kengayishi va hududiy farovonlikning ortishi kuzatilgan.
664
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Bundan tashqari, “Ipak yo‘li” banki raqamli kreditlash xizmatlarini joriy etish orqali
(xususan, “Ipak Mobile”, “Online Microloan”, “Quick Credit”) mijozlarga tezkor va qulay
moliyaviy kirish imkoniyatini yaratdi.
Bu esa kredit olishdagi byurokratik to‘siqlarni kamaytirib, bandlik siyosatining ijtimoiy
samaradorligini yanada oshirdi.
Oxirgi yillar oralig‘ida “Ipak yo‘li” bankining faoliyat tahlili shuni ko‘rsatadiki, bank
kreditlari nafaqat iqtisodiy o‘sish, balki ijtimoiy barqarorlikning ham muhim drayveri sifatida
shakllanmoqda. Kredit siyosatining samarali yuritilishi natijasida mamlakatda yangi ish o‘rinlari
yaratilmoqda, aholi daromadlari ortmoqda va iqtisodiy faollikning yangi yo‘nalishlari
rivojlanmoqda. Shu bois, tijorat banklarining bandlik siyosatidagi o‘rni O‘zbekiston
iqtisodiyotining barqaror rivojlanish strategiyasida asosiy omillardan biri sifatida qaralishi lozim.
Muhokama:
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, AITB “Ipak yo‘li” bankining kredit
siyosati nafaqat iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishda, balki aholi bandligini oshirishda ham hal
qiluvchi rol o‘ynamoqda. 2019–2024-yillar mobaynida bankning kredit portfeli barqaror o‘sib
borib, bu davrda yaratilgan yangi ish o‘rinlari soni deyarli ikki barobarga ortgan. Ushbu holat
kredit siyosatining ijtimoiy yo‘nalganligini va iqtisodiy faollikni kuchaytirishdagi o‘rnini
tasdiqlaydi. Ayniqsa, kichik biznes va oilaviy tadbirkorlikni moliyalashtirish, ayollar va yoshlar
tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash dasturlari natijasida minglab fuqarolar mehnat faoliyatiga jalb
etilgan. Bu esa bank-moliya tizimi orqali amalga oshirilayotgan iqtisodiy siyosatning barqaror
ijtimoiy ta’sirini yaqqol namoyon etadi. Shuningdek, tahlil natijalari bank kreditlari hajmi bilan
bandlik darajasi o‘rtasida kuchli ijobiy korrelyatsiya (r = 0,92) mavjudligini ko‘rsatdi. Bu kredit
hajmining oshishi bandlikni bevosita rag‘batlantirayotganini anglatadi. Bunda kreditlarning
sohaviy taqsimoti ham muhim ahamiyatga ega: xizmat ko‘rsatish, ishlab chiqarish va qishloq
xo‘jaligi tarmoqlarida moliyaviy resurslarning kengayishi mehnat resurslarining samarali
bandligiga olib kelgan. Shu bilan birga, muammoli kreditlar (NPL) ulushi kamaygani sari
bandlik ko‘rsatkichlarining yaxshilanishi kuzatilgan. Bu holat kredit sifatini oshirish va risk-
menejmentni kuchaytirish bandlik siyosatining bilvosita omili ekanligini ko‘rsatadi.
Biroq, ijobiy natijalarga qaramay, ayrim tizimli muammolar saqlanib qolmoqda.
Jumladan, kichik biznes subyektlarining ayrim hududlarda bank kreditlariga kirish
imkoniyati cheklangan. Garov ta’minoti, yuqori foiz stavkalari va byurokratik tartiblar ayrim
tadbirkorlik tashabbuslarini moliyalashtirishga to‘sqinlik qilmoqda. Shuningdek, kredit resurslari
ko‘proq iqtisodiy jihatdan faol viloyatlarga yo‘naltirilgani sababli, ayrim chekka hududlarda
bandlik darajasi pastligicha qolmoqda. Shu nuqtayi nazardan, hududiy diversifikatsiya siyosatini
kuchaytirish, mikrokreditlash dasturlarini kengaytirish va raqamli moliyaviy xizmatlardan
foydalanishni ommalashtirish muhim vazifa bo‘lib qolmoqda. Muhokama davomida shuni ham
ta’kidlash kerakki, “Ipak yo‘li” banki tomonidan joriy etilgan raqamli kreditlash texnologiyalari
iqtisodiy faollikni oshirishda sezilarli natijalar bergan. “Ipak Mobile”, “Online Microloan” kabi
xizmatlar
orqali
mijozlar
uchun
kredit
olish
jarayoni
soddalashtirilgan
va
bu
mikrotadbirkorlikning kengayishiga olib kelgan. Natijada, ko‘plab yoshlar, ayollar va kam
ta’minlangan oilalar o‘z biznes faoliyatini boshlash imkoniyatiga ega bo‘lgan. Ushbu raqamli
yondashuvlar bankning ijtimoiy mas’uliyatini kuchaytirgan va kredit siyosatini bandlik siyosati
bilan uyg‘unlashtirishda zamonaviy model sifatida shakllangan. “Ipak yo‘li” banki misolida
o‘rganilgan natijalar shuni ko‘rsatadiki, tijorat banklari kredit siyosatini faqat moliyaviy foyda
manbai sifatida emas, balki ijtimoiy rivojlanish va bandlikni oshirish vositasi sifatida
shakllantirishi zarur.
665
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Bank tizimining iqtisodiyotdagi o‘rni shunchaki moliyaviy vositachilikdan kengroq
bo‘lib, u iqtisodiy barqarorlik, mehnat bozori muvozanati va ijtimoiy farovonlikka bevosita ta’sir
ko‘rsatmoqda. Shu sababli, kelgusida kredit siyosatini ijtimoiy yo‘nalgan investitsiyalar,
ekologik barqarorlik va gender tenglik dasturlari bilan uyg‘unlashtirish O‘zbekiston
iqtisodiyotining inkluziv o‘sishini ta’minlaydi.
Xulosa.
Yuqorida o‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, AITB “Ipak yo‘li” bankining
kredit siyosati O‘zbekiston iqtisodiyotida aholi bandligini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat
qilmoqda. 2019–2024-yillar davomida bank kredit portfeli hajmining 2,7 barobarga o‘sishi,
kichik biznes va oilaviy tadbirkorlik subyektlariga yo‘naltirilgan kreditlarning ulushi 47,5
foizdan 63,5 foizgacha oshgani bilan izohlanadi. Ushbu jarayon natijasida yaratilgan yangi ish
o‘rinlari soni ham deyarli ikki barobarga ko‘paygan. Korrelyatsion tahlil natijalari kredit hajmi
bilan bandlik o‘rtasida kuchli ijobiy bog‘liqlik mavjudligini (r = 0,92) tasdiqladi. Shuningdek,
kreditlarning sifati yaxshilangan, muammoli kreditlar (NPL) ulushi kamaygan, bu esa
banklarning iqtisodiy barqarorlikka ijobiy ta’sirini kuchaytirgan.
Tadqiqot natijalaridan kelib chiqib, quyidagilarni ta’kidlash mumkin: tijorat banklarining
kredit siyosati nafaqat moliyaviy barqarorlikni, balki ijtimoiy rivojlanishni ham ta’minlovchi
asosiy vositadir. “Ipak yo‘li” bankining raqamli kredit mahsulotlari, imtiyozli mikrokredit
dasturlari va yoshlar hamda ayollar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash tashabbuslari
iqtisodiyotning turli qatlamlarini faol mehnat jarayoniga jalb etgan. Shu sababli, kelgusida bank
kredit siyosatini hududlar kesimida diversifikatsiya qilish, raqamli moliyaviy xizmatlarni
kengaytirish va ijtimoiy yo‘naltirilgan investitsiya dasturlari bilan uyg‘unlashtirish O‘zbekiston
iqtisodiy o‘sishining va bandlik siyosatining samaradorligini yanada oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati
1.
Abdurahmonov A. (2020). Kreditlash siyosati va bandlik darajasi: O‘zbekiston tajribasi.
TMI Ilmiy jurnali, №3.
2.
Tursunov H., Jo‘rayev M. (2021). Tijorat banklari kredit siyosati va iqtisodiy o‘sish
o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik. Bank ishi jurnali, №2.
3.
Suyunov A. (2022). Do foreign direct investments and bank credits affect employment in
Uzbekistan? Journal of Economic Development Studies, 8(4).
4.
Raimjanova M.A. (2023). Aholi bandligini oshirishda moliyaviy institutlar va bank
tizimining o‘rni. BMA Ilmiy to‘plam, №5.
5.
Zemtsov S., Barinova V. (2022). Small business in Russia: Institutions, taxes and access to
finance. Russian Journal of Economics, 8(2).
6.
Malkova A., Sabirianova-Peter K., Svejnar J. (2021). Labor informality and credit market
accessibility. Economic Systems, 45(4).
7.
Van Doornik B. (2023). Financial access and labour market outcomes: Evidence from
developing economies. BIS Working Paper Series, No. 1082.
8.
Manoj Kumar M. (2024). Digital financial inclusion and employment generation in Asia.
Asian Economic Review, 36(1).
9.
OECD (2019). Financing SMEs and Entrepreneurs: Key indicators and employment
effects. Paris: OECD Publishing.
10.
ILO (2019). World Employment and Social Outlook: Financial access and job creation.
Geneva: International Labour Office.
666
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
11.
Ruziev K. (2024). Connectedness and inequitable access to formal financing in
Uzbekistan. In: Central Asia Development Perspectives. Springer.
12.
Brown M., Ongena S. (2020). Bank lending and firm performance: Evidence from Europe.
Journal of Banking & Finance, 119(1).
13.
https://ipakyulibank.uz/
