220
BOSHQARUV FAOLIYATIGA OID KOMPETENSIYALARNING IJTIMOIY
PSIXOLOGIK USULLARI
Muxammadiyev Xojiakbar Aslitdinovich
Buxoro innovatsiyalar universiteti magistranti
Jizzax viloyati yuridik texnikumi kafedra mudiri
ORCID:0000-0003-2571-72
https://doi.org/10.5281/zenodo.10511175
Annotatsiya. Ushbu tezis boshqaruvning ijtimoiy-psixologik usullari — bu ishlab
chiqaruvchi va ayrim shaxslarga ularning ijtimoiy ehtiyojlari va psixologik xususiyatlariga ta’sir
etishi mumkinligi haqida yoritilgan.
Kalit
so`zlar:
boshqaruvning
ijtimoiy-psixologik
usullari,rag`batlantirishning
samarasi,ish jarayonidagi komfortning foydalari.
SOCIAL PSYCHOLOGICAL METHODS OF MANAGEMENT ACTIVITY
COMPETENCES
Abstract. This thesis describes the socio-psychological methods of management that can
influence the producer and some individuals on their social needs and psychological
characteristics.
Key words: socio-psychological methods of management, effectiveness of incentives,
benefits of comfort in the work process.
СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ МЕТОДЫ УПРАВЛЕНИЯ ДЕЯТЕЛЬНО-
УПРАВЛЯЮЩИМИ КОМПЕТЕНЦИЯМИ
Аннотация. В данной диссертации описаны социально-психологические методы
управления, способные влиять на производителя и отдельных индивидов на их социальные
потребности и психологические особенности.
Ключевые слова: социально-психологические методы управления, эффективность
стимулирования, преимущества комфортности трудового процесса.
Boshqaruvning ijtimoiy-psixologik usullari ishlab chiqaruvchi va ayrim shaxslarga
ularning ijtimoiy ehtiyojlari va psixologik xususiyatlariga ta’sir etish bilan boshqarish vositasidir.
Boshqaruvning ijtimoiy-psixologik usullarini qo’llash korxonada yuz berayotgan ijtimoiy
hodisalarni chuqur o’rganish xodimlarning kayfiyatiga ta’sir etuvchi psixologik (ruhiy) omillarni
bilishni talab etadi.
221
Ishlab chiqarish sharoitida sotsiologiya kishilar ijtimoiy aloqasi shakllanishining asosi
bo’lgan mehnat omillarini o’rganadi, ijtimoiy tizimlar, shu jumladan, ishlab chiqarish tizimi
rivojlanishi va amal qilish qonuniyatlari, kishilarning jamiyatning turli qatlamidagi xulq-atvori
qonuniyatlarini tadqiq qiladi.
Ijtimoiy tartibga solish usullari turli guruhlar va shaxslar maqsadi va manfaatlarini aniqlash
va rostlash yo’li bilan ijtimoiy munosabatlarni tartibga solish va uyg’unlashtirish maqsadida
qo’llaniladi.
Ular jumlasiga ijtimoiy tashkilotlar nizomlari, shartnomalar, o’zaro majburiyatlar,
ishchilarni tanlash, taqsimlash va ijtimoiy ehtiyojlarni qondirish tizimi kiradi. Ijtimoiy tartibga
solish usullari inson omili faolligini oshirish, boshqaruvni demokratlashtirish maqsadida ham
qo’llaniladi.
Boshqaruvning psixologik usullari jamoada maqbul psixologik holat tashkil etish yo’li
bilan kishilar o’rtasidagi munosabatlarni tartibga solishga qaratilgandir. Psixologik usullarga
kichik guruh va jamoalarni tashkil etish, mehnatni insoniylashtirish, malakali kadrlar tanlash va
ularni o’qitish va x.k.lar kiradi.
Shaxsning ruhiy xususiyatlarini inson faoliyatida ajratib tushunib bo’lmaydi, chunki kishi
qobiliyati va fe’li xususiyatlari uning faoliyati va xulqida namoyon bo’ladi
Inson avvalo o’zini ijodiy shaxs sifatida baholaydi.Shunday vaziyatda esa boshqaruvchidagi
kompetensiya muhim rol o`ynaydi.Ish samaradorligining oshishida ham ishchilar o`rtasidagi
muomala madaniyatining chiroyli bo`lishoda ham ,mahsulot sifatining yaxshilanishida ham
boshqaruvchi shaxsidagi kopmpitentlik muhim ahamiyat kasb etadi.
Inson faoliyati ma’lum rag’batlantiruvchi omillarga asoslangan bo’lib, ma’lum maqsadga
erishishga qaratilgandir. Rag’batlantiruvchi omil - maqsad munosabati inson faoliyatining
o’zagidir. Umumiy ma’noda rag’batlantiruvchi omil - bu insonni faoliyat yuritishi uchun undovchi
omil bo’lib, maqsad esa inson uni amalga oshirish natijasida erishishni xoxlagan narsasidir.
Rag’batlantiruvchi omil kishi xulqining ichki kuchidir.Bu nafaqat moddiy rag`batlantirish balki
maqtash yoki unga butun kollektiv yonida raxmat aytish ham bo`lishi mumkin,bunday
rag`batlantirishlar albatta o`z samarasini bermay qo`ymaydi va bunday tashabbuslar faqatgina eng
munosib boshqaruvchi tomonidan amalga oshiriladi.
Kishi ruhiy xususiyatlarning u bajaruvchi ish talablariga mos kelmasligi o’z kasbidan
qoniqmaslik uni o’zgartirishga harakat qilishiga, xato qilish ehtimolining ortishiga va natijada
mehnat unumdorligining pasayishiga olib kelishi mumkin. Aksincha, agar inson o’z qobiliyatini
222
to’liq namoyon qila oluvchi ish bilan band bo’lsa, u o’z mehnatidan mamnun bo’ladi, kasbni tez
egallaydi va mehnat unumdorligi yuqori bo’ladi.
Demak har qanday sohada ham qobiliyat,qiziqish,o`z kasbini sevish va qulay ish muhitini
yaratish bu ish unumdorligining ortishiga sabab bo`ladi.Bular esa faqatgina rahbar qo`lida emas
albatta.Xodimning o`zi ham o`z kasbiga e`tiborli bo`lishi ,o`z kasbini sevishi va jamoada o`z
o`rniga ega bo`lish uchun psixologik kompetentlik xususiyatlariga ega bo`lishi lozim.
Inson uchun faqat moddiy rag’bat muhim deb hisoblash noto’g’ri bo`ladi. Inson uchun juda
ko’p narsa katta o`rin tutuadi. Bular ishda o’z xissasi borligini xis etish, o’zini mehnat orqali
namoyon etish, o’z malakasi bilan g’ururlanishi, o’rtoqlari hurmatiga sazovor bo’lish va x.k.lar
ham o`ta muhimdir. Ko’pchilik kishilar shaxsiy farovonlikka boshqalar hisobiga erishilgan
shaxsiy muvaffaqiyat orqali emas, mamlakat iqtisodiyotiga qo’shgan mehnati hisobiga erishish
lozimligini ta’kidlaydilar.
Fikrimizni xulosalaydigan bo`lsak boshqaruvning har qanday sohasida ham ijtimoiy psixologik
usullardan foydalanish ularni yaxshi bilish bu boshqaruvning osonlashishiga,boshqaruv
jarayonining yaxshi bo`lishiga,xodimlarning ish samaradorligining oshishiga,ish jarayonining
yaxshi va qiziqarli bo`lishiga juda katta yordam beradi.
REFERENCES
1.
https://fayllar.org/menejment-boshqaruv-usullari.html?page=4
2.
“Boshqaruv nazariyasi” X.A.Muxiddinov,A.A.Sobirov.
