ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1271
TIJORAT BANKLARIDA CHAKANA BANK XIZMATLARINI RAQAMLASHTIRISH
ISTIQBOLLARI
Xushvaqtova Nargis Bo’ribayevna
“Tashqi iqtisodiy faoliyat Milliy banki” AJ bosh ofis
Chakana biznes departamenti, bosh mutaxassis.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10726455
Annotatsiya.
Ushbu maqolada chakana bank xizmatlarining bank faoliyatidagi ahamiyati,
chakana bank xizmatlarining ilmiy-nazariy asoslari o’rganib chiqilib, rivojlangan xorij
amaliyotida ularni rivojlantirish amaliyoti o’rganib chiqilgan. Shuningdek, chakana xizmatlarni
rivojlantirishda axborot texnologiyalarining ahamiyatini asoslangan holda, ulardan keng
foydalanish imkoniyatlari ko’rib chiqilgan.
Kalit so’zlar:
riteyl-banking, depozit, masofaviy bank xizmatlari, internetbanking, mobil-
banking, Bank-mijoz, onlayn-banking.
PROSPECTS OF DIGITIZATION OF RETAIL BANKING SERVICES IN
COMMERCIAL BANKS
Abstract.
This article examines the importance of retail banking services in banking, the
scientific and theoretical foundations of retail banking services, and the practice of their
development in advanced foreign practices. Also, based on the importance of information
technologies in the development of retail services, the possibilities of their wide use were
considered.
Keywords:
retail banking, deposit, remote banking services, internet banking, mobile
banking, Bank-client, online banking.
ПЕРСПЕКТИВЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ РОЗНИЧНЫХ БАНКОВСКИХ УСЛУГ
В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ
Аннотация.
В данной статье исследовано значение розничных банковских услуг в
банковской сфере, научно-теоретические основы розничных банковских услуг, а также
практика их развития в передовой зарубежной практике. Также, исходя из важности
информационных технологий в развитии розничных услуг, были рассмотрены
возможности их широкого использования.
Ключевые слова:
розничный банкинг, депозит, дистанционное банковское
обслуживание, интернет-банкинг, мобильный банкинг, Банк-клиент, интернет-банкинг.
O’zbekiston Respublikasi bank tizimini rivojlantirish oldida turgan asosiy vazafalardan biri
bu bank xizmatlari sifatini oshirish, xizmatlar ko’lamini kengaytirish va ularni rivojlangan
davlatlar banklari darajasiga yetkazishdan iborat. Yurtboshimiz ta’biri bilan aytganda, bu borada
zamonaviy bank xizmatlarini rivojlantirishva bank xizmatlarini ommabopligiga alohida e’tibor
qaratish lozim. O’zbekiston Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi farmoni bilan qabul qilingan.
“2017–2021 yillarda O’zbekistonni rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha
Harakatlar strategiyasi”da ham “bank tizimini isloh qilish, banklar depozit bazasining
kapitalizatsiyasini chuqurlashtirish va barqarorligini oshirish, ularning moliyaviy barqarorligini va
ishonchligini mustahkamlash, istiqbolli investision loyihalar hamda kichik biznes va tadbirkorlik
sub’ektlarini kreditlashtirishni yanada kengaytirish” vazifasi belgilab berilgan.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1272
Darhaqiqat, tijorat banklari xizmatlar bozorining rivoji nafaqat xalq xo’jaligiga kapitalni
taqsimlashga, balki aholiga axborot berish, to’lovlarni tezlashtirish va boshqa bir qancha qulaylik
va imkoniyatlarni yaratib beradi. Shu asosda bizning oldimizda chakana bank xizmatlari sohasida
xorijiy davlatlar tajribasini o’rganish va ushbu tajribaning ijobiy jihatlariniO’zbekiston
banktizimidagi ichki holatdan kelib chiqib joriy etish bugungi kunning dolzarb masalalaridan
hisoblanadi.
Tijorat banklarida chakana xizmatlar ko’rsatishni rivojlantirish, ulargi xorij tajribasini joriy
etish bilan bog’liq muammolar ko’plab iqtisodchi-olimlar tomonidan tadqiq etilgan. Jumladan,
Ikramova N.R, Trofimov D.V, Nikonorov V.V, Bekchanov M., Abduraxmanov R, Omonov A.A,
Aliqoriev O. va boshqalar bugungi kunda tijorat banklari tomonidan ko’rsatilayotgan ko’plab
chakana xizmatlarning o’ziga xos jihatlari, ularning rivojlanishidagi mavjud muammolarni tadqiq
etganlar. Xususan, A.S. Goncharuk tomonidan “Chakana bank xizmatlari – bu aholiga tijorat bilan
bog’liq bo’lmagan shaxsiy, oilaviy ehtiyojlanini qondirish uchun standartlashtirilgan bank
mahsulotlariga asoslangan xizmatdir” degan mualliflik ta’rifi shakllantirildi. Bank xizmatlarini
yo’naltirilish maqsadi va texnologiyasi nuqtai nazaridan qaraydigan bo’lsak, bizning fikrimizcha,
“Bank chakana xizmatlari bu jismoniy shaxslarning aniq bir bank xizmatlariga bo’lgan shaxsiy
yoki oilaviy ehtiyoj, xohish va talablarini qondirish uchun tijorat banklari tomonidan taklif
etiladigan, tijorat faoliyatiga yo’naltirilmaydigan bank xizmatlari yig’indisidir”.
Chakana xizmatlarga ixtisoslashgan «raqamli» banklar faoliyatini rivojlantirish va o’z
o’rnini ushlab qolish maqsadida banklar Fintech startaplarini moliyalashtirmoqda yoki sotib
olmoqda. Butun dunyoda kuzatilayotgan bu vaziyat yurtimiz banklariga ham o’z ta’sirini
ko’rsatishi shubhasiz. Efma va Infosys Finacle o’tkazgan so’rov va tadqiqotlarda banklar (74%)
2016-2017 yillarda innovatsion loyihalarga investisiyalarni oldingi yillarga nisbatan
ko’paytirganliklarini
ta’kidlaganlar.
69%
banklar
o’zlarining
innovatsion
banklarga
aylanganliklarini ta’kidlashgan va 25% banklar o’z innovatsion faoliyatlarini yuqori darajada, deb
hisoblashgan. Banklarning 40% dan ortig’i startaplar bilan ishlamoqda va 30% banklar
startaplarga sarmoya kiritganini ta’kidlagan.
Innovatsiya va raqamli transformatsiya o’zaro uzviy bog’liq bo’lib, respondent
banklarning 20%i chakana xizmatlarni ixtisoslashgan «raqamli» banklar faoliyatiga o’tkazgan.
Ushbu banklarning 85%i yangi xizmat va tovarlarni taklif etmoqda va 81%i bank
faoliyatini yangi tizimlar yordamida olib bormoqda. Innovatsiya va raqamli transformatsiyaning
asosi sifatida mijozlarga qaratilgan xizmat va tovarlarni yuqori standartlarda taklif etish 78%
banklarning maqsadi bo’lsa, 74% banklar yangi tizimlarni tatbiq etish, 68% mobil va ijtimoiy
texnologiyalardan unumli foydalanishni maqsad qilishgan.
Chakana xizmatlarda banklarning asosiy raqobatchilari mobil ilova to’lov tizimlari bo’lib,
dunyo banklarining 86%i bu tahdid juda jiddiy ekanligini va bunda banklar oldida faqat ikki yo’l
borligini, birinchisi, Fintech va texnologiya kompaniyalari startaplari bilan hamkorlik qilish,
ikkinchisi, Fintech va texnologiya kompaniyalari tovar va xizmatlarini banklar tomonidan ishlab
chiqish ekanligini ta’kidlashmoqda.
Rivojlangan davlatlar banklari Fintechlarni tinimsiz kuzatib bormoqda. ING Group
(Niderlandiya) rahbari Ralph Hamers ma’lum qilishicha, ING Group bozordagi talab va taklifni
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1273
doim o’rganib boradi hamda 45 ta Fintechlar bilan to’lov menejmenti, tizimni rivojlantirish,
mobillashtirish va kreditlashtirishda hamkorlik qiladi.
Zamonaviy axborot texnologiyalari, yangi bank mahsulotlari va xizmatlarining joriy
etilishi mamlakatimiz bank xizmatlari bozori kengayishiga sharoit yaratmoqda. Respublikamizda
bozor iqtisodiyoti munosabatlari rivojlangani sari tijorat banklari ham chakana amaliyotlar,
mijozlarga taqdim etiladigan xizmatlar turini oshirish orqali o’z faoliyatini diversifikatsiyalashga
erishmoqda. Ayni paytda barcha tijorat banklari Internet tarmog’ida o’zlarining websaytlarini
ochib, uni bankning faoliyatiga oid ma’lumotlar, yangi xizmat turlari va shartlari, mijozlar
manfaatiga tegishli axborotlar bilan muntazam boyitib bormoqda.
Mamlakitimizda masofaviy bank xizmatlarini rivojlantirish barcha banklar tomonidan
doimiy ravishda chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Anu shu choratadbirlar samarasi o’laroq,
2023-yil 1-yanvar holatiga xizmatdan foydalanuvchilar umumiy soni 10 mln dan ortgan. (1-jadval)
1-jadval.
2023-yil 1-yanvar holatiga masofaviy bank xizmatlaridan foydalanuvchilar sonining
banklar o’rtasida taqsimlanishi
Bank
Yuridik
shaxslar va
YaTTlar
Jismoniy
shaxslar
Jami
1
TIF Milliy banki
52 969
1 657 243
1 710 212
2
"O’zbekiston
sanoatqurilish
banki" ATB
31 464
777 366
808 830
3
"Agrobank" ATB
96 250
1 343 740
1 439 990
4
"Ipoteka-bank" ATIB
98 400
870 055
968 455
5
"Mikrokreditbank" ATB
48 152
639 018
687 170
6
AT Xalq banki
91 332
1 022 259
1 113 591
7
ChEKI "Savdogar" ATB
8 380
67 803
76 183
8
ATB "Qishloq qurilish bank"
18 499
243 333
261 832
9
"Turonbank" ATB
15 783
148 771
164 554
10
ChEKI "Hamkorbank" ATB
69 714
716 852
786 566
11
"Asaka" ATB
19 546
561 568
581 114
12
"Ipak Yo’li" AITB
18 783
314 381
333 164
13
"Ziraat Bank Uzbekistan" AJ
1 174
13 218
14 392
14
"Trastbank" XAB
19 871
81 795
101 666
15
AT "Aloqabank"
14 739
244 809
259 548
16
"Universal bank" ATB
3 371
36 369
39 740
17
"Kapitalbank" ATB
21 519
128 297
149 816
18
"Ravnaqbank" XATB
1 675
8 801
10 476
19
Davr-Bank" XATB
17 772
49 817
67 589
20
"Asia Alliance Bank" ATB
9 551
109 447
118 998
Ma’lumotlar shuni ko’rsatadiki, bugungi kunda bank tizimida chakana mijozlarga
ko’rsatiladigan bank xizmatlari salmog’i yildan-yilga oshib bormoqda. Shunga qaramay, G’arb
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1274
mamlakatlarida keng foydalaniladigan bank kredit kartalari bilan, qimmatli qog’ozlar bilan,
“Internet-banking” orqali jismoniy shaxslarga ko’rsatiladigan bank xizmatlari ko’lami sust
rivojlanmoqda.
REFERENCES
1.
Ikramova N.R. O’zbekistonda chakana bank xizmatlari: xorij tajribasi va rivojlanish
istiqbollari // “Iqtisodiyot va innovasion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 1, yanvar-
fevral, 2014 yil, 1-bet
2.
Omonov A.A. Tijorat banklarining resurslarini samarali boshqarish masalalari. 08.00.07 –
«Moliya, pul muomalasi va kredit» iqtisod fanlari doktori ilmiy darajasini olish uchun taqdim
etilgan dissertatsia avtoreferati. Toshkent, 2008, 24-25-bet
3.
Efma-Infosys Finacle Innovation tadqiqoti, 2019 yil.
4.
Khakimova, M. Kh. (2021). USING THE “BRAINSTORMING” METHOD IN TEACHING
SOIL SCIENCE AS A FACTOR OF ACHIEVEMENT OF EFFECTIVENESS. Bulletin of
Science and Education (6-3 (109)), 56-61.
