INCREASING THE SEISMIC CONDITIONS AND EARTHQUAKE RESISTANCE OF MULTI-STOREY RESIDENTIAL BUILDINGS

122

KOʻP QAVATLI TURAR JOY BINOLARI SEYSMIK HOLATLARI VA

ZILZILABARDOSHLILIGINI OSHIRISH

Abdurahmanov A

Andijon iqtisodiyot va qurilish instituti katta o’qituvchisi

Ergasheva Y.X

.

Andijon iqtisodiyot va qurilish instituti

E-mail:

akhmadjon00@mail.ru

https://doi.org/10.5281/zenodo.10950403

Annotatsiya.

Ushbu maqolada, ko’p qavatli turar joy binolarining mintaqa bo’yicha

seysmik hududlashtirish, hamda zilzila paytida yer sirtida vujudga keladigan tebranishlar,

seysmik xavflilik darajasi bo’yicha zonalarga bo’linishi, binolarni zilzila bardoshliligi oshirish ga

qaratilgan.

Tayanch so’zlar:

Turar joy binolari, tebranish, seysmik shkala, zonalar, qavatlar,

materiallar, karroziyaga qarshilik, afzalliklar.

INCREASING THE SEISMIC CONDITIONS AND EARTHQUAKE RESISTANCE OF

MULTI-STOREY RESIDENTIAL BUILDINGS

Abstract.

In this article, seismic zoning of high-rise residential buildings by location,

as well as vibrations occurring on the earth's surface during an earthquake, zoning according to

the level of seismic damage, helps to increase the earthquake level of buildings.

Base words:

Residential building, vibrations, seismic scale, zones, floor, Materials,

corrosion resistance, advantages.

ПОВЫШЕНИЕ СЕЙСМИЧНОСТИ И СЕЙСМОСТОЙКОСТИ МНОГОЭТАЖНЫХ

ЖИЛЫХ ДОМОВ

Аннотация.

В данной статье основное внимание уделяется сейсмическому

районированию высотных жилых домов по регионам, а также колебаниям, возникающим

на земной поверхности при землетрясении, разделению на зоны по уровню сейсмической

опасности и повышению сейсмостойкости зданий.

Базовые слова:

Жилые здания, вибрации, масштаб сейсмичности, зоны,

перекрытия, материалы, коррозионная стойкость, преимущества.

Turar-joy binosining qurilishi turli xil konfiguratsiyalarga ega bo’lishi mumkin va

bularning barchasi yerdagi mustaqil binolarga bog’liq. Ba’zi atamalarni aniq belgilash uchun siz

binoning o’zi zichligini bilishingiz kerak. Shaharsozlik amaliyotida bugungi kunda nafaqat uy-joy

123

qurish jarayonini toʻgʻri tavsiflovchi atamalar yetarlicha.Shahar qurilishining barcha turlari

va turlari oʻzaro bogʻlangan va bir-biriga taʼsir qiluvchi oʻziga xos koʻrsatkichlarga ega.

Qurilish boshlanishidan oldin turar-joy qurilishi turlarini belgilovchi tashqi

omillarga e’tibor qaratiladi. Bunga bir nechta fikrlar kiradi:

Quyosh nurlarining tushish burchagi;

Yer uchastkalari qanday joylashganligi;

Texnik va iqtisodiy ko’rsatkichlar.

Rivojlanayotgan shahar va shahar atrofiga e’tibor qaratsangiz, ko’p qavatli turar-joy

binolari, xususiy kottejlar, savdo markazlari, biznes markazlarining faol qurilishini ko’rishingiz

mumkin. Butun O‘zbekiston va viloyat bo‘ylab qurilish ishlari olib borilmoqda, biroq qurilayotgan

uylar qurilish turi va turlari bo‘yicha har xil. Bularning barchasi ishlab chiquvchining ehtiyojlari

va imkoniyatlariga, mulkning maqsadiga va boshqa muhim omillarga bog’liq.

Turar-joy binolarini qurish turlari

G’isht uylarini qurish:

G’isht uyini qurish uzoq vaqt davomida o’zini isbotladi. Issiq, chiroyli va bardoshli uy

ishonchli va barqaror bo’lib, ko’p yillar davomida o’z xususiyatlarini saqlab qolishga qodir. Qizil

g’ishtli uyning xizmat qilish muddati o’rtacha 100 – 150 yil. Materiallar turli xil me’moriy

uslublardan foydalanishga imkon beradi, haroratning keskin o’zgarishidan qo’rqmaydi va har

qanday ob-havo sharoitlariga chidamli. Ushbu turdagi binolar sifati, qulayligi va ekologik tozaligi

uchun baholanadi. G’isht asrlar davomida sinovdan o’tgan materialdir. Aholi g’ishtli binolarni

124

yaxshi ko’radilar, chunki ular nafas olishning ajralmas qobiliyatiga ega – kislorod yashash

joylariga osongina kiradi. Ko’chmas mulk bozorida g’ishtli binolarda kvartiralarni sotish bo’yicha

takliflarni topish qiyin – bu g’ishtli binolarni qurish juda ko’p vaqt talab qilishi bilan bog’liq, bu

esa kvartiraning yuqori narxiga olib keladi.

Zilzilabardosh qurilish — seysmik (zilzila botbot sodir boʻlib turadigan) hududlarda

bunyod etiladigan bino va inshootlarni zilzila kuchi (seysmik kuchlar) taʼsiriga bardoshli qilib

qurish. Yer kurrasining qaysi hududida qanday kuch bilan zilzila sodir boʻlishi mumkinligi

seysmik hududlashtirish haritalarida belgilab qoʻyilgan. Oʻzbekiston hududi ham seysmik

hududlar jumlasiga kiradi, uning uchun ham seysmik hududlashtirish haritalari tuzilgan. Mazkur

haritalarda Toshkent, Andijon 9 balli, Fargʻona, Namangan va Samarqand 8 balli, Buxoro 7 balli

hudud (zona)ga kiritilgan va h.k. Bino va inshootlar oʻsha hududda sodir boʻlishi mumkin boʻlgan

zilzila kuchiga bardoshli qilib loyihalanishi va qurilishi kerak. Bino va inshootlarning

zilzilabardoshligini taʼminlash uchun maxsus antiseysmik choratadbirlar qoʻllaniladi (buning

natijasida bino va inshootlarning tannarxi 3—10% ortadi).Zilzilabardosh bino, inshootlar va

metropoliten loyihasida ularning tarhidagi koʻrinishi iloji boricha sodda boʻlishi kerak, chunki

tarhi aylana, kvadrat yoki toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi binolar murakkab shaklli bino va

inshootlarga nisbatan zilzilabardoshroq boʻladi. Agar meʼmorlik yoki foydalanish talablariga

koʻra, murakkab shakldagi bino va inshootlar qurish lozim boʻlsa, u holda ularni antiseysmik

choklar vositasida oddiy shaklli qismlarga ajratiladi.Seysmik hududlarda qoʻllaniladigan tashqi

125

devor panellarining konstruksiyasi 1 va 3 qatlamli boʻlishi mumkin. Bir qatlamli panellar keramzit

beton yoki yengil betonlarning boshqa turlaridan tayyorlanadi. Uch katlamli panellarning 2 chetki

qatlami temirbetondan ishlanib, oʻrta qatlami mineral paxta, koʻpikbeton singari issiqsovuq

oʻtkazmaydigan materiallardan tayyorlanadi. Yopma panellari xona oʻlchamida yasalib, toʻrttala

qirrasi bilan devorga tayanadi. Koʻp qavatli turar joy binolariga 6 qavatdan 9 qavatgacha boʻlgan

uylar kiradi. Oʻrta qavatli uylardan farqi shuki bu uylarda albatta lift joylashtirilgan boʻlishi kerak.

Koʻp qavatli turar joy binolari qurilishida hamma loyiha turkumlari ishlatiladi.

Boʻlinmali(seksiyali), yoʻlakli(galereyali), karidorli, minorali va aralash turkumlar. Ayniqsa, koʻp

tavsiya etiladiganlari boʻlinmali(seksiyali), yoʻlakli(galereyali) turkumlaridir. Bu turkumlar

universal boʻlib, koʻp xonali va kam xonali xonadonlarning toʻliq yechimi va iqtisodi tomonlama

qulaydir. Koʻp qavatli uylarni uzunligi koʻp boʻlmasligi kerak, chunki, atrofga oʻzini soyasi bilan

xalaqit beradi. Shuning uchun, seksiyali yoki minorali turkumlar koʻproq toʻgʻri keladi. Uylar koʻp

qavatli boʻlgani sababli odamlar tabiat manzarasidan uzoqlashadi, shuning uchun bunday uylarda

yozgi xonadonlar katta ahamiyatga ega. Ayvonlar ikki qavatga, koʻkalamzorlash va ular

xonadonni koʻchadagi shovqindan toʻsadi, changdan himoyalaydi. Tekis tom chetidagi maydonlar

tashkil etish, uni koʻkalamzorlashtirish.

REFERENCES

1.

Shubin L.F. Arxitektura promshlennix zdaniy. M. 1986.

2.

Dyatkov S.V. Arxitektura promshlennix zdaniy. M.

3.

1984.8.Кистяковский А.Ю.Проектирование спортивных сооружений. М.: 1980.

4.

Маклакова Т.Г., Нанасова С.М., Шарапенко В.Г., Балакина А.Е.

5.

Архитектура/Учебник – М.: Изд-во АСВ, 2020 – 472 с.

6.

Н.Н. Миловидов, Б.Я.Орловский, А.Н. Белкин. Архитектура гражданских и

промышленных зданий. Гражданские здания: Учебник для вузов по спец. «Пром. и

гражд. стр-во». - М.: Высш. шк., 1987 г. - 352 с.:ил.

7.

Орловский Б.Я., Магай А.А. Основы проектирования гражданских и

промышленных зданий. - М.: 1980 г.

8.

Поляков С.В. Сейсмостойкие конструкции зданий. - М.: Высшая школа,

9.

A.Abdurahmanov. BINO VA INSHOOTLARNI SEYSMIK HIMOYA QILISH

TIZIMLARI. Monografiya. -. Andijon, AIQI, 2024.-198 bet.

10.

АБДУРАХМАНОВ

АХМАТЖОН

МАХАММАДОВИЧ.

УЧЕБНО-

МЕТОДИЧЕСКИЕ УКАЗАНИЯ по дисциплине «Сейсмостойкость сооружений» к

126

расчетно-графической работе РАСЧЕТ МНОГОЭТАЖНОГО ДОМА НА

СЕЙСМИЧЕСКИЕ ВЛИЯНИЯ