558
OLIY TAʼLIM MUASSASALARINING MOLIYAVIY MUSTAQILLIGINI TAʼMINLASH
VA UNDA DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIKCHILIGINI JORIY ETISH MASALALARI
Qarshigul Iskandarova
Bank- moliya akademiyasi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11096577
Annotasiya.
Ushbu tezisda oliy taʼlim muassasalarida moliyaviy mustaqillikni joriy etilishi
va unda davlat xususiy sherikchiligini joriy etishning zaruriyati va istiqbollari haqida fikr
yuritilgan.
Kalit so'zlar:
oliy ta’lim muassasasi, moliyaviy mustaqillik, davlat-xususiy sherikchiligi,
akademik mustaqillik.
ISSUES OF ENSURING FINANCIAL INDEPENDENCE OF HIGHER EDUCATION
INSTITUTIONS AND IMPLEMENTATION OF PUBLIC-PRIVATE
PARTNERSHIP IN IT
Abstract.
This thesis discusses the necessity and prospects of introducing financial
independence in higher education institutions and the introduction of public-private partnership.
Key words:
higher education institution, financial independence, public-private
partnership, academic independence.
ВОПРОСЫ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ НЕЗАВИСИМОСТИ ВУЗОВ И
РЕАЛИЗАЦИИ ГОСУДАРСТВЕННО-ЧАСТНОГО ПАРТНЕРСТВА В ИТ
Аннотация.
В данной диссертации рассматриваются необходимость и
перспективы внедрения финансовой независимости в высших учебных заведениях и
внедрения государственно-частного партнерства.
Ключевые слова:
высшее учебное заведение, финансовая независимость,
государственно-частное партнерство, академическая независимость.
Taʼlim sohasi taraqqiyoti koʻpincha moliyalashtirish koʻlami va olingan moliyaviy
sohasidagi islohotlarni moliyalashtirish koʻlami bir-biridan tubdan farq qiladi. Baʼzi mamlakatlar
kam mablagʻ talab qiladigan islohotlarni tanlasalar, boshqa mamlakatlar katta moliyaviy
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oliy va oʻrta maxsus taʼlim tizimiga
boshqaruvning yangi tamoyillarini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2019-yil 11-iyuldagi
559
bir necha oliy oʻquv yurtlariga sinov-tajriba tariqasida moliyaviy mustaqillik berildi va tajriba
oʻzining ijobiy samarasini berdi.
Hujjat bilan moliyaviy mustaqillik berilgan davlat oliy ta’lim muassasalarini bir talaba
uchun to‘g‘ri keladigan o‘rtacha xarajat miqdoridan kelib chiqib moliyalashtirish tartibi
to‘g‘risidagi nizom tasdiqlandi.
U quyidagilarni tartibga soladi:
moliyaviy mustaqillik berilgan oliy ta’lim muassasalariga moliya yili uchun ajratiladigan
budjet mablag‘lari hajmini aniqlashda qo‘llaniladigan xarajatlar bazaviy normativlari;
moliya yilida xarajatlarning bazaviy normativlarini qo‘llash yo‘li bilan moliyaviy
mustaqillik berilgan oliy ta’lim muassasalari uchun budjet mablag‘lari hajmini hisoblash tartibi.
Moliya yili uchun OTMga ajratiladigan budjet mablag‘lari hajmini aniqlashda quyidagi
xarajatlar bazaviy normativlari qo‘llaniladi:
professor-o‘qituvchilar hamda boshqaruv, texnik, xizmat ko‘rsatuvchi va o‘quv-
yordamchi xodimlar mehnatiga haq to‘lash va rag‘batlantirish bilan bog‘liq xarajatlari;
bir nafar talabani o‘qitish uchun joriy xarajatlar;
boshqa xarajatlar (kommunal xizmatlar, o‘qitish xarajatlari, joriy ta’mirlash) hamda
asosiy aktivlarni xarid qilish va kapital ta’mirlash uchun ajratiladigan mablag‘lar;
davlat budjeti mablag‘lari hisobidan moliyaviy mustaqillik berilgan oliy ta’lim
muassasalarini moliyalashtirish tartibi.
Davlat buyurtmasini moliyalashtirish davlat buyurtmasi (davlat granti) asosida ta’lim
olayotgan talabalarni o‘qitishni moliyalashtirish bo‘yicha namunaviy bitimga muvofiq amalga
oshiriladi. U buyurtmachi (vazirlik, idora) hamda oliy ta’lim muassasasi o‘rtasida tuziladi. Bitim
imzolangandan so‘ng OTM budjet mablag‘lari bo‘yicha xarajatlar smetasini shakllantiradi va
tasdiqlaydi.
Taʼlim xizmatlari bozorida yangi bakalavriat taʼlim yoʻnalishlari va magistratura
mutaxassisliklariga talab yuqoriligini inobatga olib, yangi yoʻnalishlar ochilishi hamda aholiga
taʼlim xizmatlarini taklif qilish borasidagi mustaqillik oliy taʼlim muassasasining nufuzini
koʻtarilib borishiga hissa qoʻshadi. Oliy taʼlim muassasalarining moliyaviy mustaqilligini
kengaytirish, moliyalashtirishning koʻp tarmoqligi, qayta sarmoyalanish tamoyiliga asoslanish esa
taʼlim jarayonini jahonning ilgʻor oliy taʼlim standartlariga muvofiqlashtirish borasida qoʻyilgan
katta qadamdir. Oliy taʼlim tizimini keng darajada moliyalashtirishni tartibga solish bilan uning
yangi talablar va muammolarga mos tarzda javob bera olishiga yoʻl ochiladi.
560
Qabul qilingan qarorlarda kadrlar masalasiga ham keng oʻrin berilgan. Oliy taʼlim
muassasalarini moliyalashtirish manbalarini yanada kengaytirish va mavjud mablagʻlardan
samarali foydalanishga erishish bilan oliy taʼlim muassasalarining professor-oʻqituvchi va
xodimlariga motivatsiya berish tizimi faollashadi. Qarorning mehnatga haq toʻlash miqdori va
samaradorlik mezonlariga asoslangan ragʻbatlantirish tartibini mustaqil belgilash kabi bandlari
kadrlarning ilmiy potensial darajasini sezilarli darajada oshirish imkonini beradi. Xorijlik
professor-oʻqituvchilar va talabalarni jalb qilinishi oliy taʼlim muassasasini kelgusida jahonning
reyting agentliklari tomonidan eʼlon qilinadigan TOP-1000talik roʻyxatiga kiritish uchun amalga
oshirilayotgan chora-tadbirlarini mustahkamlaydi.
Oliy taʼlim muassasasini bitirib chiqayotgan istiqbolli yosh bitiruvchilarni magistratura va
doktoranturaga yuborish kabi maqsadli harakatlar kelajakda oliy taʼlim muassasasi uchun
salohiyatli kadrni tayyorlash imkonini beradi.
Moliyaviy mustaqillik berilayotgan davlat oliy taʼlim muassasalariga soliq imtiyozlarini
tatbiq etilishi, ijtimoiy soliqning 12 foiz miqdordagi stavkasi qoʻllanilishi va bojxona bojidan ozod
qilish boʻyicha berilayotgan imtiyozlar ularning moddiy texnik bazasini yanada boyitish va oliy
taʼlim muassasalariga yana bir karra oʻzining reyting darajasini koʻtarish yoʻlida marketing
sohasini rivojlantirishga turtki beradi.
REFERENCES
1.
Raxmonov D.A. O'zbekistonda ijtimoiy sohani moliyalashtirishning metodologik
asoslarini takomillashtirish: i.f.d. ... avtoreferat. – Toshkent, TDIU. – 2018. – 72 bet.
2.
Azimov A.E. Taʼlim tizimini moliyalashtirishning xorij tajribasi// Zamonaviy taʼlim. –
2014. - №2. – B.17-22.
3.
G'ulomov S., Ochilov I., Saydaxmedov O. Intellektual iqtisodiyotda samaradorlik
omillari//O'zbekiston iqtisodiy axborotnomasi jurnali. – Toshkent, 2015. - №6. – B.38-
41.
