ISSN:
2181-3906
2024
International scientifijournal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
231
PSORIAZNING AHOLI ORASIDA XUSUSAN JANUBIY HUDUDLARDA
SURXONDARYO VA QASHQADARYODA UCHRASH TEZLIGI TO'G'RISIDA
Jumayev Otabek Baxtiyor og'li
Toshkent Tibbiyot akademiyasi Termiz filiali
Pediatriya ishi fakulteti 6 kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11164821
Annotatsiya.
Ushbu maqola Surxondaryo va Qashqadaryo, O‘zbekistonning janubiy
viloyatlarida psoriaz kasalligining tarqalishi, tibbiy yordam va davolash imkoniyatlari haqida
umumiy ma’lumot beradi. U iqlim, turmush tarzi va genetik moyillik kabi psoriazning tarqalishiga
ta'sir qiluvchi potentsial omillarni muhokama qiladi va bu mintaqalarda psoriaz kasalligi bilan
og'rigan bemorlar duch keladigan noyob muammolarni ta'kidlaydi. Bundan tashqari, u psoriaz
kasalligini hal qilish bo'yicha keyingi tadqiqotlar va sog'liqni saqlash sohasidagi sa'y-
harakatlarning muhimligini ta'kidlaydi va psoriazni boshqarishni yaxshilash bo'yicha kelajakdagi
tadbirlar bo'yicha takliflarni taklif qiladi.
Kalit so‘zlar:
Psoriaz, tarqalish, Surxondaryo, Qashqadaryo, O‘zbekiston, sog‘liqni
saqlash, davolash imkoniyatlari, iqlim, turmush tarzi, genetik moyillik, muammolar, jamoat
salomatligi, aralashuvlar, tadqiqotlar.
REGARDING THE RATE OF PSORIASIS AMONG THE POPULATION,
ESPECIALLY IN THE SOUTHERN REGIONS OF SURKHANDARYA AND
KASHKADARYA
Abstract.
This article provides general information about the prevalence of psoriasis,
medical care and treatment options in Surkhandarya and Kashkadarya, southern regions of
Uzbekistan. It discusses potential factors influencing the prevalence of psoriasis, such as climate,
lifestyle, and genetic predisposition, and highlights the unique challenges faced by psoriasis
patients in these regions. In addition, it highlights the importance of further research and public
health efforts to address psoriasis and offers suggestions for future interventions to improve
psoriasis management.
Key words:
Psoriasis, prevalence, Surkhandarya, Kashkadarya, Uzbekistan, health care,
treatment options, climate, lifestyle, genetic predisposition, problems, public health, interventions,
research.
О ЗАБОЛЕВАЕМОСТИ ПСОРИАЗОМ СРЕДИ НАСЕЛЕНИЯ, ОСОБЕННО В
ЮЖНЫХ РАЙОНАХ СУРХАНДАРЬИНСКОЙ И КАШКАДАРЬИНСКОЙ
РАЙОНОВ
Аннотация.
В статье представлены общие сведения о распространенности
псориаза, возможностях медицинской помощи и лечения в Сурхандарьинской и
Кашкадарьинской областях, южных регионах Узбекистана. В нем обсуждаются
потенциальные факторы, влияющие на распространенность псориаза, такие как климат,
образ жизни и генетическая предрасположенность, а также подчеркиваются уникальные
проблемы, с которыми сталкиваются пациенты с псориазом в этих регионах. Кроме того,
в нем подчеркивается важность дальнейших исследований и усилий общественного
здравоохранения по борьбе с псориазом, а также предлагаются предложения по будущим
мерам по улучшению лечения псориаза.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientifijournal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
232
Ключевые слова:
Псориаз, распространенность, Сурхандарьинская область,
Кашкадарьинская область, Узбекистан, здравоохранение, варианты лечения, климат,
образ
жизни,
генетическая
предрасположенность,
проблемы,
общественное
здравоохранение, вмешательства, исследования.
Kirish.
Psoriaz, teriga ta'sir qiladigan surunkali autoimmun kasallik, butun dunyo bo'ylab
millionlab odamlarga ta'sir qiluvchi global salomatlik muammosi hisoblanadi. Teri hujayralarining
tez ko'payishi bilan ajralib turadigan bu kasallik tananing har qanday joyida paydo bo'lishi mumkin
bo'lgan blyashka deb ataladigan qizil dog'lar sifatida namoyon bo'ladi. Psoriazning kelib
chiqishiga turli sabablar mavjud, jumladan, infeksiyalar, stress, haroratning o'zgarishi, terining
shikastlanishi, chekish, ba'zi dori vositalari bilan bog'liq bo'lishi mumkin.
Psoriaz keng tarqalgan kasallik bo'lib, dunyo aholisining taxminan 2-3 foiziga ta'sir qiladi.
Biroq, uning tarqalishi turli mintaqalar va aholi orasida sezilarli darajada farq qiladi.
Psoriaz dunyoning ba'zi qismlarida, masalan, Yevropa va Shimoliy Amerikada keng
tarqalgan bo'lsa-da, u Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi kabi boshqa mintaqalarda ham paydo
bo'lishi mumkin. Mintaqalar ichida tarqalish darajasi geografik joylashuv, iqlim, etnik kelib
chiqish va ijtimoiy-iqtisodiy holat kabi omillarga qarab farq qilishi mumkin.
Genetika, atrof-muhit va turmush tarzi omillari o'rtasidagi murakkab o'zaro bog'liqlikni
tushunish psoriaz kasalligi tarqalishining asosiy mexanizmlarini tushuntirish va uning odamlar va
populyatsiyalarga ta'sirini yumshatish uchun maqsadli profilaktika va davolash strategiyalarini
ishlab chiqish uchun muhimdir.
Psoriazning epidemiologiyasini tushunish samarali oldini olish va davolash strategiyalarini
ishlab chiqish uchun, ayniqsa uning turli mintaqalarda tarqalishini hisobga olish juda muhimdir.
Psoriazning tarqalishidagi mintaqaviy o'zgarishlar irsiy moyillik, atrof-muhit omillari va
sog'liqni saqlash sohasidagi nomutanosiblik o'rtasidagi murakkab o'zaro bog'liqlikni ta'kidlagan
holda, zararlangan populyatsiyalarning noyob ehtiyojlarini qondirish uchun moslashtirilgan
yondashuvlar zarur.
Asosiy qism:
O‘zbekistonning janubida Surxondaryo va Qashqadaryo psoriazning tarqalish
ko‘rsatkichlari yuqori bo‘lgan hududlar sifatida ajralib turadi. Markaziy Osiyoning qurgʻoqchil
landshaftlari orasida joylashgan bu hududlar oʻziga xos iqlim sharoiti va ijtimoiy-iqtisodiy
dinamikaga ega boʻlib, bu ularning aholisi orasida psoriazning tarqalishi va uni davolashga taʼsir
qilishi mumkin. Shunday qilib, Surxondaryo va Qashqadaryoda psoriaz kasalligining
epidemiologiyasini o‘rganish psoriazning global sog‘liqni saqlash muammosi sifatidagi kengroq
kontekstida qimmatli tushunchalarni beradi va uning odamlar va jamiyatlarga ko‘p qirrali ta’sirini
bartaraf etish bo‘yicha mintaqaga xos strategiyalar muhimligini ta’kidlaydi.
Statistik ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, psoriaz kasalligi O'zbekistonning ushbu janubiy
viloyatlarida nisbatan keng tarqalgan, tibbiyot xodimlari ko'pincha mahalliy aholi orasida kasallik
sezilarli darajada og'irligi haqida xabar berishadi. Surxondaryo va Qashqadaryoda psoriazning
tarqalishining aniq ko'rsatkichlarini aniqlash va ko'lamini yaxshiroq tushunish uchun qo'shimcha
tadqiqotlar va ma'lumotlar to'plash zarur.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientifijournal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
233
Surxondaryo va Qashqadaryoda psoriaz kasalligining tarqalishiga bir qancha omillar sabab
bo‘lishi mumkin:
a. Iqlim va atrof-muhit omillari: Bu hududlarda keng tarqalgan qurg'oqchil iqlim, issiq yoz
va yumshoq qish bilan tavsiflanadi, ba'zi odamlar uchun psoriaz kasalligi alomatlarini
kuchaytirishi mumkin. Quruq ob-havo sharoiti terining quruqligi va tirnash xususiyati
kuchayishiga olib kelishi mumkin, bu esa psoriaz lezyonlarining kuchayishiga olib keladi. Bundan
tashqari, kuchli quyosh nuriga ta'sir qilish kasallikning og'irligiga ta'sir qilishi mumkin, chunki
quyosh nuri individual sezgirlikka qarab psoriaz belgilarini yaxshilashi yoki yomonlashishi
mumkin.
b. Genetik moyillik: Psoriaz xavfida genetik omillar muhim rol o'ynaydi va ayrim
populyatsiyalar kasallikka yuqori genetik moyillikka ega bo'lishi mumkin. Tadqiqotlar
Surxondaryo va Qashqadaryoda yashovchi populyatsiyalarda ko'proq tarqalgan bo'lishi mumkin
bo'lgan psoriazga moyillik bilan bog'liq o'ziga xos genetik variantlarni aniqladi. Psoriazning
oilaviy tarixi va jamoalardagi umumiy genetik xususiyatlar ushbu mintaqalarda tarqalish
ko'rsatkichlarining yuqori bo'lishiga yordam berishi mumkin.
c. Sog'liqni saqlashdan foydalanish imkoniyati: Sog'liqni saqlash xizmatlaridan, xususan,
ixtisoslashtirilgan dermatologik yordamdan foydalanishning cheklanganligi Surxondaryo va
Qashqadaryoda psoriaz kasalligiga to'g'ri tashxis qo'yilmasligi va davolanmasligiga olib kelishi
mumkin. Qishloq va chekka hududlarda psoriazni davolash bo'yicha o'qitilgan sog'liqni saqlash
muassasalari va dermatologlarning soni kam bo'lishi mumkin, bu esa diagnostika kechikishiga va
kasalliklarni etarli darajada boshqarishga olib keladi. Bundan tashqari, qashshoqlik va tibbiy
sug'urtaning yo'qligi kabi ijtimoiy-iqtisodiy omillar aholining zaif qatlamlariga yordam olish
imkoniyatini yanada to'sqinlik qilishi mumkin.
Surxondaryo va Qashqadaryodagi psoriaz kasalligi bilan og‘rigan bemorlar sog‘liqni
saqlash va davolash usullaridan foydalanish bilan bog‘liq bir qancha qiyinchiliklarga duch
kelishlari mumkin:
a. Cheklangan sog'liqni saqlash infratuzilmasi: Surxondaryo va Qashqadaryoning qishloq
joylarida sog'liqni saqlash muassasalari yetarli emas va dermatologlar yetishmasligi, bu esa psoriaz
kasalligi bilan og'rigan bemorlarning ixtisoslashtirilgan tibbiy yordamdan foydalanishini
qiyinlashtiradi. Bemorlar diagnostika, davolash va keyingi tibbiy yordam uchun shahar
markazlariga uzoq masofalarga borishlari kerak bo'ladi, bu esa logistika va moliyaviy to'siqlarga
olib keladi.
b. Davolanish narxi: Psoriaz uchun dori-darmonlar va davolash usullari qimmatligi, bu
bemorlarga, ayniqsa moliyaviy resurslari cheklanganlarga moliyaviy yuk bo'lishi mumkin.
Psoriazni davolash uchun sug'urta qoplamasi yoki davlat subsidiyalarining yo'qligi
parvarish va davolanishga rioya qilishdagi nomutanosiblikni yanada kuchaytiradi.
Xulosa:
Xulosa qilib aytadigan bo'lsak, psoriaz kasalligi Surxondaryo va Qashqadaryo,
O'zbekistonning janubiy viloyatlarida salomatlik uchun jiddiy muammodir. Keng qamrovli
epidemiologik tadqiqotlar yo'qligiga qaramasdan, qurg'oqchil iqlim, irsiy moyillik va sog'liqni
saqlash xizmatlaridan foydalanishning cheklanganligi kabi omillar ushbu mintaqalarda psoriaz
kasalligining tarqalishiga yordam beradi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientifijournal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
234
Surxondaryo va Qashqadaryoda psoriaz kasalligiga qarshi kurashish bo‘yicha keyingi
tadqiqotlar va aholi salomatligini muhofaza qilish borasidagi sa’y-harakatlarning ahamiyatini
ortiqcha baholab bo‘lmaydi. Aniq tarqalish ko'rsatkichlarini olish, psoriaz kasalligini keltirib
chiqaradigan noyob omillarni tushunish va ta'sirlangan aholining o'ziga xos ehtiyojlarini aniqlash
uchun keng qamrovli epidemiologik tadqiqotlar zarur. Ogohlikni oshirish va dermatologik
yordamdan foydalanishni yaxshilashga qaratilgan sog'liqni saqlash tashabbuslari psoriaz
kasalligini boshqarishni yaxshilash va uning odamlar va jamoalarga ta'sirini kamaytirish uchun
juda muhimdir.
REFERENCES
1.
World Health Organization. (2021). Psoriasis. Retrieved from https://www.who.int/news-
room/fact-sheets/detail/psoriasis
2.
Parisi, R., Symmons, D. P., Griffiths, C. E., & Ashcroft, D. M. (2013). Global
epidemiology of psoriasis: a systematic review of incidence and prevalence. Journal of
Investigative Dermatology, 133(2), 377-385. doi:10.1038/jid.2012.339
3.
Rachakonda, T. D., Schupp, C. W., & Armstrong, A. W. (2014).
4.
National Psoriasis Foundation. (n.d.). Climate and Weather. Retrieved from
https://www.psoriasis.org/about-psoriasis/causes/climate
5.
Armstrong, A. W., Read, C., & Pathy, A. L. (2020). Treatment of Psoriasis in Rural vs
Urban Settings: A Population-Based Analysis from the United States. JAMA Dermatology,
156(8), 888-889. doi:10.1001/jamadermatol.2020.0423
