1724
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
LAMINOPLASTIKA USULINING TARIXI MAVZUSIDAGI ILMIQ TAHLILIL
MAQOLASI
Jumayev Otabek Baxtiyor o’g’li
Toshkent pediatriya tibbiyot instutiti Neyroxirurgiya yo’nalishi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15540176
Annotatsiya. Ushbu maqolada laminoplastika usulining tarixiy rivojlanishi, klassik
variantlari, amaliy texnologik yondashuvlari, afzallik va kamchiliklari, shuningdek, dunyo
bo‘yicha qo‘llanilishi va statistik samaradorligi haqida tibbiy va ilmiy manbalar asosida tahliliy
ma’lumotlar keltirilgan. Laminoplastika zamonaviy neyroxirurgiyada harakatni saqlovchi
dekompressiv usul sifatida katta klinik ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: Laminoplastika, laminektomiya, servikal stenoz, dekompressiya,
neyroxirurgiya, orqa miya.
Laminoplastika usuli tarixi.
1. KIRISH
Orqa miya har xil patologik holatlarning markaziy joylashgan tuzilmasi bo‘lib, uning
zararlanishi jiddiy nevrologik asoratlarga olib kelishi mumkin. Ayniqsa, servikal (bo‘yin
sohasidagi) orqa miya sohasida yuzaga keladigan torayishlar — servikal stenozlar yoki
mielopatiyalar bemorning hayot sifatini keskin pasaytiradi. Bunday holatlarda dekompressiya,
ya’ni orqa miyani bosimdan ozod qilish, asosiy jarrohlik maqsadlaridan biri hisoblanadi.
An'anaviy usullardan biri — laminektomiya — lamina deb ataluvchi orqa miya suyagi
qismini butunlay olib tashlash orqali amalga oshiriladi. Biroq bu usul ba'zida orqa miya
beqarorligiga va strukturaviy muammolarga olib kelishi mumkin. Aynan shu nuqtai nazardan,
1970-yillardan boshlab laminoplastika usuli joriy etildi va bugungi kunda u ko‘p darajali servikal
dekompressiyaning harakatni saqlovchi muqobili sifatida keng e'tirof etilgan.
Laminoplastika — bu lamina va orqa bo‘g‘imlarni asrash orqali orqa miya kanalini
kengaytirishga mo‘ljallangan jarrohlik texnikasidir. Bu usul nafaqat orqa miya bosimini
kamaytiradi, balki harakatni saqlab qoladi, anatomik barqarorlikni ta'minlaydi va kamroq
asoratlar bilan ajralib turadi. Mazkur maqolada laminoplastika usulining tarixiy shakllanishi,
rivojlanishi, texnik xususiyatlari, amaliy yondashuvlari hamda global miqyosdagi qo‘llanilishi
tibbiy va statistik manbalar asosida yoritiladi.
2. LAMINOPLASTIKA USULINING PAYDO BO‘LISHI
Laminoplastika usulining shakllanishi 1970-yillarda Yaponiyada sodir bo‘ldi. Bu davrda
orqa miya kasalliklarini davolashda keng qo‘llanilgan laminektomiya usuli o‘zining jiddiy
kamchiliklari bilan muammo tug‘dirar edi. Laminektomiya jarayonida orqa miya suyagi —
lamina to‘liq olib tashlanar, bu esa orqa miya va orqa elementlarining beqarorligiga olib kelar
edi. Buning natijasida bemorlar laminektomiyadan keyin orqa miya deformatsiyasi, bo‘yin
g‘ozlanishi (kyphosis) yoki nevrologik holatning yomonlashuvi kabi asoratlarga duch kelishar
edi.
Yaponiyalik ortoped va neyroxirurglar bu muammoni hal qilish uchun yangi yondashuv
izlay boshladilar. Birinchi laminoplastika texnikasi Miyazaki va Kirita tomonidan taklif qilingan
bo‘lib, ular Z-laminoplastika usulini ishlab chiqishdi. Bu usulda lamina kesib ochilib, qayta
joyiga qo‘yilardi, natijada orqa miya bosimi kamayib, struktura asralardi. Biroq bu usul
murakkabligi sababli keng tarqalmagan.
Keyinchalik 1977-yilda Hirabayashi va uning hamkasblari tomonidan ishlab chiqilgan
“open-door” laminoplastika usuli laminoplastikada yangi davrni boshlab berdi. Bu usulda orqa
1725
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
miya suyagi bir tomondan kesilib, “eshik” kabi ochiladi, ikkinchi tomondan esa bo‘g‘im bilan
biriktirib qo‘yiladi. Bu nafaqat dekompressiyani ta'minladi, balki orqa elementlarning anatomik
yaxlitligini ham saqladi.
Oradan bir necha yil o‘tib, Kurokawa tomonidan taklif etilgan “double-door”
laminoplastika usuli paydo bo‘ldi. Bu usulda lamina ikki tomondan simmetrik ochiladi, bu esa
bosimni markaziy yo‘nalishda tenglashtirishga yordam berdi.
Yaponiya sharoitida bu usullar tez orada muvaffaqiyat qozondi. 1980–1990-yillarda
Yaponiya bo‘ylab o‘tkazilgan klinik tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, laminoplastika laminektomiya
bilan solishtirganda bemorlar uchun xavfsizroq va funksional jihatdan samaraliroqdir. Buning
natijasida, laminoplastika yapon neyroxirurgiyasida “oltin standart” darajasiga ko‘tarildi va
butun dunyoga tarqala boshladi.
Bu bosqichda laminoplastikaning afzalliklari — strukturaviy barqarorlikni saqlashi,
asoratlar darajasining pastligi, harakatni cheklamasligi — uni boshqa usullardan ajratib qo‘ydi.
Ayniqsa, ko‘p darajali servikal mielopatiyada bu usulning qo‘llanilishi o‘zining yuqori
samaradorligini isbotladi.
3. KLASSIK VARIANTLAR VA ULARNING TAQQOSLANISHI
Laminoplastika usuli bir necha variantlarda taklif qilingan bo‘lib, har bir yondashuvning
o‘ziga xos afzalliklari va cheklovlari mavjud. Klinik amaliyotda asosan quyidagi uchta klassik
texnika keng qo‘llanadi: “Open-door”, “Double-door” va Z-laminoplastika. Ularning
taqqoslanishi jarrohlik tanlovini asoslashda muhim omil hisoblanadi.
“Open-door” laminoplastika
Bu usulda lamina bir tomondan kesilib, eshik kabi ochiladi, ikkinchi tomon esa
qoldiriladi va mahkamlanadi. Jarrohlik davomida ochilgan lamina joyiga maxsus tayanchlar
(masalan, titan plastinkalar, suyak transplantlari yoki polimer tayanchlar) yordamida
mahkamlanadi.
Afzalliklari:
Oddiyroq texnikasi tufayli tez o‘zlashtiriladi.
Operatsiya vaqti qisqaroq.
Kamroq qon ketishi.
Kamchiliklari:
Ochilgan tomonda noaniq simmetriya va deformatsiya xavfi.
Tekis bosim taqsimoti ta’minlanmaydi.
“Double-door” laminoplastika (French-door)
Bu usulda lamina markazdan ikkiga bo‘linib, ikkala tomonga ochiladi. Bu texnika
simmetrik dekompressiyani ta’minlaydi.
Afzalliklari:
Orqa miyaga simmetrik kengayish.
Kamroq rotatsion deformatsiya.
Ancha fiziologik tuzilishga yaqin.
Kamchiliklari:
Texnik jihatdan murakkabroq.
Operatsiya vaqti nisbatan uzoqroq.
Z-laminoplastika
Z-laminoplastika usulida lamina z-shaklida kesilib, orqa elementlar maksimal darajada
saqlanadi. Bu texnika ilk laminoplastikalardan biri bo‘lsa-da, zamonaviy amaliyotda kamroq
1726
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
qo‘llaniladi.
Afzalliklari:
Anatomik strukturani yaxshi saqlaydi.
Harakatni eng ko‘p saqlovchi variantlardan biri.
Kamchiliklari:
Juda murakkab texnika.
Operatsion vaqt uzun, o‘rganilishi qiyin.
Klinik taqqoslash
Turli ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, open-door laminoplastika texnikasi ko‘pchilik
neyroxirurglar tomonidan afzal ko‘riladi, chunki u oddiyroq, xavfsizroq va samaradorligi yuqori.
Biroq double-door varianti ko‘proq struktura simmetriyasini ta'minlashi sababli, ilg‘or
markazlarda tavsiya etiladi. Har ikki texnika uzoq muddatli natijalar jihatidan laminektomiyaga
nisbatan ancha samaralidir.
Jarrohning tajribasi, bemorning anatomik xususiyatlari, patologiyaning darajasi va
mavjud texnologik imkoniyatlar laminoplastika usulini tanlashda asosiy omillardir.
4. JARAYON TEXNOLOGIYASI VA OPERATSION YONDASHUVLAR
Laminoplastika operatsiyasi orqa miya kanalining torayishini bartaraf etish, ya’ni
dekompressiya qilish maqsadida amalga oshiriladi. Bu jarayon mikrojarrohlik va endoskopik
vositalar yordamida, yuqori aniqlik bilan bajariladi. Zamonaviy tibbiyotda bu usul asosan bo‘yin
(servikal) sohada keng qo‘llaniladi, biroq ayrim holatlarda torakal va umurtqa bel sohalarida ham
qo‘llanilishi mumkin.
Jarrohlik yondashuvi
Laminoplastika odatda orqa (posterior) yondashuv orqali amalga oshiriladi. Bemor qorin
bilan pastga qarab yotqiziladi (prone holatda), so‘ngra servikal yoki torakal umurtqa sohasiga
orqa tarafdan kesma qilinadi. Muskul to‘qimalari ehtiyotkorlik bilan ajratilib, lamina va orqa
bog‘lamlar ochiladi.
Operatsiyaning keyingi bosqichlarida laminalar maxsus yuqori tezlikdagi burg‘ular
yordamida kesiladi. Tanlangan uslubga qarab (open-door yoki double-door) laminalar bir
tomonga ochiladi yoki markazdan ikki tomonga ajratiladi. Ochilgan bo‘shliq maxsus implantlar
(masalan, titan plastinka, polimer kliplari yoki suyak transplantlari) yordamida mahkamlanadi.
Mahkamlash vositalari
Laminoplastikada lamina o‘z holatida ushlab turilishi uchun turli tayanch vositalar
qo‘llaniladi. Jumladan:
Titan plastinkalar – yuqori mustahkamlik va biokompatibil xususiyatlari tufayli ko‘p
qo‘llaniladi.
Polimer speyserlar – yengil va biologik inert materiallardan yasalgan.
Suyak transplantlari – autolog yoki allograft suyaklardan olinadi, lekin integratsiya
jarayoni sekinroq kechadi.
Operatsiyadan keyingi parvarish
Operatsiyadan keyin bemor odatda 2–3 kun ichida mobilizatsiya qilinadi. Og‘riqni
nazorat qilish uchun analgetiklar qo‘llaniladi, ayrim hollarda bo‘yin uchun ortopedik yoqalar
tavsiya etiladi. Reabilitatsiya bosqichida fizioterapiya muhim rol o‘ynaydi. To‘liq tiklanish 4–6
haftani talab qilishi mumkin.
Asoratlar va xavflar
Har qanday jarrohlik singari, laminoplastikada ham ma’lum xavflar mavjud:
1727
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Yallig‘lanish va infeksiya
Operatsiyadan keyin og‘riqning saqlanishi
Minimal nevrologik muammolar (kamdan-kam hollarda)
Harakat cheklanishi yoki bo‘yin g‘ozlanishi (agar noto‘g‘ri bajarilgan bo‘lsa)
Ammo zamonaviy texnologiyalar va malakali mutaxassislar tomonidan bajarilganda bu
xavflar minimal darajagacha tushiriladi.
5. LAMINOPLASTIKANING AFZALLIK VA KAMCHILIKLARI
Laminoplastika usuli zamonaviy neyroxirurgiyada orqa miya kanalini kengaytirishga
qaratilgan eng samarali va xavfsiz yondashuvlardan biri sifatida qaraladi. U boshqa
dekompressiv usullarga, ayniqsa laminektomiyaga nisbatan bir qator muhim ustunliklarga ega,
biroq shu bilan birga, u bilan bog‘liq ayrim cheklovlar va murakkabliklar ham mavjud.
Afzalliklari
1. Anatomik barqarorlikni saqlashi
Laminoplastika lamina va orqa elementlarni to‘liq olib tashlamasdan, ularni ochib,
kengaytirish orqali orqa miya kanalining hajmini oshiradi. Natijada orqa miya strukturalarining
fiziologik holati saqlanadi va vertebral ustunning barqarorligi buzilmaydi.
2. Kichik invazivlik
Operatsiya orqa yondashuv orqali minimal invaziv tarzda bajariladi. Bu esa qon ketishini
kamaytiradi, tiklanish vaqtini qisqartiradi va asoratlar xavfini kamaytiradi.
3. Harakatni saqlab qolish
Laminoplastika harakatchanlikni maksimal darajada saqlaydi. Ayniqsa, yosh bemorlar va
aktiv hayot tarzini yurituvchi shaxslar uchun bu juda muhimdir.
4. Asoratlar darajasining pastligi
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, laminoplastikadan keyingi infeksiya, orqa miya
deformatsiyasi yoki nevrologik yomonlashuv hollari nisbatan kam uchraydi.
5. Ko‘p darajali patologiyalarda qo‘llanilishi
Ayniqsa, ko‘p darajali servikal mielopatiyalarda laminoplastika laminektomiyaga
nisbatan xavfsizroq va samaraliroq hisoblanadi.
Kamchiliklari
1. Texnik murakkablik
Operatsiyani bajarish ancha yuqori darajadagi jarrohlik mahoratini talab qiladi.
Laminalarni kesish va ochish, implantatsiya qilish jarayoni nozik manipulyatsiyalarni o‘z ichiga
oladi.
2. Qayta torayish (restenoz) xavfi
Kamdan-kam hollarda, yillar o‘tib laminoplastika qilingan segmentlarda qayta torayish
kuzatilishi mumkin. Bunga suyak to‘qimalarining giperplaziyasi yoki fibrozis sabab bo‘lishi
mumkin.
3. Lamina ochilgan tomonda deformatsiya xavfi
Ayrim bemorlarda open-door usuli natijasida lamina ochilgan tomonda engil asimmetriya
yoki rotatsion deformatsiya rivojlanishi mumkin.
4. Operatsiyadan keyingi og‘riq
Har doim bo‘lmasa-da, ayrim bemorlarda operatsiyadan keyin orqa yoki bo‘yin sohasida
uzoq davom etuvchi og‘riqlar qolishi mumkin.
5. Noto‘g‘ri bajarilganda bo‘yin g‘ozlanishi (kyphosis)
Ayniqsa yosh bemorlarda noto‘g‘ri joylashtirilgan implantlar yoki haddan tashqari
1728
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
kengaytirish natijasida bo‘yin sohasida oldinga egilish rivojlanishi mumkin.
6. DUNYO BO‘YICHA QO‘LLANILISHI VA STATISTIK TAHLIL
Laminoplastika usuli dunyo bo‘ylab, ayniqsa rivojlangan mamlakatlarda keng
qo‘llanilmoqda. Uning samaradorligi va xavfsizligi tufayli ko‘plab neyroxirurgik markazlarda
birinchi tanlov sifatida qabul qilingan.
Qo‘llanilish hududlari
Yaponiya: Laminoplastika usulining vatani hisoblanadi. Bu yerda u 1980-yillardan
boshlab keng tatbiq qilinib, mamlakat neyroxirurgiyasining standart operatsiyalaridan biriga
aylangan.
AQSh: Oxirgi 20 yil ichida laminoplastika jarrohlik amaliyotida sezilarli o‘sish kuzatildi.
Qo‘llanishi ko‘p darajali servikal stenoz va mielopatiyani davolashda afzal ko‘rilmoqda.
Yevropa mamlakatlari: Germaniya, Fransiya, Italiya va Buyuk Britaniyada ham
laminoplastika yuqori darajada qabul qilinib, ko‘plab markazlarda keng qo‘llanmoqda.
Janubiy Koreya va boshqa Osiyo mamlakatlari: Yaponiya tajribasiga tayangan holda,
laminoplastika amaliyotga keng kiritilgan.
Statistika va natijalar
Turli klinik tadqiqotlar va meta-tahlillar laminoplastika samaradorligini ko‘rsatmoqda:
Servikal stenozli bemorlarda simptomlarning yaxshilanishi 80–90% darajasida qayd
etilgan.
Operatsiyadan keyingi asoratlar darajasi 5–10% ni tashkil qiladi, bu esa an’anaviy
laminektomiyaga nisbatan sezilarli past.
Bemorlarning ko‘pchiligi 6 oy ichida kundalik faoliyatga qaytadi.
Uzoq muddatli kuzatuvlarda orqa miya barqarorligi va funksional holat yaxshi saqlanadi.
Klinik afzalliklar va kelajak istiqbollari
Laminoplastika usuli bilan bog‘liq innovatsiyalar — minimal invaziv yondashuvlar,
endoskopik texnologiyalar, yangi implant materiallari — operatsiya natijalarini yanada
yaxshilashga xizmat qilmoqda. Bundan tashqari, sun’iy intellekt va 3D bosib chiqarish
texnologiyalari jarrohlik rejalashtirish va tayyorlashda qo‘llanilmoqda.
Kelajakda laminoplastika usulining yanada kengayishi va murakkablashishi kutilmoqda,
ayniqsa, shaxsga moslashtirilgan jarrohlik yondashuvlari va biotexnologik materiallar
qo‘llanilishi orqali.
Xulosa
Laminoplastika usuli orqa miya kanalining torayishini bartaraf etishda, ayniqsa servikal
sohada, keng qo‘llaniladigan samarali va xavfsiz jarrohlik texnikasidir. Uning asosiy afzalligi —
anatomik barqarorlikni saqlagan holda dekompressiya qilish imkoniyati, bu esa bemorning tez
tiklanishiga va uzoq muddatli salomatlikning yaxshilanishiga xizmat qiladi.
Bu usul Yaponiya, AQSh, Yevropa va Osiyo mamlakatlarida keng qo‘llanilib, klinik
amaliyotda doimiy takomillashtirilmoqda. Laminoplastika texnikalarining turli variantlari
mavjud bo‘lib, ularni tanlash bemorning individual holatiga, patologiyaning murakkabligiga va
jarrohning tajribasiga bog‘liq.
Zamonaviy texnologiyalar, implant materiallari va minimal invaziv yondashuvlar
yordamida laminoplastikaning natijalari yanada yaxshilanmoqda. Shunday qilib, bu usul
neyroxirurgiya sohasida kelajakda ham muhim ahamiyat kasb etadi.
1729
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
REFERENCES
1.
Hirabayashi, K., Miyakawa, J., Satomi, K., Maruyama, T., & Wakano, K. (1983).
Operative results and postoperative progression of ossification among patients with
ossification of cervical posterior longitudinal ligament. Spine, 8(1), 1–11.
https://doi.org/10.1097/00007632-198301000-00001
2.
Epstein, N. E. (2002). Laminoplasty versus laminectomy and fusion for multilevel
cervical myelopathy: Review of recent studies. Journal of Spinal Disorders &
Techniques, 15(5), 389–393. https://doi.org/10.1097/00024720-200210000-00001
3.
Ratliff, J. K., & Cooper, P. R. (2003). Cervical laminoplasty: A critical review. Journal of
Neurosurgery: Spine, 98(3), 230–238. https://doi.org/10.3171/spi.2003.98.3.0230
4.
Kurokawa, T., Tsuyama, N., Tanaka, H., & Hoshino, Y. (1982). Enlargement of the
spinal canal by the sagittal splitting of the spinous process. Spine Surgery, 7(2), 173–180.
5.
Seichi, A., Takeshita, K., Ohishi, I., & Matsunaga, S. (2001). Long-term results of
double-door laminoplasty for cervical myelopathy. Spine, 26(5), 479–487.
https://doi.org/10.1097/00007632-200103010-00011
6.
Chiba, K., Ogawa, Y., Ishii, K., Takaishi, H., & Matsumoto, M. (2006). Long-term
results of expansive open-door laminoplasty for cervical myelopathy–average 14-year
follow-up
study.
Spine,
31(26),
2998–3005.
https://doi.org/10.1097/01.brs.0000250083.09286.d5
7.
Machino, M., Yukawa, Y., Ito, K., Nakashima, H., Kato, F. (2012). Cervical
laminoplasty: A review of surgical indications, techniques, and outcomes. Spine Surgery
and Related Research, 2(1), 1–10
