356
TEMIR YO‘L TIZIMIDA XODIMLAR BOSHQARUVINI SAMARALI TASHKIL
ETISH
Abulqosimov A’zamjon
Bank-moliya akademiyasi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11215508
Annotatsiya.
Temir yo‘l transporti aholi ehtiyojlarini qondirishda, mamlakat
iqtisodiyotida, uning faoliyat yuritishida va transport bozorini rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi.
Faqatgina samarali logistika tizimlari bilan xalqaro bozorlarga chiqish, mahalliy korxonalarning
raqobatbardoshligini oshirish va shu bilan tashqi savdoni rivojlantirishimiz mumkin. Ushbu tizim
barqaror ishlashi va rivojlanishi uchun sohaga yetuk kadrlarni jalb qilish va ular faoliyatini
samarali tashkil etish zarur. Ushbu maqolada temir yo‘l sohasida xodimlar boshqaruvini tashkil
etish masalalari xususida so ‘z boradi.
Kalit so‘zlar:
Temir yo‘llar, infratuzilma, logistika, temir yo‘l transporti, xodimlar.
EFFECTIVE ORGANIZATION OF PERSONNEL MANAGEMENT IN THE RAILWAY
SYSTEM
Abstract.
Railway transport plays an important role in meeting the needs of the population,
in the economy of the country, in its operation and in the development of the transport market.
Only with effective logistics systems can we enter international markets, increase the
competitiveness of local enterprises, and thereby develop foreign trade. For the stable operation
and development of this system, it is necessary to attract mature personnel to the field and organize
their activities effectively. This article deals with issues of personnel management organization in
the railway sector.
Key words:
Railways, infrastructure, logistics, railway transport, personnel.
ЭФФЕКТИВНАЯ ОРГАНИЗАЦИЯ УПРАВЛЕНИЯ ПЕРСОНАЛОМ В
ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОЙ СИСТЕМЕ
Аннотация.
Железнодорожный транспорт играет важную роль в удовлетворении
потребностей населения, в экономике страны, в ее работе и в развитии транспортного
рынка. Только при наличии эффективных систем логистики мы сможем выйти на
международные рынки, повысить конкурентоспособность местных предприятий и тем
самым развивать внешнюю торговлю. Для стабильной работы и развития этой системы
необходимо привлекать в сферу опытные кадры и эффективно организовывать их
деятельность. В данной статье рассматриваются вопросы организации управления
персоналом в железнодорожной отрасли.
357
Ключевые
слова:
Железные
дороги,
инфраструктура,
логистика,
железнодорожный транспорт, персонал.
Temir yo‘l transporti (temir yo‘l) — umumiy foydalanishdagi transport turlaridan biri
bo‘lib, u ishlab chiqarish va ijtimoiy yo‘nalishdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarni o‘z
tarkibiga olgan, boshqa davlatlarning temir yo‘llari va transportning boshqa turlari bilan o‘zaro
hamkorlikda tashish ehtiyojlarini ta’minlovchi yagona ishlab chiqarish-texnologiya majmuidan
iboratdir.
Temir yo'llar butun dunyo bo'ylab asosiy transport turini ta'minlaydi. Bugungi kunda, hatto
avtomobil va havo transporti raqobatiga qaramay, temir yo'l katta miqdordagi tovarlar va
materiallarning quruqlikdagi harakatlanishining muhim vositasi bo'lib qolmoqda.
Temir yo‘l transporti mavjud bo‘lgandan beri va faoliyati davomida O‘zbekiston
iqtisodiyotining boshqa tarmoqlari bilan yaqindan hamkorlik qiladi. Uning asosiy vazifalaridan
biri iqtisodiyot ehtiyojlarini qondirish uchun o‘z vaqtida yuk va yo‘lovchi tashishni ta’minlash
hisoblanadi. Bu boradagi ishlar turli ko‘rinishlarda amalga oshirilmoqda va O‘zbekiston
Respublikasi temir yo‘l tarmog‘ini o‘tkazish va tashish imkoniyatlarining maksimal xavfsizligini
ta’minlashga qaratilgan. Yuk va yo‘lovchi tashishni shakllantirish, temir yo‘ldan foydalanish
xarajatlarini optimallashtirish, poyezd harakati xavfsizligini ta’minlash xalqaro shartnomalar
doirasida xorijiy sheriklar bilan yaqin hamkorlikda amalga oshirilmoqda. O‘zbekiston
Respublikasi Markaziy Osiyodagi strategik geografik o‘rinni egallashi va mintaqadagi geosiyosiy
rivojlantirish markazi ekanligini hisobga olib, asosiy tranzit yo‘laklari qit’amizning Shimoliy va
Janubiy Sharq va G‘arbni bog‘lovchi O‘zbekiston Respublikasi hududi orqali o‘tgan.
Temir yo‘l tizimi xodimlari - temir yo‘l tizimi muassasasida faoliyat yuritayotgan ishchi
va xodimlardir. Boshqa tarmoq xodimlarini boshqarishda bo‘lgani kabi temir yo‘l tizimida ham
xodimlarni boshqarishning strategiyalari, yo’nalishlari va usullari mavjud. Bugungi amaliyotda
xodim va uni boshqarish muammosiga ikki xil yondashuv mavjud:
- inson resurslarini boshqarish;
- xodimlarni boshqarish.
"Inson resurslarini boshqarish" tushunchasi boshqarishning strategik jihatlarini,
shuningdek, ijtimoiy rivojlanish masalalarini o‘z ichiga oladi va ularga ustuvorlik beriladi.
"Xodimlarni boshqarish" tushunchasi esa ko‘proq kadrlar bilan tezkor ishlashni anglatadi.
Agar birinchi yondashuv davlat miqyosida bandlik va uni muvofiqlashtirish vazifalaridan
kelib chiqsa, ikkinchi yondashuv bevosita muassasa darajasidagi mehnat munosabatlari va ularni
358
muvofiqlashtirishdan kelib chiqadi (1- jadval). Xodimlarni boshqarish deganda, muassasa va
tashkilotda band bo‘lgan kishilar salohiyatini rivojlantirish va undan samarali foydalanish,
ularning normal (mo‘tadil) faoliyat ko‘rsatishi uchun zaruriy shart-sharoit yaratish bo‘yicha o‘zaro
bog‘langan tashkiliy-iqtisodiy va ijtimoiy tadbirlar tizimi tushuniladi. Bunday boshqaruv
funksional va tashkiliy boshqaruvlarga bo‘linadi.
Funksional boshqaruv deganda, bevosita kadrlar masalasini yechish bilan bog‘liq
masalalar, ya‘ni kadrlarni tanlash, ishdan bo‘shatish, malakasini oshirish, ish haqi va hokazolar
tushuniladi.
Tashkiliy boshqaruv tushunchasi kadrlar ishi uchun bevosita javob beruvchi barcha shaxs
va institutlar, ya‘ni rahbarlar, kadrlar bo‘limi, kasaba uyushmalar va boshqalarni o‘z ichiga oladi.
Mehnat resurslarini taqsimlashga bog‘liq ravishda inson resurslarining imkoniyatlari
rivojlanish omillari sifatida katta yoki kichik bo‘lishi mumkin. Masalaga ana shu tarzda
yondashish jamiyatning mehnat potentsialini, hududni, korxonalarni o‘rganish va aniqlash
imkonini beradi.
Mehnat potentsialini sifat o‘lchovidagi mehnat resurslari sifatida ta‘riflash mumkin.
Yuqorida aytilganlardan shu narsa aniqki, «mehnat potentsiali» tushunchasi mehnat
resurslari va iqtisodiyotning o‘zaro ta‘sirini o‘rganishga yordam beradigan alohida omildir.
Inson resurslarini boshqarishdagi faoliyat turlari
1-jadval
Muassasa yoki tashkilotda inson resurslarining yagona murakkab tizimini boshqarish
yagona murakkab tizimni tashkil qiladi. Ushbu tizim tanlangan va aniq maqsadlarni belgilab,
359
uning xatti-harakatlarini ijtimoiy jihatdan o‘zgartiradi. Bu boshqarishga juda sezilarli ta‘sir
ko‘rsatadi. Shu bilan birga, aniq yaxshi tanlangan ta‘sir usullari xodimlarni ish unumi bilan
bog‘liqdir. Shuning uchun ko‘pgina kompaniyalarda inson resurslarini boshqarish ko‘pgina
kompaniyalarning rivojlanishida asosiy strategiya sifatida qaralmoqda.
Xodimlarni boshqarish tizimi deganda, korxonada band bo‘lgan kishilar salohiyatini
rivojlantirish va undan samarali foydalanish, ularning me‘yoriy faoliyat ko‘rsatishi uchun zaruriy
shart-sharoit yaratish bo‘yicha o‘zaro bog‘langan iqtisodiy, moliyaviy, tashkiliy va ijtimoiy
tadbirlar tizimi tushuniladi. Shuni alohida takidlash joizki korxona, tashkilot, muassasa
samaradorligini oshirishda aniq va qulay tarzda ishlab chiqilgan tizimning o‘rni juda kattadir.
Tizimlashtirilgan korxonalarda xodimlar bilan ishlashning qulayligi, ya‘ni berilgan
topshiriqlarning ustidan nazoratni amalga oshirish to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilganligi va axborot
almashinuv jarayoni oson kechishi bilan ajralib turadi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017–2021-yillarda “O‘zbekiston Respublikasini
rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini “Ilm,
ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi
to‘g‘risida” 02.03.2020dagi PF–5953-sonli farmoni.
2.
O‘zbekiston Respublikasining Mehnat Kodeksi: Rasmiy nashr – O‘zbekiston Respublikasi
Adliya vazirligi. -Toshkent: “Adolat”, 2020 y. – B.
272.
3.
Bogdyuk V.M., Xodimlar bo‘limi xodimining ish o‘rnini avtomatlashtirish loyihasi:
diplom loyihasi. – Ukraina, 2002. – B. 113.
4.
Ramazonova N.K., Kadrlar bilan ishlashni tashkil qilish: O‘quv qo‘llanma.- Toshkent:
“Faylasuflar” nashriyoti, 2014. – B. 136.
