360
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
VOSITASIDA TA’LIM MUHITINING RIVOJLANISHI
Ergasheva Sarvinoz
Andijon davlat pedagogika instituti
Maktabgacha ta’lim yo’nalishi 2-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11215512
Annotatsiya.
Ushbu tezisda Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarning har
tomonlama rivojlanishida zamonaviy texnologiyalarning ahamiyati, ulardan to’g’ri foydalanish
hamda texnologiyalarning samaradorligi bayon qilingan. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
xorij tajribasidan andoza olishning samarasi haqida so‘z boradi.
Kalit so’zlar:
zamonaviy ta’lim, robotatexnika, loyihalashtirish, texnologik yondashuv,
innovatsion texnologiya, sun’iy intellect.
DEVELOPMENT OF EDUCATIONAL ENVIRONMENT USING DIGITAL
TECHNOLOGIES IN PRESCHOOL EDUCATION ORGANIZATION
Abstract.
In this thesis, the importance of modern technologies in the comprehensive
development of children in pre-school educational organizations, their correct use, and the
effectiveness of technologies are described. Preschool education organizations talk about the
effect of taking a model from foreign experience.
Key words:
modern education, robotics, design, technological approach, innovative
technology, artificial intelligence.
РАЗВИТИЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЫ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ЦИФРОВЫХ
ТЕХНОЛОГИЙ В ОРГАНИЗАЦИИ ДОШКОЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ
Аннотация.
В данной дипломной работе описано значение современных технологий
во всестороннем развитии детей в дошкольных образовательных организациях, их
правильное использование, эффективность технологий. Организации дошкольного
образования говорят об эффекте от использования модели из зарубежного опыта.
Ключевые слова:
современное образование, робототехника, проектирование,
технологический подход, инновационные технологии, искусственный интеллект.
Hozirgi davrda pedagogik texnologiyalar asosida ta’limni tashkil etishga katta e’tibor
qaratilmoqda. Maktabgacha ta’lim tashkilotida bolalar qobilyati, imkoniyati va ehtiyojlarini
hisobga ilgan holda, ta’lim shakllarini amalga oshirish uchun ko’zlangan natijaga erishishda eng
qulay yo’l va usullarni tanlash va ishlab chiqish mahorati bugungi kun talabi va bu pedagogik
361
texnologiya hisoblanadi. Ta’limga texnologik yondashuv ta’lim jarayoni unumdorligini oshiradi,
bolalarning mustaqil fikrlash jarayonini shakllantiradi, ularning bilimga ishtiyoq va qiziqishlarini
oshiradi, bilimlarni mustaqil o’zlashtirishga imkoniyatlar yaratadi. Zamonaviy texnologiyalar
avvallari xalq xo‘jaligining turli sohalarida mexnat qilayotgan ota-onalarning ijtimoiy faolligini
oshirish uchun shart-sharoit yaratishga xizmat qilgan bo‘lsa, endilikda maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida va boshqa turli sohalarda ish samaradorligini oshirishga xizmat qilmoqda.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlaridagi asosiy vazifalardan biri kichkintoylarni maktab
bosqichida o‘qishga tayyorlashdir. Bolalar bog‘chalari tarbiyalanuvchilariga ta’lim berishda
maktablar o‘quv dasturlariga yaqinlashtirilgan yangi dasturlar ishlab chiqilgani, sinovdan
o‘tkazilib, joriy etishga kirishildi. Bog‘chalarda bu dasturlarni ta’lim jarayonida qo‘llash orqali
ijobiy natijalar qo‘lga kiritildi. Bolalar ushbu texnologiyalarni ishlatish jarayonlarini kuzatadi va
o’quv faoliyatida samarali foydalanishni o‘rganadi. Innovatsion ta'lim texnologiyasi - bu o'quv
jarayonining samaradorligini oshirish ta'lim va ta'lim faoliyati uchun eng yaxshi shart-sharoitlarni
yaratish uchun mavjud usullar va vositalarni yangi yoki sifat jihatidan yaxshilashni o'z ichiga olgan
o'quv va ta'lim faoliyatini tashkil etish metodologiyasi.
Ta'limdagi innovatsiyalar ta'lim sohasidagi innovatsiyalarning paydo bo'lishiga qaratilgan
kompleks tadbirlarni o'z ichiga oladi. Bu innovatsiyalar ta’lim jarayonini tashkil etishning usul va
uslublari, ta’lim va tarbiya jarayonida foydalaniladigan resurslar, ilmiy nazariyalar va tushunchalar
bo‘lishi mumkin. Innovatsiya yangi ilmiy bilimlarni, qandaydir kashfiyotlarni, ixtirolarni olishga
qaratilgan
tadqiqot
faoliyatidan
foydalanish
orqali
rivojlanadi.
Bundan
tashqari,
innovatsiyalarning paydo bo'lishi loyihalash ishlarining natijasi bo'lishi mumkin, bunda mavjud
ilmiy nazariyalar va tushunchalar asosida amaliy harakatlarni amalga oshirish imkoniyatini aks
ettiruvchi instrumental va texnologik bilimlar rivojlanadi. Shunday qilib, innovatsion loyihalar
yaratiladi, bu esa keyinchalik yangi texnologiyalarning paydo bo'lishiga olib keladi.
Innovatsiyalar ta'lim faoliyati jarayonida ham rivojlanadi. O'quv jarayonida talabalarning
nazariy va amaliy bilimlari rivojlanadi, keyinchalik ular amaliy hayotning innovatsiyalar yaratish
bilan bog'liq turli sohalarida qo'llanilishi mumkin.
Pedagogik texnologiyada ta’lim jarayonining maqsadini belgilash muhim bo’lib, u
rejalashtirilgan natijalarni kafolatlashi lozim.
1
Maktabgacha ta’lim tashkilotida ta’limni
kompyuterlashtirish samaradorligi, ishlatilayotgan vositalarining sifati va ularni o’quv jarayonida,
mashg’ulotlarida oqilona va mohirona ishlatilish qobiliyatga bog’liq.
1
Boshlang’ich ta’lim uchun didaktik materiallar. T. G‘afforova, Sh. Nurullayeva, O. Xaydarova Toshkent
“Innovatsiya-Ziyo”2022 7-bet.
362
Ta’lim tizimining turli sohalarida xususan, Maktabgacha ta’lim tizimida ham xorijiy
mamlakatlardan andoza olinmoqda. Masalan bu texnologiya Amerikada ishlab chiqilgan bo’lib,
o‘quvchilarning va bolalarning iqtidorini inobatga olib, fan, texnologiya, muhandislik, matematika
kabi sohalarni birlashtirishga qaror qilishadi. Bolalarning har tomonlama rivojlanishida ushbu
texnologiya yordam beradi. Ayniqsa bolalarni atrof-olam, tabiat bilan bog‘laydi. Dunyoga bo’lgan
qiziqishlari ortib boradi. Maktabgacha ta’limda qo’llashni oladigan bo’lsak, har bir bola o’zi uchun
har kuni yangi qirralar, yangi olamni kashf qiladi.
Zamonaviy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, eng kichik yoshdan, maktabgacha davrdan
boshlab ijodkorlikni tadbiq etish muhim ekanligini ta’kidlamoqda. Bolaning eng kichik yoshidan
boshlab STEAM tizimiga olib kirishning ahamiyati, muvaffaqiyat ildizi hisoblanadi. O‘zbekiston
Respublikasida ta’lim tizimini isloh qilish borasida islohotlar amalga oshirilmoqda. O‘zbekiston
Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi huzuridagi “Innovatsiya, texnologiya va strategiya markazi”
davlat unitar korxonasining qo‘shimcha vazifalari belgilab qo‘yilgan. “Umumiy o‘rta ta’lim
muassasalarini “Zamonaviy maktab”ga qo‘yilgan talablar asosida baholash orqali ularga
muvofiqlik sertifikatini berish, zamonaviy va shaffof baholash uslublarini joriy etish bo‘yicha
ilg‘or tajribani ommalashtirish”
2
Bolalik-xilma-xillik, o‘z iste’dodlarini namoyon etuvchi davrdir. Bolalikning o‘ziga
xosligini inobatga olgan holda biz ularni qo‘llab-quvvatlashimiz zarur. Iste’dodlarini namoyon
etish uchun esa STEAM ta’lim texnologiyasi nihoyatda zarur va bu ishonchni oqlamoqda. O‘ziga
xoslik - insonning umumiy rivojlanishida muhim xususiyat sifatida qarash, bolalikni muhim
bo‘lgan hayot davri sifatida tushunish, bolalik davri keyingi davrga tayyorgarlik davri, bolalarda
insonparvarlikni tarbiyalash, bolaning ijodiy va tadqiqotchilik qobiliyatini rivojlantirish, o‘yin
orqali ixtirochilik, tadqiqotchilik xususiyatlarini shakllantirib, aqliy tarbiyani boyitish bularning
barchasi STEAM ta’lim tizimida aks etgan.
Aynan hozirgi davrda zamonaviy ta’lim tizimini yaratish uchun turli dasturlar ishlab
chiqilmoqda. Bundan maqsad ta’lim sifatini yaxshilash, samaradorligini oshirishdir. Oliy ta’lim,
kollej, texnikum va maktablar singari Maktabgacha ta’lim tashkiloti ham zamonaviy ta’lim
tizimiga o’tmoqda. Bolalarning barkamol shaxs bo’lib voyaga yetishi uchun ularga yetarlicha
sharoitlar yaratilmoqda va tajribali mutaxasislar tomonidan mashg’ulotlar o’tilmoqda. Ta’lim
dasturi (quyida – Dastur) – MTT davlat o‘quv dasturiga asosan muayyan yosh guruhida tashkil
2
O‘zbekistonda “Zamonaviy maktab”lar tashkil etiladi – Prezident qarori Jamiyat 27 Noyabr 2019
363
etiladigan ta’lim va tarbiya jarayonini amalga oshirishga xizmat qiluvchi muhim hujjat bo‘lib, u
davlat talablariga asosan kutilayotgan natijalarga erishishni ta’minlashi lozim.
3
21-asr axborot texnologiyalari jadallik bilan rivojlanmoqda. Xususan, raqamli iqtisodiyot,
elektron platformalar, texnologiyalar inson hayotiga shu qadar kirib keldiki, kundalik
turmushimizning ajralmas qismiga aylandi.
Ta’lim yo’nalishiga olib keladigan bo’lsak elektron texnologiyalardan foydalanish yaxshi
natija bermoqda. Davlatimiz rahbarining yuqorida qayd etilgan “Sun'iy intellekt texnologiyalarini
jadal joriy etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to'g'risida’’gi hamda Vazirlar
Mahkamasining 2020-yil 5-iyundagi “Soliq ma'muriyatchiligida zamonaviy axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etishga doir qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida”gi
qarorlariga asosan, 2022-yilning may oyiga borib, soliq sohasida yuridik shaxslarning soliq
tushumlarini tahlil qilish, soliq to'lovlaridagi tafovutlarni aniqlashda sun'iy intellekt
texnologiyalarini qo'llash dasturiy ta'minotni ishlab chiqish va tajriba-sinov loyihasini joriy etish
belgilangan
4
Sun'iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishni kengaytirish, raqamli ma'lumotlarni
yig'ish, saqlash va qayta ishlash tizimini takomillashtirish maqsadida hozirda yurtimizda ushbu
sohada malakali kadrlarni tayyorlash, mazkur yo'nalishdagi ilmiy-loyihalarni qo'llab-quvvatlash
bo'yicha qator ishlar amalga oshirilmoqda.
O'z navbatida sun'iy intellektni ilm-fanga joriy etish uchun malakali kadrlar sonini oshirish
talab etiladi. Aynan shu kadrlarni tayyorlash Maktabgacha ta’lim tashkilotidan boshlanadi.
Bolalarni texnikaga qiziqtirish, zamonaviy axborot kommunikatsiyalaridan foydalanish,
kompyuterda amalga oshiriladigan dasturlarga qiziqtirish bolalarning ixtirochilik qobilyatlarini
namoyish etishga yordam beradi.
O'z kasbining ustasi bo'lgan mutaxassislar barcha jabhalarga sun'iy intellekt kirib borishida
asosiy omil bo'ladi. Hozirda yurtimizda shu yo'nalish bo'yicha “Raqamli texnologiyalar va sun'iy
intellekt” ixtisosligi oliy malakali kadrlarning ilmiy va ilmiy-pedagogik mutaxassisliklar
nomenklaturasi yaratilmoqda.
Xulosa qilib aytganda texnologiyalardan keraklicha, to’g’ri foydalanadigan bo’lsak va buni
maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyalanuvchilariga keraklicha o’rgatadigan bo’lsak bu kelajak
3
Ilk qadam davlat o’quv dasturi Toshkent 2022 Grosheva I.V., Mirziyoyeva Sh.Sh., Yevstafyeva L.G., Maxmudova
D.T. Nabixanova Sh.B., Pak S.V., Nazarova V.A., Isxakova M.R., Abdunazarova N.F.
4
O‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining qarori soliq ma’muriyatchiligida zamonaviy axborot
kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida soliq
ma’muriyatchiligida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etishga doir qo‘shimcha chora-
tadbirlar to'g'risida
364
avlodga yaxshi ta’sir qiladi. Bolalarning IQ darajasi yuqori bo’ladi, ijodkorlik qobilyati namoyon
bo’ladi. Har bir sohada mukammallikka erishishi nazarda tutiladi.
REFERENCES
1.
Boshlang’ich ta’lim uchun didaktik materiallar. T. G‘afforova, Sh. Nurullayeva, O.
Xaydarova Toshkent “Innovatsiya-Ziyo”2022 7-bet.
2.
O‘zbekistonda “Zamonaviy maktab”lar tashkil etiladi – Prezident qarori
3.
Jamiyat 27 Noyabr 2019
4.
Ilk qadam davlat o’quv dasturi Toshkent 2022 Grosheva I.V., Mirziyoyeva Sh.Sh.,
Yevstafyeva L.G., Maxmudova D.T. Nabixanova Sh.B., Pak S.V., Nazarova V.A.,
Isxakova M.R., Abdunazarova N.F.
5.
O‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining qarori soliq ma’muriyatchiligida
zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etishga doir qo‘shimcha
chora-tadbirlar to‘g‘risida soliq ma’muriyatchiligida zamonaviy axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini keng joriy etishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to'g'risida
