420
BO’LG’USI PEDAGOGLARDA IMKONIYATI CHEKLANGAN BOLALAR BILAN
ISHLASH KOMPETENTSIYALARINI RIVOJLANTIRISH.
Usmonova Hulkar Shavkat qizi
Guliston davlat pedagogika instituti stajyor-o’qituvchisi.
Abduqodirova Sevinch
Guliston davlat pedagogika instituti pedagogika yo’nalishi 2-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11243836
Annotatsiya.
Ushbu maqolada inklyuziv ta’lim nima ekanligi, uning mazmuni hamda
ushbu ta’lim turi tarbiyalanuvchi bolalarga bilim berish faoliyati yoritilgan. Shu bilan birga
Inklyuziv ta’lim muhiti uning pedagoglarga qo’ygan talablari, hamda inklyuziv pedagogik
kompetensiya mohiyati aytib o’tilgan.
Kalit so’zlar:
Inklyuziv ta’lim, Inklyuziv ta’lim nazariyasi va texnologiyasi, inklyuziya,
Integrasiya, ijtimoiy integratsiya, pedagogik kompetensiya.
DEVELOPMENT OF COMPETENCES FOR WORKING WITH CHILDREN WITH
DISABILITIES IN FUTURE PEDAGOGUES.
Abstract.
This article describes what inclusive education is, its content, and the activity
of providing knowledge to children under this type of education. At the same time, the Inclusive
educational environment, its demands on pedagogues, and the essence of inclusive pedagogical
competence are mentioned.
Key words:
Inclusive education, Inclusive education theory and technology, inclusion,
Integration, social integration, pedagogical competence.
РАЗВИТИЕ КОМПЕТЕНЦИЙ ПО РАБОТЕ С ДЕТЬМИ С ОГРАНИЧЕННЫМИ
ВОЗМОЖНОСТЯМИ ЗДОРОВЬЯ У БУДУЩИХ ПЕДАГОГОВ.
Аннотация.
В данной статье описано, что такое инклюзивное образование, его
содержание и деятельность по предоставлению знаний детям, получающим этот вид
образования. При этом упоминается инклюзивная образовательная среда, ее требования
к педагогам, сущность инклюзивной педагогической компетентности.
Ключевые слова:
инклюзивное образование, теория и технология инклюзивного
образования,
инклюзия,
интеграция,
социальная
интеграция,
педагогическая
компетентность.
421
Har bir mamlakat va davlat uchun shu davlatning yosh avlodi ta’limi ularga zamonaviy
talablarga javob beruvchi ta’lim standartlariga mos ravishda bilim berish kelajakka qo’yilgan
bugungi qadamdir.
Inklyuziv ta’lim - (fransuzcha inklyuziv - shu jumladan), umumiy ta’lim (ommaviy)
maktablarda alohida ehtiyojli bolalarni o’qitish jarayonini tavsiflash uchun ishlatiladigan atama.
Inklyuziv ta’lim - mavjud jismoniy, intellektual, ijtimoiy, hissiy, lingvistik va boshqa
xususiyatlarga qaramay, har bir bolaga umumiy (yagona, yaxlit) ta’lim va tarbiya (rivojlanish va
ijtimoiylashuv) jarayoniga qo’shilish imkoniyatini beradigan ta’lim, bu esa o’sib ulg’aygan
shaxsning jamiyatning teng huquqli a’zosi bo’lishiga imkon beradi, ajralish va izolyatsiya xavfini
kamaytiradi. Umuman olganda, psixologik pedagogik yordamni tashkil etish ta’lim mavjudligini
nazarda tutadi, bu alohida ehtiyojli bolalarning ta’lim olish imkoniyatini ta’minlaydi.
Shunday qilib, inklyuziya alohida ta’limga muhtoj bolalarni ommaviy muassasalarga
kiritishni nazarda tutadi, bu yerda har bir bolaning ta’lim jarayonida to’liq ishtirok etishi uchun
barcha to’siqlarni olib tashlash muhim hisoblanadi. Pedagogik o’zaro ta’sirlarning dialogik tabiati
bolaga o’zi kabi bo’lishga imkon beradi va o’zini va boshqalarni pastlik prizmasi orqali emas,
balki o’ziga, o’zining ichki dunyosiga va boshqa dunyoga ishonishiga yo’l ochadi. Ishonchga
erishish - bu hayotni tasdiqlovchi inson strategiyasining asosi bo’lib, uning poydevori bolalik
davrida olingan tajriba orqali qo’yilgan.
Shu o’rinda inklyuziv faoliyat olib boruvchi pedagoglar kasbiy madaniyat, atrofidagi
dunyo bilan muloqot qilish, qobiliyatingizni rivojlantirish, o’zingizni amalga oshirish va
muvaffaqiyatga erishish imkonini beradi (Xutorskoy A.V., Starova N.M.).
Kompetentsiya - tegishli faoliyatda bitiruvchi shaxsining o’zini-o’zi faollashtirishi bilan
bog’liq bo’lgan kompetentsiyalarni ularning rivojlanish jarayonida aktuallashtirish o’lchovidir
(Subetto A.I.). Kasbiy pedagogik faoliyatni kompetentsiyaga asoslangan yondashuv nuqtai
nazaridan ko’plab tadqiqotlar uning ajralmas qismiga aylanganiga ishonch hosil qiladi.
Kompetensiyaga asoslangan yondashuv ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan
o’zgarishlarning poydevori, kasbiy mahoratni, umuman, ta’lim sifatini sifat jihatidan rivojlantirish
resursi sifatida qaralishi bilan ham katta taassurot qoldiradi. Inklyuziv amaliyotni amalga oshirish
o’qituvchining kompetentsiyasini inklyuziv muhitning innovatsion sharoitida aniq amalga
oshiriladigan shaxsiy va kasbiy fazilatlar yig’indisi sifatida taqsimlash va mazmunli tavsiflash
bilan bog’liq bo’lib, unga o’qitishni tashkil etish bilan bog’liq muammolarni muvaffaqiyatli hal
qilishga imkon beradi. barcha bolalarni istisnosiz, ularning ta’lim ehtiyojlarining o’ziga xos
xususiyatlarini hisobga olgan holda o’qitish va tarbiyalash.
422
O’qituvchining kasbiy faoliyati darajasining o’quv amaliyotining sub’ekti va bolaning
o’zini o’zi rivojlantirish sub’ekti sifatida o’zaro bog’liqligi akmeologiyada uzoq vaqtdan beri
isbotlangan. O’qituvchining kompetentsiyalari uning o’quvchilarining kompetentsiyalarini
rivojlantirish vositasi va sharti bo’lib xizmat qiladi. Inklyuzivlik amaliyotini tushunish uchun bu
nogironlarning shaxsiy va kasbiy rivojlanishi muammolari, ularning hayot sifati, bandlik,
marginallikning oldini olish muammolari bilan bog’liq holda muhimdir. Inklyuziv maktab
bitiruvchisining modeli (ta’lim natijalari sifatidagi kompetensiyalar to’plami), uning hayotga,
uzluksiz ta’limga tayyorligi mezonlari va parametrlari haqidagi savollar, ehtimol, muammoli va
ishlab chiqilmagan mavzulardan biridir.
Biz kompetensiyaga asoslangan yondashuvning muhimligini, birinchi navbatda, uning
funksionalligida, ta’lim tizimining jamiyat ehtiyojlariga ochiqligiga e’tibor qaratishda ko’ramiz.
Pedagogik jarayonning ta’lim makonida ishtirokchilar o’rtasidagi muloqot sifatida
qurilishi o’qituvchining kasbiy malakasining yuqori darajasini nazarda tutadi, shuning uchun
ta’limda kompetentsiyaga asoslangan yondashuv inklyuziv jarayonlarni tadqiq qilish va
modellashtirish uchun alohida ahamiyatga ega. O’qituvchining kompetentsiyalari uning
o’quvchilarining kompetentsiyalarini rivojlantirish vositasi va sharti bo’lib xizmat qiladi.
Inklyuzivlik amaliyotini tushunish uchun bu nogironlarning shaxsiy va kasbiy rivojlanishi
muammolari, ularning hayot sifati, bandlik, marginallikning oldini olish muammolari bilan bog’liq
holda muhimdir. Inklyuziv maktab bitiruvchisining modeli (ta’lim natijalari sifatidagi
kompetensiyalar to’plami), uning hayotga, uzluksiz ta’limga tayyorligi mezonlari va parametrlari
haqidagi savollar, ehtimol, muammoli va ishlab chiqilmagan mavzulardan biridir. Biz
kompetensiyaga
asoslangan
yondashuvning
muhimligini,
birinchi
navbatda,
uning
funksionalligida, ta’lim tizimining jamiyat ehtiyojlariga ochiqligiga e’tibor qaratishda ko’ramiz.
Qisqa qilib aytganda, yetishib kelayotgan avlodga sifatli ta’lim va tarbiya berishda ta’lim
jarayonining asosiy boshqaruvchi vakillari bo’lgan pedadgog kadrlar har qanday jismoniy
holatdagi bolani tushunishi, unga dunyo eshiklari ochishda ularga yo’l ko’rsatuvchi mayoq
vazifasini sabr va alohida mehr bilan vazifalarini bajarishlari talab qilinadi. Bu esa o’z o’rnida
pedagog kadrlarni inklyuziv kompetensiyalarini yanada rivojlantirishni nazarda tutadi.
REFERENCES
1.
Kovalev E.V., Staroverova M.S. Ta’lim integratsiyasi (inklyuzivligi) 1-son. - M.:markaz
« Maktab kitobi», 2010. - 272s.
2.
Nazarova N.N. Integratsiyalashgan (inklyuziv) ta’lim: 2010. No 1. P.77-87.
423
3.
Imkoniyati cheklangan bolalar uchun inklyuziv ta’limni tashkil etish: Darslik / Otv. ed.
S.V.Alekhina, E.N.Kutepova. - M .: MGPPU, 2013 .-324s.
4.
Suntsova A.S. Inklyuziv ta’lim nazariyasi va texnologiyasi C 898: darslik. Izhevsk:
«Udmurt universiteti» nashriyoti, 2013.110 p.
5.
Elmuratova, D. (2018). THE MAIN INDICATORS OF PROFESSIONAL TRAINING OF
PRIMARY SCHOOL TEACHERS TO INNOVATIVE ACTIVITY.
Central Asian
Journal of Education
,
2
(1), 63-68.
