429
O‘ZBEKISTONDA TEMIR YO‘L LOGISTIKASINI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI
Nazarov Xalim Barnoyevich
Bank-moliya akademiyasi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11244001
Annotatsiya.
Muayyan bir mahsulotni tashish uchun transport turini tanlashda har xil
transport turlarining xarakterli xususiyati haqidagi axborot asos bo‘lib xizmat qiladi. Logistika
nuqtai nazaridan temir yo‘l transportining kamchilik va afzalliklarini ko‘rib chiqamiz.
Kalit so‘zlar:
logistika, xomashyo, zahiralar, yuk oqimlarining harakati, ombor,
materiallar, yuk oqim, mahsulot, marketing, iste’molchi, temir yo‘l transporti.
PROSPECTS FOR THE DEVELOPMENT OF RAILWAY LOGISTICS IN
UZBEKISTAN
Abstract.
It is different when choosing the type of transport for transporting a particular
product information about the characteristics of transport types serves as a basis. Lack of road,
rail, water, and air transport from the point of view of logistics and we will consider the
advantages.
Key words:
logistics, logistics of raw materials, stocks, cargo flows movement, warehouse,
materials, cargo flow, product, marketing, consumer.
ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОЙ ЛОГИСТИКИ В
УЗБЕКИСТАНЕ
Аннотация.
При выборе вида транспорта для перевозки той или иной продукции
основой служат сведения о характеристиках разных видов транспорта.
Мы рассмотрим недостатки и преимущества железнодорожного транспорта с
точки зрения логистики.
Ключевые слова:
логистика, сырье, запасы, движение грузопотоков, склад,
материалы, грузопоток, товар, сбыт, потребитель, железнодорожный транспорт.
Logistika, yaʼni, yetkazib berish xizmatlari iqtisodiyotning asosiy negizlaridan
hisoblanadi. Odatda, bu vazifani transport vositalari bajaradi. Ishlab chiqaruvchi va buyurtmachi
o'rtasidagi tovarlar havo, temiryo'l, dengiz yoki avtomobil yo'li transportlari orqali bir manzildan
ikkinchi manzilga yetkaziladi.
Temir yo‘l transporti aholi ehtiyojlarini qondirishda, mamlakat iqtisodiyotida, uning
faoliyat yuritishida va transport bozorini rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi. Davlatlar o'rtasidagi
430
savdo aloqalari ham asrlar davomida shu tarzda amalga oshirib kelinmoqda. Shu jihatdan,
mamlakatlarning eksport rivojini transport-logistika xizmatlarisiz tasavvur etish qiyin.
Temir yo'l logistikasi mamlakatdagi va xorijdagi zamonaviy logistika sanoatining jadal
rivojlanishi, temir yo'llarning samaradorligi tartibini doimiy ravishda sozlash va transport
salohiyatining uzluksiz ravishda
bilan yaratiladi. Temir yo'l yuklari kabi resurslar
asosida zamonaviy logistika va ta'minot zanjiri boshqaruvi va xizmat tushunchalari
integratsiyalashuvi mijozga temir yo'l transportiga asoslangan keng qamrovli va
integratsiyalangan zamonaviy logistika xizmatlarini taqdim etadi. Logistika xizmatlari uchun
temir yo'l xizmati provayderi sifatida foydalanish mumkin. Bundan tashqari logistika xizmatiga
qo'shilish uchun tegishli logistika kompaniyalarini jalb qilish uchun davlat logistik bazasi sifatida
foydalanish mumkin. Temir yo'l logistikasi odatda bir tekisda rivojlanishni rivojlaniyotgan, kuchli
imkoniyatlarga ega, va keng tarqalgan transport turidir.
Temir yo'l logistikasi temir yo'llarning nuqtasiga va chizig'iga asoslangan va infratuzilma
va ishlab chiqarish operatsiyalari tarmoqlarining iqtisodiy xususiyatlarini hisobga oladi. Asosiy
ta'minot manbai va talabning asosiy jismini birlashtiradi. Temir yo'llarni taqsimlash va
optimallashtirish bo'yicha transport, saqlash, yuklash, tushirish, ishlov berish va qadoqlash ishlari
amalga oshiriladi. Tarqatish, tarqatish va axborotni qayta ishlash kabi funktsiyalarning
kombinatsiyasi mahsulotni etkazib beriladigan joydan qabul qiluvchi tashkilotga etkazib berishni
rejalashtirish, amalga oshirish va boshqarish jarayonidir. Xitoyning temir yo'l logistikasining
rivojlanish tendentsiyasi: logistika markazini qurish oqilona yo'nalishda rivojlanadi; xizmat
vazifasi diversifikatsiyalangan yo'nalishda rivojlanadi; texnik jihoz modernizatsiya qilish
yo'nalishida rivojlanadi; biznesni qayta ishlash qulayligi bo'yicha ishlab chiqiladi; barcha logistika
xizmatlarining qobiliyati sezilarli darajada yaxshilanadi.
Temir yo'lda yetkazib berish - yuklarni tashishning an'anaviy usuli. Ko'pincha, yuklarni
temir yo'l orqali tashish avtomobil transporti bilan birlashtiriladi, bu har ikkala transport turining
afzalliklaridan foydalanish imkoniyatini beradi.
Yuklarni temir yo'l orqali tashishning xususiyatlari
Keng temir yo'l tarmog'i, katta hajmdagi yuklarni uzoq masofalarga (Ukraina, YeOIH
mamlakatlari, Boltiqbo'yi davlatlari, Markaziy Osiyo mamlakatlari, Mo'g'uliston, Xitoy va
boshqalar) tashishni tashkil qilish imkonini beradi.
Barcha turdagi yuklarni tashish: umumiy (qadoqlanmagan yoki qadoqlangan tovarlar),
yig'ma (turli jo'natuvchilarning bir partiyaga tuzilgan mahsulotlari), belgilangan harorat rejimini
saqlashni talab qiladigan katta o'lchamli va og'ir, xavfli, tez buziladigan tovarlar guruhi.
431
Ham xalqaro transport koridorlari bo'ylab ham, to'g'ridan-to'g'ri va bilvosita tranzit orqali
temir yo'l orqali tashishlarni tashkil etish.
Birlashtirilgan logistika yechimi: avto-temir yo'l, avto-temir yo'l-avto, dengiz-temir yo'l,
dengiz-temir-avto va boshqalar.
Yuk tashish operatorlari va vagon egalari bilan to'g'ridan-to'g'ri shartnomalar mavjudligi.
Vagon parki (o'z va ijaraga olingan yopiq harakatlanuvchi tarkib birliklari), shu jumladan
ixtisoslashtirilgan sovutgichli vagonlar, izolyatsiyalangan vagonlar va boshqalarning mavjudligi.
Temir yo'l transporti yordamida yuklarni xalqaro tashish jarayonini sinchkovlik bilan
nazorat qilish orqali kompleks xizmat ko'rsatish.
Mustaqil davlatlar hamdustligi mamlakatlari temir yo'llari bilan to'g'ridan-to'g'ri
shartnomalar mavjudligi.
Temir yo'l transportida yuk tashishning afzalliklari
Temir yo‘l transportida yuklarni tashish, o‘zining universalligi – yog‘ingarchilik, iqlim
omillari, kun va mavsumdan qat’iy nazar, har xil turdagi yuklarni uzoq masofalarga tashish
imkoniyati bilan ajralib turadi. Tashishning usbu turi, yuqori o'tkazuvchanlik va yuk tashish
qobiliyati bilan ajralib turadi.
Xulosa qilib aytganda, Temir yo'l transporti, yuk tashishning maqbul narxi, yuqori
ishonchlilik va minimal avariyaviy hodisalar darajasiga ega bo'lgan eng tejamkor turidir.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
2017–2021-yillarda
“O‘zbekiston
Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar
strategiyasini “Ilm, ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili”da amalga
oshirishga oid davlat dasturi to‘g‘risida” 02.03.2020dagi PF–5953-sonli farmoni.
2.
Mardonbek Saburov, Dilmurod Butunov, Sokijon Khudayberganov, Sunnatillo Boltaev,
Muslima Akhmedova, Mukhamedjan Musaev. Determination of the optimal requirement
of the number of freight wagons. AIP Conference Proceedings 2432, 030091 (2022).
030091-1-030091-5. https://doi.org/10.1063/5.0090343
3.
Butunov D.B. Improvement of technical experimental methods for organization of wagon
flows and management evaluation at sorting stations. Dis. ... doc. Phil. (PhD). Tashkent:
TashIIT. – 2019. – 187 p.
4.
Oripov, S. (2022). O ‘ZBEKISTONDA KONTEYNER TASHISH HOLATI TAHLILI.
“Yosh ilmiy tadqiqotchi” xalqaro ilmiy-amaliy anjumani.
432
5.
Валиев, С. (2021). Turli toifadagi poyezdlar uchun temir yo ‘l stansiyalaridamarshrutlarni
tayyorlash uslubiyati. Scienceweb academic papers collection.
