ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1086
BILIMLENDIRIW TARAWINDAǴI MARKETING KOMMUNIKACIYALARI
Z.M. Daljanova
Tariyx fakulteti "Jamiyetlik panler" kafedrasinin ulken oqitiwshisi.
M.J. Kazaxbaeva
Pedagogika fakulteti mektep menedjmenti jonelisi 2-kurs student.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11287707
Annotacıya.
Bul maqalada bilimlendiriw tarawındaǵı marketing kommunikaciyalarınıń
áhmiyeti, túrleri, abzallıqları hám kemshilikleri, nátiyjeli marketing strategiyasın islep shıǵıw hám
ámelge asırıw, studentlerdi tartıw hám saqlap qalıwda marketing kommunikaciyalarınıń ornı
sıyaqlı máseleler hár tárepleme kórsetilgen. Maqalada tálim mekemeleri ushın marketing
kommunikaciya qurallarınan nátiyjeli paydalanıw múmkinshilikleri ashıp berilgen.
Tayanısh sózler:
Bilimlendiriw tarawındaǵı marketing, marketing kommunikaciyaları,
studentlerdi tartıw, studentlerdi saqlap qalıw, básekige shıdamlılıq, marketing strategiyası, tálim
xızmetlerin jetkiziw.
MARKETING COMMUNICATIONS IN THE FIELD OF EDUCATION
Abstract.
This article describes the importance, types, advantages and disadvantages of
marketing communications in the field of education, the role of marketing communications in
developing and implementing a successful marketing strategy, attracting and retaining students,
and other critical issues.
Keywords:
marketing in education, marketing communications, attracting students,
retaining students, tolerance of competition, marketing strategy, delivery of educational services.
МАРКЕТИНГОВЫЕ КОММУНИКАЦИИ В СФЕРЕ ОБРАЗОВАНИЯ
Аннотация.
В данной статье рассматриваются важность, виды, преимущества и
недостатки маркетинговых коммуникаций в образовательном секторе, место
маркетинговых коммуникаций в разработке и реализации эффективной маркетинговой
стратегии, привлечении и удержании студентов и другие актуальные вопросы В статье
раскрыты возможности образовательных учреждений эффективно использовать
инструменты маркетинговой коммуникации
Ключевые слова:
маркетинг в образовательной сфере, маркетинговые
коммуникации, привлечение студентов, удержание студентов, конкурентоспособность
,
маркетинговая стратегия, доставка образовательных услуг.
Bilimlendiriw tarawındaǵı bazardıń jedel rawajlanıwı hám básekiniń keskinlesiwi tarawda
iskerlik júrgizeip atırǵan tálim mekemeleri ushın marketing kommunikaciyalarınıń áhmiyetin jáne
de asırıp atır. Búgingi kúnde tálim xızmetlerin qarıydarlar arasında nátiyjeli tárzde jetkiziw, óz
xızmetlerin nátiyjeli tárzde usınıw, jańa studentlerdi tartıw hám básekige shıdamlılıqtı asırıw ushın
marketing kommunikaciyalarınıń ornı kútá úlken bolıp tabıladı. Bilimlendiriw tarawında
marketing kommunikaciyaların tuwrı shólkemlestiriw hám ámelge asırıw shólkemdiń tabısı hám
perspektivasına tikkeley tásir etedi. Marketing kommunikaciyaları tálim mekemeleri ushın júdá
zárúrli áhmiyetke iye boladı. Olar arqalı tálim mekemeleri óz xızmetlerin qarıydarlar, yaǵnıy
studentler arasında nátiyjeli tárzde jetkiziwleri, olardıń mútajlik hám talaplarına sáykes keletuǵın
jańa studentlerdi tartıwları, sonıń menen birge, básekige shıdamlılıǵın asırıwları múmkin.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1087
Marketing kommunikaciyaları túrli sırtqı kórinislerde - reklama, jámiyechilik menen
baylanıslar, jeke satıw, satıwdı xoshametlew, tikkeley marketing hám internet marketing sıyaqlı
jónelisler arqalı ámelge asıriladı. Bul kommunikaciya quralları hám kanallarınıń tuwrı hám teń
salmaqlılıqlanǵan tárzde qollanılıwı tálim mekemeleriniń bazar daǵı poziciyasin kúsheytiw,
studentlerdi tartıw hám saqlap qalıwda zárúrli rol oynaydı. Bilimlendiriw tarawında marketing
kommunikaciyalarınıń ornı Tálim mekemelerinde marketing kommunikaciyalarınıń túrli
formaları keń qollanıladı. Olardıń eń kóp tarqalǵan túrleri tómendegiler bolıp tabıladı: reklama,
jámiyechilik menen baylanıslar (PR), jeke satıw, satıwdı xoshametlew, tikkeley marketing hám
internet marketing. Reklama tálim mekemeleriniń xızmetlerin, tabıs hám múmkinshiliklerin
ǵalaba xabar quralları, Internet, sırtqı reklama hám basqa kanallar arqalı keń kópshilik itibarına
jetkiziwde zárúrli rol oynaydı. Jámiyechilik menen baylanıslar (PR) bolsa tálim shólkeminiń
unamlı imijin qáliplestiriw, onıń ornın asırıw, jámiyechilik menen jaqın hám nátiyjeli
munasábetler ornatıwǵa xızmet etedi.
Jeke satıw tálim xızmetlerin tuwrıdan-tuwrı qarıydarlarǵa usınıw, olardıń mútajlik hám
máselelerin úyreniw, individuallashtrilgan sheshimlerdi islep shıǵıw hám usınıwda zárúrli
áhmiyetke iye. Satıwdı xoshametlew bolsa túrli incentiv programmalar, chegirmalar,
promokampaniyalar, sıylıqlar hám basqa xoshametlew usılları arqalı satıwdı aktivlestiredi.[1]
Tikkeley marketing hám internet marketing bolsa studentlerdi tuwrıdan-tuwrı maqsetli
jantasıwlar hám kanallar arqalı tartıw hám saqlap qalıwǵa xızmet etedi. Atap aytqanda, elektron
pochta, sms, messenjorlar, social tarmaqlar, veb-saytlar sıyaqlı qurallar arqalı tikkeley eki tárep
baylanısilar alıp barıladı. Bul marketing kommunikaciya quralları hám kanallarınıń tuwrı teń
salmaqlılıqlanǵan tárzde qollanılıwı tálim mekemeleriniń básekige shıdamlılıǵın asırıw,
studentlerdi tartıw hám saqlap qalıwda zárúrli áhmiyetke iye boladı.
Hár bir marketing kommunikaciyası kanalı hám instrumentiniń ayriqsha abzallıqları hám
kemshilikleri bar. Bul faktorlardı tuwrı analiz etip, olardan nátiyjeli paydalanıw marketing
kommunikaciya strategiyasınıń tiykarın quraydı. Reklama keń kópshilik itibarın tartıw, tálim
shólkeminiń teńilishini asırıw sıyaqlı artıqmashılıqlarǵa iye. Biraq, reklama jaratıw hám
jaylastırıw ushın úlken aqsha jumsaw talap etiledi. Jámiyechilik menen baylanıslar (PR) bolsa
kreditga ılayıq hám isenimli imij jaratadı, biraq nátiyjelerin anıq ólshew qıyınlaw. Jeke satıw
individual jantasıwlar arqalı studentler mútajliklerin tereń úyreniw hám olardı qandırıwǵa
múmkinshilik beredi. Biraq bul usıl sheklengen sanı studentlerdi qamtıp alıwı menen
shegaralanadı. Satıwdı xoshametlew bolsa qısqa múddetli nátiyjelerdi támiyinleydi, bıraq uzaq
múddetli baylanıslardı bekkemlewge xızmet etpeydi.
Tikkeley marketing hám internet marketing bolsa studentler menen úzliksiz baylanısde
bolıw, maqsetli jantasıwlar hám individual xızmetler usınıw múmkinshiligin beredi. Biraq, bul
kanal hám instrumentlerden nátiyjeli paydalanıw ushın arnawlı kónlikpeler hám texnologiyalar
talap etiledi. Joqarıdagilardan usıdan ayqın boladı, hár bir marketing kommunikaciya kanalı hám
instrumentiniń ayriqsha abzallıqları hám kemshilikleri bar. Sol sebepli olar ortasındaǵı teń
salmaqlılıqtı saqlaǵan halda kompleks jantasıwdı qóllaw zárúrli áhmiyetke iye boladı. Tálim
mekemeleri ushın nátiyjeli marketing kommunikaciya strategiyasın islep shıǵıw hám ámelge
asırıw júdá zárúrli bolıp tabıladı.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1088
Onıń ushın ámeldegi marketing kommunikaciya kanalari hám instrumentleriniń óz-ara teń
salmaqlılıqlanǵan tárzde qollanılıwı zárúr. [2] Reklama, PR, jeke satıw, satıwdı xoshametlew,
tikkeley marketing hám internet marketing sıyaqlı túrli kommunikaciya qurallarından
paydalanıwda olardıń abzallıqları hám kemshiliklerin tuwrı bahalaw, olardı arnawlı bir maqset
hám wazıypalardı sheshiw ushın teń salmaqlılıqlanǵan tárzde qóllaw zárúrli áhmiyetke iye boladı.
Mısalı, brend imijin bekkemlew ushın PR hám reklama kanallarınan, jańa studentlerdi
tartıw ushın internet marketing, tikkeley marketing hám jeke satıwdan, ámeldegi studentlerdi
saqlap qalıw ushın bolsa tikkeley marketing hám satıwdı xoshametlew qurallarından paydalanıw
maqsetke muwapıq boladı. Bunda hár bir kommunikaciya kanalı hám instrumentiniń ayriqsha
qásiyetleri, maqsetli auditoriyası, tásiri hám natiyjeliligi tereń analiz etiliwi kerek. Sonıń menen
birge, bul qurallardıń óz-ara teń salmaqlılıqı, integraciyası hám sinergiyasi támiyinleniwi kerek.
Nátiyjeli marketing kommunikaciya strategiyası arqalı tálim shólkemi óz brendi hám xızmetlerin
nátiyjeli tárzde jetkiziw, jańa studentlerdi tartıw, ámeldegi studentlerdi saqlap qalıw hám básekige
shıdamlılıǵın asırıwı múmkin. [3]
Studentlerdi tartıw hám saqlap qalıwda marketing kommunikaciyalarınıń roli Tálim
xızmetlerin jetkiziwde studentlerdiń mútajlikleri, turpayı hám xarakteristikaların tereń túsiniw
júdá zárúrli bolıp tabıladı. Sebebi studentler marketing kommunikaciyalarınıń tiykarǵı maqsetli
auditoriyası esaplanadı. Studentlerdiń qızıǵıwshılıqları, motivaciyası, qádiriyatları, tálim alıw hám
maǵlıwmat alıw usılları, kúni-kún hám kúnden-kunga ózgerip turıwshı mútajliklerin jaqsı biliw
tálim mekemeleri ushın júdá zárúrli bolıp tabıladı. Onıń ushın olar studentler haqqında úzliksiz
túrde maǵlıwmat toplawları, olardıń turpayın baqlawları, tákirarlanǵan sorawlar ótkeriwleri kerek.
Studentlerdiń mútajliklerin túsiniw tálim xızmetlerin olar ushın qolay, sapalı hám maqsetke
muwapıq tárzde jetkiziw ushın tiykar boladı. Bul, óz gezeginde, studentlerdi tartıw, olardı
minnetdar qılıw, saqlap qalıw hám joqarı tálim bazarında shólkemdiń básekige shıdamlılıǵın
asıradı. [4]
Studentler haqqındaǵı tereń bilim marketing kommunikaciyaların qurılısında, mazmun
hám formaların belgilewde zárúrli rol oynaydı. Nátiyjede, shólkemdiń xızmetlerine bolǵan
qızıǵıwshılıq hám talapǵa uyqas keliwshi nátiyjeli marketing kommunikaciyaları ámelge asıriladı.
Tálim mekemeleri ushın studentlerdi tartıw hám saqlap qalıw zárúrli strategiyalıq
máselelerden biri bolıp tabıladı. Onıń ushın olar túrli marketing kommunikaciya qurallarından
paydalanadılar. Áwele, tálim shólkeminiń brendini, imijin bekkemlew, xızmetleriniń abzallıqları
jáne tákrallanbas usınıslardı jarıtıwshı reklama kampaniyaları jaqsı nátiyje beredi. Bunda
televiziyalıq, radio, baspadan shıǵarılǵan hám sırtqı reklama, sonıń menen birge, digital reklama
usıllarınan keń paydalanıladı. Sonıń menen birge, shólkemdiń virtual sheshimi, veb-saytı, social
tarmaqlar daǵı betleri de studentlerdi tartıwda zárúrli rol oynaydı. Olar arqalı studentler menen
tuwrıdan-tuwrı baylanıs ornatıw, olardıń sorawlarına tez hám sapalı juwaplar beriw múmkinshiligi
bar. PR-ilajlar, ashıq qapılar kúnleri, studentler ushın shólkemlestirilediǵan bayramlar, tańlawlar,
jarıslar hám basqa ilajlar da studentlerdi tartıwda keń qollanıladı.
Bunda shólkemdiń abırayın hám ornın asırıw, studentler menen jaqın munasábetler ornatıw
maqseti baqlanadı. Eger shólkem ámeldegi studentlerdi saqlap qalıwǵa qaratılǵan bolsa, olardıń
onlayn hám oflayn xızmetlerin baqlaw, individual mútajliklerine maslasqan usınıs hám
xızmetlerdi usınıw, úzliksiz kommunikaciya aparıw zárúrli bolıp tabıladı. Buǵan baylanıslı
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1089
tikkeley marketing, jeke satıw hám satıwdı xoshametlew usıllarınan paydalanıw nátiyjeli boladı.
[4] Studentlerdi tartıw hám saqlap qalıwda marketing kommunikaciyalarınıń bul quralları hám de
olar arasındaǵı teń salmaqlılıq zárúrli áhmiyetke iye boladı. Tálim mekemeleri ushın studentler
menen úzliksiz baylanıs ornatıw, olardıń individual mútajliklerine tiykarlanǵan jantasıwlar qóllaw
hám sapalı xizmet kórsetiw júdá zárúrli bolıp tabıladı.
Bul arqalı shólkem studentler menen bekkem hám uzaqqa mólsherlengen munasábetler
ornatıwı múmkin. Studentler menen turaqlı jáne sapalı baylanıs olar menen baylanıslardı
bekkemlew, olardıń xızmetlerden qánaat payda etiwlerin támiyinlew, olardıń máseleleri hám
mútajliklerin tez anıqlaw imkaniyatın beredi. Bul bolsa studentlerdi tartıw, saqlap qalıw hám
olardıń tálim retinden minnetdarlıǵın asırıw ushın zárúrli bolıp tabıladı. Individual jantasıwlar
studentlerdiń ayriqsha qásiyetleri, qızıǵıwshılıqları, múmkinshilikleri hám mútajliklerin esapqa
alıw, olardı qollap-quwatlaw hám xoshametlew arqalı ámelge asıriladı. Studentler menen jeke
baylanıs, psixologiyalıq qollap-quwatlaw, individual oqıw jobası hám tálim baǵdarların tańlaw
boyınsha máslahátlar buǵan mısal boladı. Sapalı xizmet kórsetiw bolsa studentlerdiń tálim
processindegi qolaylıǵı, qánaatchanligi hám mútajlikleriniń tolıq qandirilishini támiyinleydi.
Bunda zamanagóy infratuzilma, oqıtıwshılar ilmiy tájriybesi, kitapxana hám laboratoriyalardıń
zamanagóy úskenelestirilgenligi, studentler ushın jasaw hám dem alıw sharayatlarınıń
jaqsılanganligi sıyaqlılar zárúrli orın tutadı. [5]
Studentler menen úzliksiz baylanıs, individual jantasıw hám sapalı xizmet kórsetiw arqalı
ornatılǵan isenimli munasábetler olardı tartıw, saqlap qalıw hám shólkemdiń básekige
shıdamlılıǵın asırıwǵa xızmet etedi. Juwmaqlap aytqanda bilimlendiriw tarawındaǵı bazardıń jedel
rawajlanıwı hám básekiniń keskinlesiwi bul tarawda iskerlik júrgizeip atırǵan tálim mekemeleri
ushın marketing kommunikaciyalarınıń áhmiyetin jáne de asırıp atır. Marketing
kommunikaciyaları arqalı tálim mekemeleri óz xızmetlerin nátiyjeli tárzde jetkiziwi, uyqas
studentlerdi tartıwı hám básekige shıdamlılıǵın asırıwı múmkin. Tálim mekemelerine
engiziletuǵın marketing kommunikaciyalarınıń tiykarǵı túrleri reklama, PR, jeke satıw, satıwdı
xoshametlew, tikkeley marketing hám internet marketing esaplanadı. Hár bir kommunikaciya
kanalı hám instrumentiniń ayriqsha abzallıqları hám kemshilikleri ámeldegi bolıp, olardıń óz-ara
teń salmaqlılıqlanǵan tárzde qollanılıwı nátiyjeli marketing kommunikaciya strategiyasınıń
tiykarın quraydı. Studentlerdiń mútajlikleri hám turpayın tereń túsiniw tálim xızmetlerin olar ushın
qolay, sapalı hám maqsetke muwapıq tárzde jetkiziw ushın zárúrli áhmiyetke iye boladı.
Studentlerdi tartıw hám saqlap qalıw maqsetinde bolsa reklama, PR, jeke satıw, satıwdı
xoshametlew, tikkeley marketing hám internet marketing sıyaqlı kommunikaciya qurallarından
paydalanıw nátiyjeli boladı. [5]
Studentler menen úzliksiz baylanıs, individual jantasıwlar hám sapalı xizmet kórsetiw
bolsa olar menen bekkem hám uzaqqa mólsherlengen munasábetler ornatıwǵa xızmet etedi. Bul
bolsa tálim shólkeminiń básekige shıdamlılıǵın asırıw, jańa studentlerdi tartıw hám ámeldegi
studentlerdi saqlap qalıw ushın zárúrli tiykar bolıp xızmet etedi. Qullası, bilimlendiriw tarawında
marketing kommunikaciyalarınıń tuwrı, nátiyjeli hám teń salmaqlılıqlanǵan tárzde ámelge
asırılıwı shólkem iskerligi hám rawajlanıwda zárúrli rol oynaydı.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1090
REFERENCES
1.
Abbosxonova, G. A. (2021). "Tálim xızmetlerin bazarında marketing kommunikaciyalarınıń
roli". Ózbekstan Milliy Universiteti Ilimiy informaciyası, 3 (68), 123-131.
2.
Tóreev, F. X. (2020). "Joqarı tálim mekemelerinde marketing kommunikaciyaları sistemasın
jetilistiriw". Ekonomika hám innovciyalıq texnologiyalar, 1 (6), 67-79.
3.
Xoliqov, A. A. (2019). "Tálim xızmetlerin bazarında marketing kommunikaciyaları
natiyjeliligin asırıw jolları". "Ekonomika hám finans" jurnalı, 2 (30), 56 -63.
4.
Ilxomov, B. A. (2018). "Joqarı tálim mekemelerinde brend kommunikaciyasın
qáliplestiriw". Ekonomika hám tálim, 4 (28), 87-92.
5.
Abduvaxobov, A. A. (2017). " Studentler menen marketing
6.
kommunikaciyaların jetilistiriw". Ózbekstan ekonomikası, 5 (21), 41-47
