484
KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNING DAVLAT IQTISODIY SIYOSATI
TIZIMIDA TUTGAN O`RNI
Eshpo‘latov Abdumalik Ulug‘bek o‘g‘li
Osiyo Xalqaro Universiteti magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11304129
Annotatsiya.
Ushbu tezisda kichik biznes va tadbirkorlikning davlat iqtisodiy va siyosiy
hayotida tutgan o`rni va yeri haqida bir qancha ma`lumotlar berib o`tilgan
.
Kalit so`zlar:
kichik biznes, davlat iqtisodiyoti, soliq siyosati, tadbirkorlik faoliyati.
THE ROLE OF SMALL BUSINESS AND ENTREPRENEURSHIP IN THE STATE
ECONOMIC POLICY SYSTEM
Abstract.
In this thesis, some information is given about the place and location of small
business and entrepreneurship in the economic and political life of the state.
Key words:
small business, state economy, tax policy, entrepreneurship.
РОЛЬ МАЛОГО БИЗНЕСА И ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА В СИСТЕМЕ
ГОСУДАРСТВЕННОЙ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ПОЛИТИКИ
Аннотация.
В данной дипломной работе даны некоторые сведения о месте и месте
малого бизнеса и предпринимательства в экономической и политической жизни
государства.
Ключевые слова:
малый бизнес, государственная экономика, налоговая политика,
предпринимательская деятельность.
Mamlakatimiz iqtisodiyotini barqaror rivojlantirishning asosiy omillaridan biri
innovatsiyalardir. Innovatsion texnologiyalar yordamida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik
sub`ektlarini chuqur qayta tuzish va ish unumdorligini yanada oshirish mumkin.
Ma`lumki, bugungi kunda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sohasi nafaqat milliy
iqtisodiyotning o`sish sur`atlarini jadallashtirishda, balki bugungi kun uchun dolzarb
hisoblangan aholini ish bilan ta`minlash va turmush darajasini oshirish masalalarini hal etishda
ham etakchi o`rin tutmokda.
Kichik biznesning ixcham va harakatchanligi, bozor konstruksiyasi o`zgarishlari va
iste`molchilar ehtiyojlariga tez moslasha olishi uni jahon moliyaviyiqtisodiy inqirozining
salbiy oqibatlarini bartaraf etish va inqirozdan keyin iqtisodiyot tarmoqlarini barqaror
rivojlantirish sharoitida yangi ish o`rinlarini yaratish va aholi daromadini oshirish borasida eng
qulay va maqbul vositaga aylantirmoqda.
485
O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotini turli mulk shakllariga asoslangan holda, bozor
iqtisodiyoti talablari asosida rivojlantirish hozirgi davrning eng dolzarb masalalaridan biri
bo‘lib hisoblanadi. Erkin raqobat asosida milliy iqtisodiyotni rivojlantirishda kichik biznes va
xususiy tadbirkorlikning roli to‘xtovsiz ortib bormoqda.
2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor
yo‘nalishi bo‘yicha harakatlar strategiyasini amalga oshirish sharoitida kichik biznes va
xususiy tadbirkorlik milliy iqtisodiyotni yaratish, jamiyatning ijtimoiy barqarorligini asosi
hisoblanuvchi o‘rta mulkdorlar sinfini shakllantirish, raqobat muhitini vujudga keltirish va
barqaror iqtisodiy o‘sishga erishishda muhim omil bo‘lib hisoblanadi.
Respublikamizda iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, yangi ish o‘rinlarini tashkil etish,
bandlik muammosini hal etish, aholining daromadlari va farovonligini oshirishda tobora
muhim o‘rin tutayotgan kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni jadal rivojlantirish, ularni
rag‘batlantirish va qo‘llab-quvvatlashga alohida e’tibor qaratilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2016-yil 5-oktyabrdagi “Tadbirkorlik
faoliyatining jadal rivojlanishini ta’minlashga, xususiy mulkni har tomonlama himoya qilishga
va ishbilarmonlik muhitini sifat jihatidan yaxshilashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar
to‘g‘risida”gi farmoni qabul qilingan, eng avvalo, xususiy mulkni huquqiy himoya qilishni
yanada kuchaytirishga, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik uchun qulay shart-sharoitlar
yaratishga va har tomonlama qo‘llab-quvvatlashga, YAIMda ushbu sohaning ulushini oshirib
borishga, bandlik muammosini hal qilishga asos bo‘lmoqda .
1
“Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni izchil rivojlanib borishini ta’minlash orqali
biz mamlakatimizda jamiyatimizning ijtimoiy-siyosiy tayanchi va poydevori bo‘lgan o‘rta
sinfning shakllanishiga va uning tobora mustahkam bo‘lib borishiga erishmoqdamiz.
Shu bois kichik biznes va xususiy tadbirkorlik bugungi kunda jamiyatimizdagi ijtimoiy
va siyosiy barqarorlikning kafolati va tayanchiga, yurtimizning taraqqiyot yo‘lidan faol
harakatlantiradigan kuchga aylanib bormoqda...kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning
ko‘zga yaqqol tashlanib turgan afzalliklari va katta imkoniyatlari haqida yana ko‘p gapirish
mumkin. Lekin bugungi kunda O‘zbekistonda bu sohada hali ishga solinmagan juda katta
salohiyat va imkoniyatlar mavjud ekanini, dunyodagi taraqqiy topgan davlatlarda kichik biznes
va xususiy tadbirkorlik yalpi ichki mahsulot hajmida yetakchi va hal qiluvchi o‘rinni
1
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning mamlakatimizni 2016 yilda ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2017 yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor
yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma’ruzasi.
486
egallayotganini inobatga oladigan bo‘lsak, bu yo‘nalishda qiladigan ishlarimiz naqadar ko‘pligi
ayon bo‘ladi”
2
Mamlakatimizda tadbirkorlik jadal rivojlanib borayotgan bo‘lsada, mazkur sohani
yanada rivojlantirish yo‘llarini aniqlash va ustuvor yo‘nalishlarini belgilash bo‘yicha amaliy
tavsiyalarni ishlab chiqish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda.
Mamlakatimiz uchun bozor iqtisodiyoti sub’ektlarining tadbirkorlik faoliyati masalalari
yangilik emas. Respublikamiz uchun yangilik iqtisodiyotni bozor qonunlari talablar asosida
shakllantirib, ishlab chiqarishni erkin raqobat muhitida olib borishdir. Tadbirkorlik iqtisodiyot
sub’ektlarining mavjud iqtisodiy, tabiiy, mehnat va intellektual salohiyatlarini oqilona sarflab,
samaraliroq natijalarga erishishi bilan tavsiflanadi. Shuningdek, u bozor munosabatlari
rivojlanishi oxir-oqibatida iqtisodiyotni harakatlantiruvchi kuchga aylanadi.
Iqtisodiyot aniq raqamlar, hisob-kitoblar bilan birga, odamlar turmush tarzida yuz
berayotgan real o'zgarishlar, natijadorlikni xush ko'radi. Davlat manfaatlarigagina xizmat
qiladigan iqtisodiyot rivojlanishdan to'xtaydi. Oxirgi yillarda Yangi O'zbekistonda amalga
oshirilayotgan tub islohot va yangilanishlar avvalida iqtisodiyotimizdagi miqdor va sifat
o'zgarishlari qamrovini kengaytirish, uning bevosita aholi turmushiga ta'sirini oshirishga e'tibor
qaratilayotgani boisi ham shundan.
Bu boradagi salmoq va natijalar jadal sur'atlarda oshib borayotganiga guvoh
bo'lyapmiz. Aholi daromadlarida o'sish, turmush sharoitida sezilarli o'zgarishlar ko'zga
tashlanmoqda. Statistik ma'lumotlar ham 2016—2020-yillarda yurtimiz odamlarining umumiy
daromadlari 2,6 baravardan ko'proqqa ortganini ko'rsatyapti.
Mazkur yo'nalishda jahon maydonida egallab turgan o'rnimiz ham yil sayin yuqorilab
bormoqda. Xususan, 2021-yil 26-mayda o'tkazilgan Xalqaro reytinglar va indekslar bilan
ishlash bo'yicha Respublika Kengashining navbatdagi yig'ilishida esa Global innovatsion
indeksda O'zbekiston 2015-yilga nisbatan o'z o'rnini 29 pog'onaga yaxshilab, 131 ta mamlakat
orasida 93-o'rinni, Markaziy va Janubiy Osiyo davlatlari orasida 4-o'rinni qayd etgani
ta'kidlandi.
3
Bu kabi muvaffaqiyatlarning bosh omillaridan biri — mamlakatimizda olib
borilayotgan samarali iqtisodiy siyosat hamda uning tarkibidan o'rin olgan chora-tadbirlar
yo'nalishlarining to'g'ri shakllantirilgani bilan bog'liq. O'zbekiston taraqqiyotining yangi
2
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi. Lex.uz
3
https://yuz.uz/uz/news/kichik-biznes--iqtisodiyotning-qon-tomiri
487
davrida, ayniqsa, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish iqtisodiy siyosatning
muhim va samarali yo'nalishlaridan biriga aylandi.
Ma'lumki, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik jahon mamlakatlari tajribasida o'zining
yuksak natija va muvaffaqiyatlari bilan mustahkam o'rin egallagan bo'lib, aksariyat xalqlarda
uning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 60-70 foizni tashkil etadi. Kichik biznesning rivojlanishi
iqtisodiyotdagi jo'shqinlik va samarali raqobat muhiti uchun qulay shart-sharoitlarni yaratish,
iste'mol sektorini kengaytirish orqali talabni rag'batlantirish, iste'mol bozorini tovar va
xizmatlar bilan to'ldirish, atrof-muhitni muhofaza qilish, byudjet tushumlarini kengaytirishga
xizmat qiladi. SHunga ko'ra, ko'plab rivojlangan davlatlar kichik biznes faoliyatini har
tomonlama qo'llab-quvvatlashga intiladi.
O'zbekiston mustaqilligining o'tgan yillariga nazar tashlasak, yurtimizda kichik va o'rta
biznes yo'nalishi qo'shni davlatlarga nisabatan sekin rivojlangani, ko'rsatkichlar sezilar-
sezilmas darajada bo'lgani, katta-katta bizneslar ma'lum insonlar qo'lida bo'lib, aholining asosiy
qatlami ularning qo'l ostida ishlaganini ko'ramiz.
Oddiy odamlar uchun tadbirkorlik uddalab bo'lmas mashaqqatdek ko'rinardi. Yuqori
boj to'lovlari, er olish, korxona ochishdagi qator to'siqlar, birovning cho'ntagiga pul
qistirmasang, bitmaydigan ishlar, bir amallab biznesni yo'lga qo'yib olganda ham, har kuni
eshik qoqadigan soliqchilarga dosh berish oson emasdi. Shuning uchunmi, odamlar tadbirkorlik
qilishdan ko'ra, “och qornim, tinch qulog'im” qabilida ish tutishni afzal bilgan.
Xulosa o`rnida shuni ayta olamizki bugun Yangi O'zbekiston iborasini faxr bilan
aytayotganimiz bejiz emas. Boisi, yaqin 4-5 yil oldin ana shu ikki jumla zamirida boshlangan
ulkan islohotlar odamlarning o'z imkoniyatlaridan keng foydalanish, istalgan sohada
yangiliklar yaratishga qo'rqmay qadam tashlash, eng muhimi, mustaqil tadbirkor sifatida o'zini
sinab ko'rish imkoniyatini beryapti.
REFERENCES
1.
M.komiljonovich. Tadbirkorlik faoliyatini soliqqa tortish tizimini takomillashtirish.
Scientific progress volume 3 ǀ issue 3 ǀ 2022
2.
U. To‘lakov, O. Mahmudov soliqqa tortish asoslari. T-2011
3.
Mamatkadirovna, K,G & Tohirova, D,J. (2023). METHOD OF TEACHING
ANTONYMS IN MILITARY SYSTEM. Spectrum Journal of Innovation, Reforms and
Development 17, 110-112
488
4.
Mamatkadirovna, K, G &Sirayeva ,S,A. (2023) THE STRUCTION OF SYNONYMS IN
UZBEK AND ENGLISH LANGUAGES. Spectrum Journal of Innovation, Reforms and
Development 17, 106-109
5.
Karimova, G. (2020) Some considerations about the process of lexicalization of
grammatical units. Результаты научных исследований в условиях пандемии (COVID-
19) 1 (04), 112-114
