ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1498
K. XORNINING "ZAMONAMIZNING NEVEOTIK SHAXSI" ASARI
Ilashboyeva Ifoda Damir qizi
Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o’zbek tili va adabiyoti universiteti,
O’zbek tili ta’limi fakulteti, Ijtimoiy-gumanitar fanlar kafedrasi,
Sotsiologiya yo’nalishi 1-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.11402063
Keyin men bu mamlakatdagi odamlar va nevrozlar
o'rtasidagi
munosabatlar
Evropa
mamlakatlarida
kuzatganimdan ko'p jihatdan farq qilishini ko'rdim va buni
faqat sivilizatsiyalardagi farqlar bilan izohlash mumkin.
Karen Xorni (Bizning ichki mojarolarimiz)
Annotatsiya.
Ushbu maqolada
Germaniya va AQSh vakilasi, shifokor va sotsiolog Karen
Xornining Freydning psixoanaliziga tarafdor bo’lib sotsiologiya rivojiga qo’shgan xissalari
hamda “Zamonamizning nevrotik shaxsi” asarining yaratilishi, mazmun-mohiyati, ahamiyati
hamda sotsiologiyada tutgan o’rni haqida ma’lumot beriladi.
Kalit so’zlar.
Shaxs, zamon, nevroz, nevrotik, psixologik, ijtimoiy muhit, ziddiyat,
tendensiya.
K. HORN'S WORK "NEVEOTIC PERSON OF OUR TIME".
Abstract.
This article provides information about the contributions of the representative of
Germany and the United States, physician and sociologist Karen Horney to the development of
sociology in support of Freud's psychoanalysis, as well as the creation, content, significance and
role of the work "The Neurotic Personality of Our Time" in sociology.
Key words.
Person, time, neurosis, neurotic, psychological, social environment, conflict,
tendency.
РАБОТА К. ГОРНА «НЕВЕОТИЧЕСКИЙ ЧЕЛОВЕК НАШЕГО ВРЕМЕНИ»
Аннотация.
В данной статье представительница Германии и США, врач и
социолог Карен Хорни, сторонница психоанализа Фрейда, внесла свой вклад в развитие
социологии, а также информацию о создании, содержании, значении и роли работы. Дана
«Невротическая личность нашего времени» в социологии.
Ключевые слова.
Человек, время, невроз, невротик, психологическая, социальная
среда, конфликт, тенденция.
Kirish.
"Zamonamizning nevrotik shaxsi" (1937) ataylab oddiy odamlar uchun tushunarli
tilda yozilgan (o'z-o'zini davolash nazarda tutilgan). Kitobning asosiy qiymati - nevrozning tizimli
tavsifi. Turli sabab-ta'sir munosabatlarining katta hajmi izchil taqdim etiladi. Asosiy mavzular -
tashvish, dushmanlik, sevgi va kuchga bo'lgan majburiy istaklar va nevrotik aybdorlik hissi
1
.
Bundan tashqari ushbu kitobga yordamchi sifatida yozilgan "Psixoanalizdagi yangi yo'llar" (1939)
juda ko'p o'qishga xalaqit bermaydigan texnik terminologiyani o'z ichiga oladi. Karen Xornining
ushbu asarlari nafaqat sotsiologiyada, balki psixologiyada ham sezilarli darajada ahamiyatga
1
Karen Horney // https://pantheon.world/profile/person/Karen_Horney
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1499
molik asar hisoblanadi
2
. Ushbu asar AQSh da baddiy bo’lmagan uslubda nashrdan chiqqan va
bukar nazariy asarlar sirasiga kiradi. U o’z asarlarida Freyd tomonidan tasvirlangan instinktiv yoki
biologik sabablar emas, balki atrof-muhit va ijtimoiy sharoitlar asosan shaxsiyatni belgilaydi va
nevrozlar va shaxsiyat buzilishlarining asosiy sabablari ekanligini ta'kidladi. Kitobning asosiy
mazmuni tashvish, dushmmanlik, sevgi va kuchga bo’lgan majburiy istaklar vanevrotik aybdorlik
hissini ifodalashdan iborat.
Hujjatlar tahlili va metodologiya.
Nevroz atrofdagi ijtimoiy muhitning ta'siri va insoniy
munosabatlarning buzilishi natijasida shakllanadi. Pravoslav psixoanaliz genetik va instinktiv
sabablarga e'tibor qaratadi. Masalan, instinktlarni bostirish (madaniyat bo'yicha) nevrozning
shakllanishiga olib keladi (masalan, Edip kompleksi). Natijada terapiyaning ma'nosi o'zgaradi.
Pravoslav psixoanalizning maqsadi sizning instinktlaringiz bilan kurashishingizga yordam
berishdir
3
. Xornining so'zlariga ko'ra, terapiyaning maqsadi odamlar va o'zi bilan munosabatlarni
tiklash, o'z-o'zidan o'z o'rnini topish, odamga hayot qiyinchiliklarini engishga qisman yordam
beradigan nevrotik himoya mexanizmlaridan xalos bo'lishdir, ammo chuqurroq qaralsa, o'zini o'zi
to'sib qo'yadi. normal hayot kechirish imkoniyati.
Har qanday nevrozning asosi odatda ichki ziddiyat (inson psixikasidagi biror narsa va
nimadir o'rtasidagi kurash) sifatida qaraladi. Freydning fikriga ko'ra nevrotik konflikt qatag'on
qilingan (instinktlar) va bostirilgan kuchlar (madaniyat) o'rtasidagi kurashdir. Xorni o'zining
dastlabki asarlarida nevrozning dinamik markazi shaxsning o'zaro eksklyuziv nevrotik
tendentsiyalari o'rtasidagi ziddiyat degan pozitsiyani ilgari surdi.
“Men tasvirlagan nevrozlarning tuzilishi prinsipial jihatdan Freyd nazariyasiga zid emas.
...Ammo insonning impulsi va ijtimoiy bosimi o‘rtasidagi ziddiyat har qanday nevrozning paydo
bo‘lishi uchun zaruriy shart ekanligiga rozi bo‘lsam-da, bu holatni yetarli deb hisoblamayman. ...
Nevroz, agar bu mojaro tashvishga sabab bo'lsa va tashvishni kamaytirishga urinishlar, o'z
navbatida, bir xil darajada shoshilinch bo'lsa-da, bir-biriga mos kelmaydigan mudofaa
tendentsiyalariga olib kelsa paydo bo'ladi”
4
.
Xorni asosiy nevrotik tendentsiyalardan birini sevgiga bo'lgan majburiy ehtiyoj va
hokimiyatga bo'lgan majburiy istak deb hisobladi. Nevrotik ishq istagi va nevrotik raqobat bir-
biri bilan ziddiyatda bo'lishi mumkin - odamlarning boshidan o'tib, ularga g'amxo'rlik qilish
mumkin emas (evaziga muhabbatni kutish). Aslida, hatto sog'lom odam uchun ham raqobat
sevgini ko'rsatish va sevgini qabul qilishda kamchilikni anglatadi (so'zning keng ma'nosida sevgi).
Nevrotik tendentsiyalar odatda funktsiyaga ega (yashirin foyda). Oxir-oqibat, bu ma'lum bir
shaxsning tashvishini yo'q qilish yoki yumshatishga to'g'ri keladi.
Xorni o'zining asosiy va eng etuk asari "Nevroz va shaxsiy o'sish: o'zini o'zi anglash uchun
kurash" (1950) asarida nevrotik mojarolar talqinini o'zgartirdi. Mos kelmaydigan nevrotik
tendentsiyalar o'rtasidagi qarama-qarshilikda Xorni nevrotik to'qnashuvlarning faqat alohida
2
Хорни К. Тревожность // Хорни К. Собр. соч. в 3-х т. — М. : Смысл, 1997. — Т. 2. — С. 174—180. (Это
неполный текст 12-й главы из книги К. Хорни «Новые пути в психоанализе» (1939). В Интернете эта книга
пока доступна только в подлиннике: Horney K. New Ways In Psychoanalysis.)
3
Rubins J. L. Karen Horney: Gentle rebel of psychoanalysis. — New York : Dial Press, 1978.
Отрывок из книги «Невротическая личность нашего времени»
4
Horney K. Bizning zamonamizning nevrotik shaxsi // Horney K. To'plam. op. 3 jildda - M.: Smysl, 1997. - T. 1. -
Ch. 5. - 346-bet.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1500
holatini ko'ra boshladi
5
. "Markaziy ichki ziddiyat" tushunchasini "haqiqiy" va "ideal" o'zini o'zi
o'rtasidagi ziddiyat sifatida kiritar ekan, Xorni bu turli nevrotik kuchlarning to'qnashuvidan ham
chuqurroq ekanligini ta'kidladi: “Avvalroq boshqa kitoblarimda "nevrotik mojaro" atamasini
ishlatganimda, ikkita mos kelmaydigan kompulsiv drayvlar o'rtasidagi ziddiyatni nazarda tutgan
edim. Biroq, markaziy ichki ziddiyat sog'lom va nevrotik, konstruktiv va buzg'unchi kuchlar
o'rtasida. Shunday qilib, biz ta'rifimizni kengaytirib, nevrotik to'qnashuv ikkita nevrotik kuchlar
o'rtasida yoki sog'lom va nevrotik kuchlar o'rtasida sodir bo'lishi mumkinligini aytishimiz kerak.
Bu farqning ahamiyati terminologik tushuntirishdan tashqarida. ...Davlatga o'xshatib aytadigan
bo'lsak, bu ma'lum guruhlar manfaatlari to'qnashuvi va butun mamlakatni fuqarolar urushiga jalb
qilish o'rtasidagi farq”
6
.
Xulosa.
Xulosa o’rnida shuni aytish mumkinki,
Xorni o'zining ushbu asarida mudofaa
tendentsiyalarini "nevrotik tendentsiyalar" deb atagan, ya'ni obsesif, "asosiy ruhiy kasalliklar ...
ongsiz istaklar, chunki ular unga qaramay, odamga hayotni engishga imkon beradi" qo'rquv,
nochorlik va yolg'izlik". O'z-o'zini tahlil qilishda o'nta bunday patogen tendentsiyalarni aniqlab,
Xorni bu davrda ishongan neyrogenezning asosi, bir necha nevrotik mayllarning to'qnashuvi
bo'lib, bir moyillikka amal qilish buning aksini amalga oshirishga doimo xalaqit beradi. Bunday
vaziyatda odam "to’g’ri nuqtaga keladi"
7
.
Karen Xornining shaxsiyat nazariyasiga ko'ra, psixoterapiyaning vazifasi insonga o'zini
tushunishga yordam berish va o'zi haqida ko'proq adekvat tasavvurni shakllantirishga yordam
beradi. Uning psixoanaliz sotsiologik maktabining rivojlanishidagi rolini ko'pchilik tadqiqotchilar
e'tirof etadilar. Kitob ko'plab tillarga tarjima qilingan va haligavha ham turli mamlakatlarda nashr
etilishi davom etmoqda.
REFERENCES
1.
https://pantheon.world/profile/person/Karen_Horney
2.
Хорни К. Тревожность // Хорни К. Собр. соч. в 3-х т. — М. : Смысл, 1997. — Т. 2. —
С. 174—180. (Это неполный текст 12-й главы из книги К. Хорни «Новые пути в
психоанализе» (1939). В Интернете эта книга пока доступна только в подлиннике:
Horney K. New Ways In Psychoanalysis.)
3.
Rubins J. L. Karen Horney: Gentle rebel of psychoanalysis. — New York : Dial Press,
1978.
4.
Отрывок из книги «Невротическая личность нашего времени»
5.
Horney K. Bizning zamonamizning nevrotik shaxsi // Horney K. To'plam. op. 3 jildda -
M.: Smysl, 1997. - T. 1. - Ch. 5. - 346-bet.
6.
Karen Horney // Brockhaus Enzyklopädie (нем.)
7.
Karen Horney // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
5
Karen Horney // Brockhaus Enzyklopädie (нем.)
Karen Horney // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
Хорни К. Самоанализ // Хорни К. Собр. соч. в 3-х т. — М. : Смысл, 1997. — Т. 2. — Гл. 2. — С. 309.
6
Horney K. Nevroz va shaxsiyat rivojlanishi // Horney K. To'plam. op. 3 jildda - M.: Smysl, 1997. - T. 3. - Ch. 5. -
359-bet.
7
Mendelevich V.D., Solovyova S.L. Nevrosologiya va psixosomatik tibbiyot. - M.: MEDpress-inform, 2002. - B.
27-28. — ISBN 5-901712-27-7.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1501
8.
Хорни К. Самоанализ // Хорни К. Собр. соч. в 3-х т. — М. : Смысл, 1997. — Т. 2. —
Гл. 2. — С. 309.
9.
Horney K. Nevroz va shaxsiyat rivojlanishi // Horney K. To'plam. op. 3 jildda - M.: Smysl,
1997. - T. 3. - Ch. 5. - 359-bet.
10.
Mendelevich V.D., Solovyova S.L. Nevrosologiya va psixosomatik tibbiyot. -
M.:MEDpress-inform, 2002. - B. 27-28. — ISBN 5-901712-27-7.
11.
Zaitov E.X., Jiyanmuratova G.Sh., Nurqulov B.G., Ilhomov U.U.
. – Toshkent: Zuxro baraka biznes, 2024. – 180 b. /
12.
Jiyanmuratova G.Sh. Elektоrаl sоtsiоlоgiyа zаmоnаviy sоtsiоlоgiyаning yо‘nаlishi
sifаtidа.
Gumanitar fanlarni o‘qitishning zamonaviy ilmiy yo‘nalishlari. Xalqaro ilmiy-
amaliy onlayn konferensiyasi materiallari. – Toshkent, 2023-yil 27-aprel. – B. 549-552.
https:AAJ&cstart=20&pagesize=80&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:VaXvl8Fpj5c
C
13.
Jiyanmuratova G.Sh.
The Issue Of Youth Trust In Political Institutions In Sociology.
Sotsiologiya
va
huquq.
2024.
2-jild
№3/1/1.
–
B.
58-65.
14.
ДЗИЯНМУРAТОВA Г. Ш. ИССЛЕДОВАНИЯ ИЗБИРАТЕЛЬНЫХ ПРОЦЕССОВ В
НАЧАЛЬНЫХ ЭТАПАХ СТАНОВЛЕНИЯ ЭЛЕКТОРАЛЬНОЙ СОЦИОЛОГИИ
//THEORETICAL & APPLIED SCIENCE Учредители: Теоретическая и прикладная
наука. – №. 12. – С. 670-672.
15.
Sherbutayevna J. G. YOSHLAR IJTIMOIY FAOLLIGI DAVLAT SIYOSATINING
USTUVOR YO ‘NALISHI SIFATIDA //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY
MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т.
1. – №. 1.
16.
Gulnоz J., Bunyоd N. YОSHLАR IJTIMОIY-SIYОSIY FАОLLIGINI ОSHIRISH–
USTUVОR VАZIFА //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA
JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.
17.
Sherbutayevna J. G. et al. YOSHLAR HUQUQIY MADANIYATINI YUKSALTIRISH–
DAVLAT SIYOSATINING USTUVOR VAZIFASI //ZAMONAVIY DUNYONING
IJTIMOIY MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. –
2024. – Т. 1. – №. 1.
18.
Джиянмуратова Г. YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA NISBATAN
ISHONCHI MUAMMOSI: NAZARIY ASOSLAR //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ
ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №. SI-1.
19.
Sherbutayevna J. G. et al. ABSENTEIZM IJTIMOIY HODISA SIFATIDA //Tafakkur
manzili. – 2023. – Т. 2. – С. 4-10.
20.
Sh J. G. Gofurov O. Ul. Mehnat bozori. Bandlik va ishsizlik muammolari. Risola.–
Toshkent: O ‘zMU, 2023.–117 b.
