113
INNOVATSION O‘ZGARISHLAR DAVRIDA BANKROTLIK TUSHUNCHASI, UNING
ASOSIY SABABLARI
Boboyev Akmal Choriyevich
Boltayev Behro‘z Tohirovich
Buxoro muhandislik-texnologiya instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.11523418
Kirish.
Jahondagi rivojlangan mamlakatlarning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotini
ta’minlashda kichik biznes korxonalarini rivojlantirish muhim o‘rin tutadi. Ayniqsa, kichik biznes
korxonalarini rivojlashtirishda investitsiyalarni jalb etish orqali yuqori samaradorlikka erishgan,
eng ilg‘or tajribalarga asoslangan AQSh, Germaniya, Yaponiya, Buyuk Britaniya, Shveysariya,
Kanada, Norvegiya, Niderlandiya, Gonkong, Birlashgan Arab Amirliklari va boshqa bir qator
davlatlarda bu borada ijobiy holatlar kuzatilgan. Shuningdek, “Jahon tajribasida kichik biznes
korxonalarining investitsiyasiz juda sekin rivojlanayotganligi ham barchaga ma’lum”. Shunday
ekan, jahonning deyarli barcha mamlakatlarida zarar ko‘rib ishlayotgan kichik biznes
korxonalariga investitsiyalarni jalb etish muhim ahamiyat kasb etmoqda.
2022 yil 28 yanvarda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022-2026 yillarga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot Strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-sonli Farmoni
qabul qilinib, ushbu Farmonning “Milliy iqtisodiyotni jadal rivojlantirish va yuqori o‘sish
sur’atlarini ta’minlash” bo‘limidagi 29-maqsadida:“Tadbirkorlik faoliyatini tashkil qilish va
doimiy daromad manbalarini shakllantirish uchun sharoitlar yaratish, xususiy sektorning Yalpi
ichki mahsulotdagi ulushini 80 foizga va eksportdagi ulushini 60 foizga yetkazish”o‘z aksini
topgan.
Asosiy qism.
Ma’lumki, sobiq ittifoq davrida bizda iqtisodiy nochorlik, bankrotlik
tushunchalari haqida tasavvur ham yo‘q edi, chunki aksariyat korxonalar davlat budjeti
g‘isobidan moliyalashtirilib, ularning faoliyati yuqoridan belgilangan reja asosida amalga
oshirilardi. Shuningdek ularning olishi mo‘ljallangan foydasi ham yuqoridan belgilab berilgan.
Shuning uchun ham korxonalarning zarar bilan faoliyat ko‘rsatishi yoki kreditorlik qarzlari
ko‘payib ketishi, bugungi kun nuqtai-nazaridan kelib chiqib gapirsak, bankrotligi, iqtisodiy
nochorligi to‘g‘risida gap ham bo‘lishi mumkin emas edi. Sobiq ittifoq respublikalarining barchasi
o‘z mustaqilligini e’lon qilishi, hamda o‘z taraqqiyot yo‘llarini bozor iqtisodiyoti tamoyillari
asosida yo‘lga qo‘yishi, ular o‘rtasidagi iqtisodiy-ijtimoiy aloqalarning bo‘zilishi tufayli
ko‘pchilik korxonalarning o‘z faoliyatini to‘xtatish xavfi tug‘ildi.
114
“Bankrot” atamasi qadimgi italyanchada “banca” – kursi, o‘rindiq va “rota” – singan, ya’ni
singan kursi degan ma’noni anglatadi. Shimoliy Italiyaning savdo shaharlari – Genuya va
Venesiyada barcha bitimlar maxsus binolarda amalga oshirilgan. Har qaysi urug‘, oila savdo
uylarida yog‘ochdan yasalgan kursiga ega bo‘lib, urug‘ boshlig‘i yoki uning vakili o‘sha kursida
o‘tirib bitimlar tuzgan. Agar urug‘ boshlig‘i o‘zining moliyaviy majburiyatlarini bajara olmasa va
nochor bo‘lib qolsa, uning kursisi odamlar ko‘z oldida sindirilgan.
O‘zbekistonda bankrotlikka oid qonunchilikning rivojlanish tarixini uch bosqichga ajratish
mumkin (1-chizma):
1-chizma. O‘zbekistonda bankrotlikka oid qonunchilikning rivojlanish tarixi
bosqichlari
Bankrotlikka oid munosabatlar musulmon huquqining asosiy manbai bo‘lgan muqaddas
Qur’onda, hadislarda va musulmon faqihlarning asarlarida bayon etilgan.
Ikkinchi bosqichga to‘xtaladigan bo‘lsak, RSFSR Grajdanlik kodeksiga jismoniy shaxs va
savdo shirkatlarining bankrotligi to‘g‘risidagi normalar kiritilganligi bois, sudlar tomonidan Oliy
sud Plenumining tushuntirishlari qo‘llangan. 1930 yilga kelib davlat mulki monopoliyasi
o‘rnatilgani sababli bankrotlikka oid normalar sovet huquqi tizimidan olib tashlangan.
Mustaqillikdan keyin bankrotlik instituti O‘zbekiston Fuqarolik kodeksida o‘z aksini topdi.
Xususan, Fuqarolik kodeksining 26- va 57-moddalarida yuridik shaxs va yakka tartibdagi
tadbirkorning bankrotligi to‘g‘risidagi norma belgilab qo‘yilgan.
2003 yil 24 aprelda qonun yana yangi tahrirda e’lon qilindi. U 192 moddadan iborat bo‘lib,
bankrotlik belgilari va taomillariga tegishli bo‘lgan, to‘lovga qodir bo‘lmagan qarzdorlarning
to‘lov qobiliyatini tiklashni maqsad qilib qo‘ygan ko‘plab yangi qoidalarni o‘zida
O
'zb
ek
is
to
n
d
a
b
an
k
ro
tl
ik
k
a oid
q
o
n
u
n
ch
il
ik
n
in
g
ri
v
o
jl
an
is
h
i
Musulmon
huquqi davri
mustaqillikkacha
bo'lgan davr
mustaqillikdan
keyingi davr
115
mujassamlashtirdi. Qonunga ikkita yangi bob kiritildi va ular yangi bankrotlik taomillarini o‘zida
ifoda etdi: kuzatuv va sud sanatsiyasi, shuningdek, barcha bankrotlik taomillari sud boshqaruvchi-
lari tomonidan amalga oshirilishi, sud boshqaruvchilari xo‘jalik sudi tomonidan tayinlanishi va
nazorat qilinishi belgilandi.
Amaldagi qonunchilikka ko‘ra
bankrotlik
deganda xo‘jalik sudi tomonidan e’tirof etilgan
qarzdorning pul majburiyatlari bo‘yicha kreditorlar talablarini to‘la hajmda qondirishga va (yoki)
majburiy to‘lovlar bo‘yicha o‘z majburiyatini to‘la hajmda bajarishga qodir emasligi tushuniladi.
Aytish joizki, qarzdorni bankrot deb topishda kreditorlar talablarini va majburiy to‘lovlarni to‘la
qondira olmasligi emas, balki “Bankrotlik to‘g‘risida”gi qonunning 5-moddasi ikkinchi qismida
belgilangan talablar hisobga olinadi.
Shuningdek, kreditorlarning istalgan talablari bo‘yicha emas, balki aniq belgilangan
talablar bo‘yicha to‘lashga qodir emaslik bankrotlik alomatlari hisoblanadi. Qonunchilikda bank-
rotlik alomatlarini aniqlashda kreditor talabining quyidagi ikki turi: qarzdorning pul majburiyatlari
bo‘yicha hamda majburiy to‘lovlar bo‘yicha, ya’ni soliq, yig‘im, bojlarni to‘lash bo‘yicha talabi
belgilangan. Qolgan boshqa talablarning bajarilmasligi korxona yoki tadbirkorning bankrot deb
topilishiga asos bo‘lmaydi.
Qarzdorning pul majburiyatlari tushunchasi bankrotlik qonunchiligida fuqarolik
qonunchiligiga nisbatan tor ma’noda berilgan. Bankrotlik qonunchiligiga asosan pul
majburiyatlari deganda qarzdorning fuqarolik-huquqiy shartnomasi bo‘yicha hamda qonun
hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa asoslarga ko‘ra kreditorga muayyan pul summasini to‘lash
majburiyati tushuniladi (“Bankrotlik to‘g‘risida”gi qonunning 3-moddasi).
Bankrotlik va iqtisodiy nochorlik tushunchalariga to‘xtaladigan bo‘lsak, “Bankrotlik
to‘g‘risida”gi qonunning 3-moddasida ushbu tushunchalarga o‘zaro bir-biriga muvofiq keladigan
huquqiy terminlar sifatida qaralgan. Xuddi shunday holatni Belarus, Qozog‘iston, Qirg‘iziston,
Turkmaniston va Tojikiston hamda Rossiyaning bankrotlik to‘g‘risidagi qonun hujjatlarida ham
ko‘zatish mumkin. Armanistonning bankrotlik to‘g‘risidagi qonunida “
iqtisodiy nochorlik
”
tushunchasi umuman qo‘llanmagan, bankrotlik esa to‘lovga layoqatsizlikka tenglashtirilgan. Mol-
dova qonunchiligida esa, aksincha, “
bankrotlik
” tushunchasi o‘rniga “
nochorlik
” so‘zi qo‘llangan.
Bir qarashda bankrotlik va iqtisodiy nochorlik bir xil ma’noga ega so‘zlarga o‘xshaydi.
Biroq qonun hujjatlarining deyarli barchasida korxona sud tomonidan yoki belgilangan qo-
nunchilik asosida qaror qabul qilingandan so‘ng bankrot hisoblanadi deyilgan.
Iqtisodiy nochorlik holati sudning qarori yoki tegishli qonun hujjatlarida belgilab qo‘yilishi
shart emas. Chunki iqtisodiy nochorlikka tushib qolgan sub’ektning moliyaviy majburiyatlarini
116
bajara olmasligining, kreditorlar va budjet oldidagi qarzlarini to‘lashga imkoniyati yo‘qligining
o‘zi iqtisodiy nochorlikni anglatadi.
Shu
sababli,
“Bankrotlik to‘g‘risida”gi qonunning 3-moddasidagi bankrotlik
tushunchasiga quyidagicha ta’rif berilishi lozim:
“
Bankrotlik
– qarzdorning pul majburiyatlari bo‘yicha kreditorlar talablarini
qondirishga va (yoki) majburiy to‘lovlar bo‘yicha o‘z majburiyatini bajarishga qodir emasligining
xo‘jalik sudi tomonidan e’tirof etilishi.
Iqtisodiy nochorlik
– qarzdorning o‘z majburiyatini to‘lay olmaslik holati”
.
O‘zbekistonning bankrotlik to‘g‘risidagi qonunchiligiga ko‘ra faqat iqtisodiy nochorlikka
tushgan yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar bankrot deb topilishi mumkin. O‘z
navbatida, ular xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar sifatida davlat ro‘yxatidan o‘tgan bo‘lishlari shart.
Jismoniy shaxslar, agar yakka tartibdagi tadbirkor maqomiga ega bo‘lmasalar, bankrot deb
topilishi mumkin emas.
Shuni qayd etib o‘tish kerakki, mazkur sohadagi qonunchilikning takomillashtirilishi,
mazmun-mohiyatiga ko‘ra iqtisodiy nochor ahvolga tushib qolgan tadbirkorga yordam berishni,
uning iqtisodini sog‘lomlashtirish choralarini qo‘llashni ko‘zlaydi. Agar bunday choralarni
qo‘llash lozim deb topilmasa, uni tugatib, mol-mulkini kreditorlar oldida navbat bo‘yicha
taqsimlab berishni nazarda tutadi.
Bankrotlik sabablari va alomatlari:
Bankrotlik instituti – xo‘jalik yurituvchi
sub’ektlar o‘rtasidagi munosabatlar amaliyoti va huquqiy tartibga solish tizimida nisbatan yangi
institut bo‘lib, bozor iqtisodiyoti sharoitida uning o‘rni va rivoji alohida ahamiyat kasb etadi.
Shu ma’noda bankrotlik institutini huquqiy jihatdan to‘lakonli o‘rganish va tahlil etish
maqsadga muvofiqdir. O‘tgan davr mobaynida yurtimizda bankrotlik institutini chuqurroq
o‘rganish maqsadida chet ellik mutaxassislar va olimlar bilan yaqindan hamkorlik o‘rnatilib,
ularning bu boradagi tajribasi va amaliyoti o‘rganildi. Buning amaliy natijasi o‘laroq qisqa davr
ichida bankrotlik instituti bo‘yicha o‘zimizga xos tajriba maktabini yaratdik desak, mubolaga
bo‘lmaydi.
To‘lovga qodir bo‘lmagan xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning bankrotlik mexanizmini
shakllantirish O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlanishining muhim shartlaridan biri hisoblanadi.
Ushbu mexanizm yordamida samarasiz bo‘lgan mulkdorlarni almashtirish, korxonalarni
tugatish, ijtimoiy muhim ahamiyat kasb etadigan va daromad keltiradigan korxonalarni saqlab
qolish, mulkchilik munosabatlarining barqarorligini ta’minlash hamda ish bilan bandlikni
kafolatlash maqsadi nazarda tutilgan.
117
Korxonalarning bankrotlik va iqtisodiy nochorlik alomatlari (2-chizma): Bankrotlik
(iqtisodiy nochorlik) – korxona(qarzdor)ning pul majburiyatlari bo‘yicha kreditorlar talablarini
to‘la hajmda qondirishga yoki majburiy to‘lovlar bo‘yicha to‘la hajmda bajarish (to‘lash)ga
qodir emaslik holati tushuniladi. Korxonaning bankrotlik alomatlari - bu korxonaning pul
majburiyatlari va majburiy to‘lovlardan bo‘lgan qarzlarini to‘lash muddati 3 oydan o‘tgan,
qarzlari miqdori eng kam ish haqining 500 barobarini tashqil etishi (yuridik shaxslar uchun);
yakka tartibdagi tadbirkorlik sub’ektlarining bankrotlik alomatlari - bu ularning pul
majburiyatlari va majburiy to‘lovlardan bo‘lgan qarzlarini to‘lash muddati 3 oydan o‘tgan, qarzlari
miqdori eng kam ish xaqining 30 barobarini tashqil etishi ko‘zda tutilgan.
2-chizma. Korxonani iqtisodiy inqirozga olib keluvchi asosiy sabablar
iqtisodiy
globallashuv
natijasida tashqi va
ichki
bozorda
shakllangan kuchli
raqobat,
milliy
korxonalarning bu
ҳolatga
moslashishida duch
kelayotgan
qiyinchiliklar
Korxonani iqtisodiy
inqirozga olib keluvchi
asosiy sabablar
Global
Tashkiliy
Moliyaviy
aylanma
manbalarning
kamayishi
davlat
budjetidan
moliyalashtirishnin
g kamayishi;
oldingi
olingan
kreditda
kurs
farqining
ko‘tarilishi hisobiga
bozor
iqtisodiyotiga
moslasha olmaslik;
marketing
ishlarini
to‘liq tashkil etmaslik;
korxonani
boshqarishning
past
saviyadaligi;
korporativ boshqaruv
va
nazoratda
bilim
saviyaning pastligi;
bozorning
yangi
shartlarga
tayyor
emasligi
Bankrotlik
118
"Iqtisodiy xavf alomatlari mavjud korxonalar" - guruhiga mansub korxonaning to‘lov
qobiliyatini yo‘qotgan va past rentabellik yoki moliyaviy xavf belgilari mavjudligi bilan
aniqlanadi; Bankrotlik instituti quyidagi usullar bilan iqtisodiyotga ta’sir qilishi va
sog‘lomlashtirishi mumkin:
- to‘lovga qodir bo‘lmagan qarzdorlarning tijorat faoliyatini tugatish;
- iqtisodiy nochor ahvolga tushib qolgan xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarga o‘z
faoliyatini qayta tashqil qilish va to‘lov qobiliyatini tiklashga imkoniyat berish orqali.
Korxonalarning bankrotlik holatiga tushib qolishining bir qancha sabablari mavjud.
Ushbu sabablarni ularning kelib chiqishiga, ta’sir doirasiga qarab bir nechta guruhlarga
tasniflash mumkin. Bankrotlik sabablarini bir qator omillarning o‘zaro bog‘liqligi natijasi sifatida
ko‘rib chiqamiz (3-chizma).
3-chizma. Bankrotlik sabablarining omillari
.
Ba’zi omillar korxonaga nisbatan tashqi omil bo‘lsa, ba’zilari ichki omil bo‘lib
hisoblanadi. Tashqi omillar ta’sirini korxona yoki uning rahbariyati o‘z manfaatlari doirasida
Ta
shqi
o
mi
llar
Bankrotlik sabablarining
omillari
Ic
hki
o
mi
lla
r
O’z aylanma
mablag’larining
yetishmovchiligi
Iqtisodiy
siyosiy
Demokrafik
Ilmiy-texnika
taraqqiyoti
Xalqaro
raqobatning
kuchayishi
Qarzdorlarning
bankrotligi
Debitor va
kreditor
qarzlarning
ko’payishi
Sotilayotgan
maxsulotning
narxini aniqlash
mexanizmining
yaxshi yo’lga
qo’yilmaganligi
Shartnoma
intizomiga rioya
etilmasligi va bir
nechta hujjatlar
119
o‘zgartirishi, unga ta’sir etishi mumkin emas. Ichki omillar esa bevosita korxona faoliyati bilan
bog‘liq bo‘lib hisoblanadi. Shuningdek, bankrotlik sabablarini ob’ektiv va sub’ektiv sabablarga
ham ajratish mumkin. Ko‘pchilik holatlarda bankrotlik barcha sabablarning birgalikdagi ta’siri
natijasida kelib chiqadi.
Bankrotlik sabablarini omillar ta’siri nuqtai-nazaridan, yuqorida aytib o‘tganimizdek,
tashqi va ichki omillarga bo‘lishimiz mumkin. Asosiy tashqi omillarga quyidagilar kiradi:
iqtisodiy; siyosiy; demografik; ilmiy-texnik taraqqiyoti; xalqaro raqobatning kuchayishi;
qarzdorlarning bankrotligi.
Xulosa.
Qattiq raqobat sharoitida xo'jalik yuritishning bozor shakllari alohida xo'jalik
yurituvchi sub'ektlarning to'lovga qodir emasligiga yoki ularning vaqtincha to'lovga
layoqatsizligiga olib keladi. Biroq, iqtisodiyot barqarorlashgan taqdirda ham, mamlakatda bunday
korxonalar bo'lmaydi, deb o'ylamaslik kerak. Masalan, AQShda yangi tashkil etilgan kichik va
o'rta korxonalarning qariyb 50 foizi bir yil ichida o'z faoliyatini to'xtatadi. Biroq, qonun tomonidan
tan olingan bankrotlar barcha korxonalarning atigi 1% ni tashkil qiladi. Shuningdek, Buxoro
viloyati Statistika boshqarmasi ma’lumotlariga qaraganda oxirgi 15 yil ma’lumotlariga ko‘ra
ro‘yxatdagi korxonalarning 8 foizdan toki 36 fiozgacha bo‘lgan qismi faoliyat yuritmagan va
yopilib ketgan
1
. Albatta bu raqamlar ko‘rsatib o‘tilgan korxonalarning barchasi bankrot
bo‘lganligini anglatmaydi. Ammo faoliyat yuritmaslik va majburiy yopilib ketish korxonalarning
bankrotligining asosiy belgilaridan biri hisoblanadi.
REFERENCES
1.
Azimov, B. F., & Rakhimova, D. D. (2022). The role of research and innovations in the
modernization of the regional economy.
Conferencea
, 43-47.
2.
Азимов, Б. Ф., Рахимова, Д. Д., & Солиев, Д. Н. (2022). Научные основы
инновационного подхода к развитию промышленности и сокращению бедности в
узбекистане.
Universum: экономика и юриспруденция
, (5 (92)), 14-17.
3.
Б.Ф. Азимов, A.Ч. Бобоев, & Ж.Ж. Абдуллаев (2022). ОПРЕДЕЛЕНИЕ
ЭКСПОРТНЫХ
ДРАЙВЕРОВ
РЕГИОНА
ПУТЕМ
АНАЛИЗА
ВНЕШНЕТОРГОВОГО ОБОРОТА БУХАРСКОЙ ОБЛАСТИ. Ученый XXI века, (7
(88)), 20-24.
1
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTI HUZURIDAGI STATISTIKA AGENTLIGI BUXORO VILOYATI STATISTIKA
BOSHQARMASI маълумотлари асосида муаллиф томонидан қайта ишланган.
120
4.
Азимов Бобир Фаттоҳевич (2019). Ўзбек миллий урф-одатлари инвестицион ва
инновацион трансформациялашга муҳтожми?. Экономика и финансы (Узбекистан),
(8), 33-39.
5.
Djunaitov, G. N., & Azimov, B. F. (2023). Oilaviy tadbirkorlikni davlat tomonidan qo’llab-
quvvatlash zaruriyati.
Science and Education
,
4
(1), 888–896. Retrieved from
https://openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/4919
6.
Азимов, Б. Ф. Экономическая безопасность и ее социально-экономическое значение
/ Б. Ф. Азимов, Д. Д. Рахимова // Экономическая безопасность социально-
экономических систем: вызовы и возможности : Сборник трудов IV Международной
научно-практической конференции, Белгород, 28 апреля 2022 года / Под редакцией
Е.А. Стрябковой, Н.А. Герасимовой, А.М. Кулик. – Белгород: Общество с
ограниченной ответственностью Эпицентр, 2022. – С. 351-354. – EDN PSURWB.
7.
Азимов, Б. Ф. Формирование и совершенствование стратегии поддержки
инновационной деятельности в регионах Республики Узбекистан / Б. Ф. Азимов //
Молодой ученый. – 2022. – № 12(407). – С. 63-65. – EDN VQOYFQ.
8.
Qudratova, G. (2024). THE IMPORTANCE OF INNOVATIVE POTENTIAL IN
INCREASING COMPETITIVENESS.
Modern Science and Research
,
3
(1), 933-938.
9.
Azimov, B. F., & Qudratova, G. M. (2023). Oliy ta’lim muassasalarining
raqobatbardoshligini oshirish.
Science and Education
,
4
(7), 476-481.
10.
Qudratova, G. (2024). THE IMPORTANCE OF INNOVATIVE ACTIVITY IN
INCREASING
THE
COMPETITIVENESS
OF
HIGHER
EDUCATION
INSTITUTIONS.
Modern Science and Research
,
3
(2), 1257-1261.
11.
Mahmudovna, Q. G. (2024). RAQOBATDOSHLIKNI OSHIRISHDA INNOVATSION
SALOHIYATNING AHAMIYATI.
12.
Mahmudovna, Q. G. (2024). RAQOBAT STRATEGIYALARI, ULARNI AMALGA
OSHIRISHDA
INNOVATSIYALARDAN
FOYDALANISHNING
AHAMIYATI.
IQTISODIYOT VA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYA JURNALI| JOURNAL
OF ECONOMY AND MODERN TECHNOLOGY
,
3
(5), 15-21.
13.
Mahmudovna, G. G. (2024). COMPETITIVE STRATEGIES, THE IMPORTANCE OF
USING
INNOVATION
IN
THEIR
IMPLEMENTATION.
IQTISODIYOT
VA
ZAMONAVIY TEXNOLOGIYA JURNALI JOURNAL OF ECONOMY AND MODERN
TECHNOLOGY
,
3
(5), 8-14.
121
14.
Muradov S. et al. CAUSES OF NATURAL EMERGENCIES //Modern Science and
Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 92-130.
15.
Muradov S. et al. ANALYSIS OF SAFETY REQUIREMENTS OF EQUIPMENT
WORKING UNDER HIGH PRESSURE //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3.
– №. 5. – С. 131-167.
16.
Muradov S. et al. CAUSES OF NATURAL EMERGENCIES //Modern Science and
Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 92-130.
17.
Muradov S. et al. CONTENT AND ESSENCE OF THE LAW AND LEGAL
DOCUMENTS ON THE PROTECTION OF THE POPULATION AND TERRITORIES
FROM EMERGENCIES //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 168-
204.
18.
Muradov S. et al. STABILITY CALCULATION OF LOAD LIFT VEHICLES //Modern
Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 205
