ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1275
MULTIMEDIYA KONTENTDAN FOYDALANISHDA O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Axmedova A.E.
SamDAQU “Axborot texnologiyalari” kafedrasi o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.12649498
Annotatsiya.
Ushbu maqolaning asosiy mazmun mohiyati bugungi kunda jahon miqyosida
tabora ommalashib va dolzorblashib borayotgan multimedia kontentlarning asosiy xususiyatlari,
ularning afzalliklari hamda kamchiliklari va ularga qarshi amalga oshirilayotgan xavflar haqida
fikr-mulohazalar bayon etilgan.
Kalit so‘zlar.
Multimedia, content, static, dinamik, xavfsizlik, audio, bideo, animatsiya,
web ilovalar, grafika, interaktivlik.
SPECIFIC CHARACTERISTICS OF USING MULTIMEDIA CONTENT
Abstract.
The main content of this article is the main features of multimedia content, which
are becoming more and more popular and becoming more popular today, their advantages and
disadvantages, and opinions about the risks that are being implemented against them.
Key words.
Multimedia, content, static, dynamic, security, audio, video, animation, web
applications, graphics, interactivity.
ОСОБЕННОСТИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ МУЛЬТИМЕДИЙНОГО КОНТЕНТА
Аннотация
. Основное содержание данной статьи составляют основные
особенности мультимедийного контента, которые сегодня становятся все более
популярными и популярными, их преимущества и недостатки, а также мнения о рисках,
которые реализуются на их фоне.
Ключевые слова.
Мультимедиа, контент, статика, динамика, безопасность,
аудио, видео, анимация, веб-приложения, графика, интерактивность.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va tizimlarini harakatga keltiruvchi resurslar bu
axborotli kontentlar va ularning oqimidir. Axborotli kontentni yanada jozibali va xaridorgir qilish
yo’llari va mexanizmi esa mul’timediyali vositalar ko’magidir. Har qanday axborot turi kontent
bo’la oladi, faqatgina unga sifatli ishlov va samarali mehnat talab etiladi. Jahon biznes olamida
tovarimizning xaridorgirligi quyidagi parametrlarga bog’liq bo’ladi: sifati, dizayni, ommobobligi
va universalligi.
Mul'timediya kontenti, zamonaviy axborot texnologiyalari sohasida keng qo'llaniladi va
ushbu kontent turli maqsadlar uchun ishlatiladi, masalan, iqtisodiyotda, qurilishda ta'lim, reklama,
o'yinlar va boshqa ko'plab sohalarda. "Multimedia kontent" tushunchasi, turli xil axborot turlarini
(matn, audio, video, grafika va animatsiya) birlashtiradigan elektron axborotni anglatadi. Bu
tushuncha, foydalanuvchilarga ko'proq interaktiv va qiziqarli tajriba taqdim etish uchun ishlatiladi.
Masalan, veb-saytlar, elektron ta'lim dasturlari, interaktiv reklamalar va ijtimoiy media kontentlari
multimedia kontentiga misol bo'la oladi. Bu kontentlar axborotni yanada samarali va jalb qiluvchi
tarzda yetkazish imkonini beradi.
Endi mul'timediya kontentining asosiy turlari va shakllarini ko'rib chiqamiz[1]:
-
matn.
Bu eng oddiy mul'timediya elementi bo'lib, veb-sahifalar, elektron kitoblar va
boshqa elektron hujjatlarda ishlatiladi. Matn turli shriftlar, ranglar va formatlar yordamida taqdim
etilishi mumkin.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1276
-
Grafika.
Statik (qattiq) yoki dinamik (harakatlanuvchi) rasmlar shaklida bo'lishi mumkin.
Grafika, veb-dizayn, reklama bannerlari va foydalanuvchi interfeyslarida keng qo'llaniladi.
-
Audio.
Musiqa, ovozli yozuvlar, effektlar kabi tovush elementlarini o'z ichiga oladi. Audio
kontent podkastlar, musiqiy albomlar, elektron o'quv materiallari va o'yinlarda keng tarqalgan.
-
Video.
Harakatli tasvirlar yoki qisqa filmlar shaklida bo'lib, o'quv kurslari, YouTube
videolari, film va teleshoular uchun ishlatiladi. Video kontent eng samarali axborot yetkazish
usullaridan biri hisoblanadi.
-
Animatsiya.
Grafik elementlarning harakatlanishini o'z ichiga oladi. Animatsiyalar, ta'lim
dasturlari, o'yinlar va animatsion filmlar kabi ko'plab sohalarda qo'llaniladi.
-
Interaktiv elementlar.
Foydalanuvchi bilan o'zaro ta'sir qilish imkonini beruvchi
elementlar. Masalan, viktorinalar, interaktiv haritalar va o'yinlar. Bu turdagi kontent,
foydalanuvchilarni jalb qilish va ularga ta'sirchan tajriba berish uchun ishlatiladi.
Mul'timediya kontentining asosiy shakllari.
-
Veb-sahifalar:
Turli xil mul'timediya elementlarini birlashtiruvchi elektron hujjatlar.
-
Elektron kitoblar va jurnallar.
O'quv yoki ko'ngil ochish materiallarini taqdim etish
uchun ishlatiladi.
-
Elektron o'quv kurslari:
Ta'lim materiallarini interaktiv tarzda taqdim etish.
-
Mobil ilovalar,
Har kuni ishlatiladigan qurilmalar uchun mo'ljallangan dasturlar.
-
Reklama kompaniyalari.
Mahsulot yoki xizmatlarni targ'ib qilish uchun ishlatiladigan
interaktiv yoki statik grafik va video materiallar.
-
O'yinlar.
Interaktiv o'yin elementlari orqali foydalanuvchilarga ko'ngil ochish
imkoniyatini beradi.
Mul'timediya kontenti zamonaviy axborot texnologiyalari sohasida muhim rol o'ynaydi va
uning turli shakllari foydalanuvchilarga qulay, samarali va estetik jihatdan yoqimli axborot
yetkazish imkonini beradi.
Mul'timediya kontenti bu - axborotni turli shakllarda yetkazib berish usuli. Bunda muhim
tushunchalar - ob'ekt va predmet. Ushbu tushunchalar mul'timediya kontenti bilan bog'liq
muayyan tushunchalarni aniqroq tavsiflash uchun qo'llaniladi.
Mul'timediya kontentining ob'ekti bu - mul'timediya kontenti ishlab chiqarilayotgan yoki
qo'llanilayotgan soha yoki mavzu. Masalan, ta'lim dasturi ob'ekt sifatida: tarix, matematika, fan
yoki boshqa ta'lim sohalari. Reklama kompaniyasida esa ob'ekt mahsulot yoki xizmat bo'lishi
mumkin. O'yinlar sohasida ob'ekt, odatda, o'yinning o'zi yoki uning qahramonlari va voqealari
hisoblanadi.
Mul'timediya kontentining predmeti esa - bu uning mazmuni, ya'ni qanday axborot yoki
ma'lumotlar yetkazilayotgani. Bu tushuncha mul'timediya kontentini yaratishda ishlatiladigan
uslublar, texnikalar va yondashuvlarni ham o'z ichiga oladi. Multimedia kontentni predmetga
misollar:
1.
Ta'limda.
Interaktiv darslar, video ma'ruzalar, elektron kitoblar va boshqa o'quv
materiallari.
2.
Reklama.
Mahsulotni targ'ib qilish uchun ishlatiladigan grafik va video materiallar,
jumladan, bannerlar va tijorat roliklari.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1277
3.
O'yinlar.
Grafika, animatsiya, audio effektlar va foydalanuvchi bilan o'zaro ta'sir qilish
mexanizmlari.
Mul'timediya kontentining ob'ekti va predmeti uning samaradorligini va qabul qilinishiga
ta'sir qiluvchi muhim omillar hisoblanadi. Samarali mul'timediya kontenti ob'ekt va predmetni
to'g'ri tanlash va ulardan foydalanish orqali foydalanuvchilar e'tiborini tortishi va ularning
qiziqishlarini qondirishi kerak.
Multimediali kontentnig afzalliklari va kamchiliklari
Multimediali kontent, bu turli xil matnlar, grafikalar, audio va video kabi axborot turlarini
birlashtirgan axborot resursi hisoblanadi. Ushbu turdagi kontent ta'lim, marketing, va ko'ngilochar
sohalarda keng qo'llaniladi. Quyida multimedia kontentning asosiy afzalliklari va kamchiliklari
bayon qilib o’tamiz:
Multimedia kontentining afzalliklari aniq. Birinchidan, bu ma'lumotni vizual idrok etishni
yaxshilashga yordam beradi, uni yanada vizual va esda qolarli qiladi. Audio va video materiallar
ma'lumotni yanada qiziqarli va ixcham shaklda etkazish imkonini beradi animatsiya dinamikani
yaratadi va foydalanuvchi e'tiborini tortadi[3].
Boshqa yana bir qator afzalliklari.
Engish qobiliyati:
multimedia kontent, turli xil o'qish
va o'rganish usullarini qo'llagan holda, foydalanuvchilarga ma'lumotlarni o'zlashtirishda yordam
beradi. Masalan, vizual va audio materiallar orqali ta'lim oluvchilar uchun qiyin mavzular ham
tushunarli bo'lishi mumkin.
Interaktivlik
: multimedia dasturlari foydalanuvchilarni faol ishtirok etishga undaydi. Bu,
masalan, interaktiv testlar yoki o'yinlar orqali bilimlarni mustah-kamlash imkonini beradi.
Qiziqishni oshirish:
rang-barang grafika, video va audio fayllar foydalanuvchilarning
diqqatini tortadi va ularning qiziqishini saqlashga yordam beradi, bu esa o'z navbatida o'rganish
samaradorligini oshiradi.
O'ziga xos ma'lumotlar taqdimoti:
multimedia vositalari orqali murakkab g'oyalar va
tushunchalar aniq va sodda tarzda ifoda etilishi mumkin.
Kamchiliklari.
Yaratish qiymati
: yuqori sifatli multimedia kontentni yaratish uchun ko'p
vaqt va mablag' talab etiladi. Professional dizayn va texnik ko'nikmalar talab qilinadi.
Texnik talablar:
multimedia fayllarni ko'rish yoki tinglash uchun zarur bo'lgan texnik
vositalar (masalan, kompyuterlar, smartfonlar) hamda tezkor internet aloqasi talab etiladi.
Diqqatni chalg'itish:
ba'zi hollarda, multimedia elementlari haddan tashqari ko'p
bo'lganda, foydalanuvchilarning asosiy mavzu yoki ma'lumotdan diqqati chalg'ishi mumkin.
Universal emasligi:
ba'zi multimedia kontentlar turli qurilmalar yoki dasturiy ta'minotlar
bilan mos kelmasligi mumkin, bu foydalanuvchilarni cheklashi mumkin.
Multimedia kontentning foydalanish uslubiga qarab, uning afzalliklari va kamchiliklarini aniq
belgilash mumkin. Uning qo'llanilishi maxsus e'tiborga muhtoj bo'lgan sohalarda ko'proq samara
berishi mumkin.
Multimediali kontentnig ijobiy va salbiy oqibatlari.
Multimediali kontentning ta'siri turli omillarga bog'liq bo'lib, uni qo'llash sohasiga va
maqsadiga qarab o'zgarishi mumkin. Quyida multimedia kontentining ijobiy va salbiy oqibatlari
haqida batafsil ma'lumot berib o’tamiz.
Ijobiy oqibatlari:
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1278
1.Ta'limdagi Samara.
Multimedia vositalari ta'lim jarayonini boyitadi va o'quv
materiallarini turli xil usullar bilan taqdim etish orqali o'rganish samaradorligini oshiradi.
Audiovizual materiallar murakkab tushunchalarni tushuntirishda yordam beradi, bu esa ta'lim olish
jarayonini yanada qiziqarli va tushunarli qiladi.
2.Qiziqish va Motivatsiya.
Multimedia kontent, ayniqsa yoshlar orasida, o'quv
materiallariga bo'lgan qiziqishni oshirishi va motivatsiyani yuksaltirishi mumkin. Bu holat
o'quvchilarning mavzuni chuqurroq o'rganish istagini kuchaytiradi.
3.Muloqot va hamkorlik:
Multimedia vositalari guruh ishlarida hamkorlikni qo'llab-
quvvatlaydi. Masalan, video yoki slayd taqdimotlarni birgalikda tayyorlash jarayoni
o'quvchilarning jamoaviy ishlash ko'nikmalarini rivojlantiradi.
4.Axborotga Oson Kirish.
Internet orqali tarqatiladigan multimedia kontent dunyo
bo'ylab tezkor va oson axborot almashinuvini ta'minlaydi, bu esa foydalanuvchilarga zarur
ma'lumotlarni tez va oson topish imkonini beradi.
Salbiy Oqibatlari.
1.Qimmatbaho resurslar.
Yuqori sifatli multimedia kontentni yaratish uchun zarur
bo'lgan texnologik resurslar va mutaxassislar jalb qilish ko'p mablag' va vaqt talab etadi.
2.Texnik Cheklovlar.
Ba'zi foydalanuvchilarning eskirgan yoki cheklangan texnik
imkoniyatlari multimedia kontentdan foydalanishni qiyinlashtirishi mumkin. Bunday cheklovlar,
masalan, sekin internet yoki eskirgan qurilmalar bilan bog'liq bo'lishi mumkin.
3.Diqqatni chalg'itish.
Multimedia elementlari ba'zan asosiy mavzu yoki maqsaddan
diqqatni chalg'itishi mumkin. Bu ayniqsa, grafikalar va animatsiyalar haddan tashqari ko'p
ishlatilganda sodir bo'lishi mumkin.
Foydalanuvchilar uchun qulaylik.
Ba'zi foydalanuvchilar multimedia elementlardan
foydalanishda qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin, masalan, eshitish yoki ko'rish qobiliyati
cheklangan kishilar uchun qo'shimcha qiyinchiliklar tug'dirishi mumkin.
Shunday qilib, multimedia kontentning ta'siri uning qo'llanilish uslubi va maqsadiga qarab
o'zgaradi, shuning uchun uning samaradorligini maksimal darajada oshirish uchun qo'llaniladigan
sohaga mos ravishda yaxshilab rejalashtirish talab etiladi.
Multimediali kontentni himoyalashdagi muammolari.
Multimediali kontentni himoyalash, uning noyobligi va intellektual mulk huquqlarini
saqlab qolish uchun muhimdir, lekin bu jarayonda turli xil muammolar yuzaga kelishi mumkin.
Quyida multimedia kontentni himoyalashdagi asosiy muammolar va ularning sabablari haqida
batafsil tushuncha beramiz.
1. Mualliflik huquqlarining buzilishi.
Multimedia kontentni internet orqali tarqatish juda
oson bo'lgani uchun, mualliflik huquqlarini buzish holatlari ko'p uchraydi. Masalan, ruxsatsiz
nusxa ko'chirish, qayta tarqatish yoki tahrir qilish keng tarqalgan. Bu esa asl yaratuvchilar uchun
moddiy va ma'naviy zararlar keltirib chiqarishi mumkin.
2. Raqamli huquqni boshqarish (DRM) tizimlarining cheklovlari.
DRM tizimlari
kontentni nusxa ko'chirishdan va noqonuniy tarqatishdan himoya qilish uchun ishlatiladi. Biroq,
bu tizimlar foydalanuvchilarning qonuniy foydalanish huquqlarini cheklashi yoki ularning
tajribasini buzishi mumkin. Masalan, ba'zi DRM tizimlari foydalanuvchilarga faqat ma'lum bir
qurilmada yoki dasturiy ta'minotda kontentdan foydalanishga ruxsat beradi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1279
3. Raqamli huquqni boshqarishning buzilishi.
Raqamli huquqni boshqarish
tizimlarining o'zi ham buzilishi mumkin, bu esa mualliflik huquqlarini yanada qiyin himoya
qilishga olib keladi. Kalitlarni o'g'irlash kabi usullar orqali DRM himoyasi osonlikcha chetlab
o'tilishi mumkin.
4. Raqamli ma'lumotlarni suiste'mol qilish.
Multimedia kontentni noto'g'ri tarzda
ishlatish yoki suiste'mol qilish, masalan, siyosiy propaganda yoki dezinformatsiya tarqatish uchun
ishlatilishi mumkin. Bu esa kontentning asl maqsadidan chetla-shishiga va jamiyatda noto'g'ri
tasavvurlarni shakllantirishiga sabab bo'ladi.
5. Tekshiruv va nazoratning murakkabligi.
Internetda kontentni nazorat qilish va
tekshirish juda murakkab jarayon bo'lib, doimiy ravishda yangilanib turadigan texnologiyalar va
usullarni talab etadi. Buning uchun katta miqdorda resurslar va mutaxassislar zarur bo'ladi.
6. Xalqaro miqyosdagi farqlar.
Turli mamlakatlarda intellektual mulkka oid qonunchilik
farq qilishi mumkin, bu esa xalqaro miqyosda multimedia kontentni himoya qilishni yanada
murakkablashtiradi. Xalqaro miqyosda muvofiqlashtirilgan qoidalarni ishlab chiqish va amalga
oshirish talab etiladi.
Multimedia kontentni himoyalashda yuqorida sanab o'tilgan muammolarni hal etish uchun
texnologik yechimlar, qonunchilik va xalqaro hamkorlik kabi kompleks yondashuvlar zarur. Bu
esa, o'z navbatida, kontent yaratuvchilarning huquqlarini himoya qilish va foydalanuvchilarning
huquqlarini muvozanatli ta'minlashni o'z ichiga oladi.
REFERENCES
1.
Karimov A.A., Karimova N.A. Mul'timediali kontent asosida o'qitishning samarali
texnologiyalari. T. Xalq ta’limi. 1-son. 2024. 67-71-betlar.
https://mijoz.org/mavzu. Internetning multimedia kontentini nashr qilish imkoniyatlari
(muhaz.org)
3.
Manba: https://alfacasting.ru/faq/cto-takoe-multidiinyi-kontent.
