ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
179
KO‘PRIK QURILISH LOYIHALARI BOSHQARUVI SAMARADORLIGINI
TA’MINLASH
Xalilov Sodiqjon Qayumovich
Bank-moliya akademiyasi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13788692
Annotatsiya. Mazkur maqola to’sinli temirbeton ko’priklarning boshqaruvini ishlab
chiqishni o’z ichiga oladi. Bunda variant loyihasining asosiy maqsadi oraliq qurilmalarning
zamonaviy turlari, tayanchlar, poydevorlar asosiy materiallari ko’rsatilgan. Shuningdek,
maqolada variantlar taqqoslashni asosiy holatlari va optimal qaror chiqarish, ko’priklarning
asosiy sxemalarini misollarda ko’rsatish va chizma hisob tushuntirish xatini ishlab chiqish uchun
takliflar kiritilgan.
Kalit so`zlar: Temirbeton, poydevorlarning zamonaviy turlari, ko’prikni loyihalash,
materiallar hajmi, loyihalari boshqaruvi, boshqaruvi samaradorligi.
ENSURING THE EFFICIENCY OF MANAGEMENT OF BRIDGE CONSTRUCTION
PROJECTS
Abstract. This article includes the development of control of girder reinforced concrete
bridges. The main purpose of the variant project is the modern types of intermediate devices, main
materials of supports, foundations. Also, the article includes the main cases of comparison of
options and suggestions for making an optimal decision, showing the main schemes of bridges in
examples, and developing an explanation of the drawing account.
Key words: Reinforced concrete, modern types of foundations, bridge design, volume of
materials, project management, management efficiency.
ОБЕСПЕЧЕНИЕ ЭФФЕКТИВНОСТИ УПРАВЛЕНИЯ ПРОЕКТАМИ
СТРОИТЕЛЬСТВА МОСТОВ
Аннотация. В данной статье рассматриваются вопросы управления балочными
железобетонными мостами. Основная цель вариантного проекта – современные типы
промежуточных устройств, основные материалы опор, фундаментов. Также в статье
приведены основные случаи сравнения вариантов и предложения по принятию
оптимального решения, показаны на примерах основные схемы мостов и разработаны
пояснения к расчету чертежа.
Ключевые слова: Железобетон, современные типы фундаментов, проектирование
мостов, объемы материалов, управление проектами, эффективность управления.
Temirbeton ko’priklar qurish uchun asosiy qurilish materialidir. Zo’riqtirilgan temirbeton
qurilmalar bo’yicha tuzilgan. Xalkaro federatsiyaning (FIP) ma’lumotlariga ko’ra, hozirgi vaqtda
qurilayotgan ko’priklarning 60% zo’riqtirilgan temirbetondan, 30%-oddiy temirbetondan va fakat
10% gina metalldan quriladi [1]. Temirbetondan umumiy holda foydalanishning dastlabki sharti,
metallni kam sarflanishi va beton to’ldiruvchilari va biriktiruvchilarini ishlab chiqarish uchun
ishlatiladigan xom ashyolar zahirasining ko’pligidir. Yuqori sifatli qilib loyihalangan va qurilgan
temirbeton ko’priklar uzoq saklanadi va foydalanish davrida katta xarajatlarni talab qilmaydi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
180
Bunga Rossiyada Don daryosiga qurilgan oraliq qurilmasi 20 va 25 m. dan bo’lgan
ko’prikni misol qilish mumkin. Bu ko’prik 80 yildan ko’prok foydalanishda bo’lib, hozirgi kunda
piyodalar harakati uchun foydalanilmoqda.
Loyihalanayotgan ko’prikli inshoot, foydalanish davridagi, ekologik, iqtisodiy, ishlab
chiqarish va me’morchilik xususiyatlariga ega bo’lgan qator asosiy talablarini qanoatlantirishi
kerak.
Foydalanish davridagi talablar ishonchligi, pishiq va inshootni uzluksiz foydalanishda
bo’lishini, hamda transport vositalari va piyodalar harakati xavfsizligini ta’minlashdan iboratdir.
Qatnov qismi va piyodalar yo’llarining kengligi, kelajakdagi hisobiy o’tkazish qobiliyatiga
to’g’ri kelishi kerak. Ko’prik inshootining bo’ylama kesimi tekis bo’lishi kerak. Oraliq qurilmalari
yuklar o’tgandan tashqari egilish va tebranishlarga yo’l qo’ymaydigan mustahkamlikka ega
bo’lishi kerak.
Transport vositasining ko’prikdan tushib ketmasligini hamda, piyodalar xavfsizligini
ta’minlovchi kerakli to’sinlar o’rnatilishi kerak.
Inshootlarning pishiqligi, mustahkam va chidamli xususiyatlari qurilish normalari va
davlat standartlari talablarini qondiradigan materiallarni qo’llash orqali ta’minlanadi. Bunda
qoplamalar ustidan suv qochirish ishlari yaxshi bajarilishi kerak. Inshootning pishiqligi yana
qurilish-montaj ishlarini qanchalik sifatli bajarilganligiga ham bog’liq bo’ladi.
Qurilmalar shunday loyihalanish kerakki, ko’prikni ko’rikdan o’tkazish va ta’mirlashni
bajarish qulay bo’lsin. Ko’prik oralig’i, oraliq qurilmalar uzunligi va qurilmalarining daryodagi
suv sathidan balandligi toshqinlar, muz oqimlari va shox - shabbalar oqimlarini xavf-xatarsiz
o’tkazib yuborishni ta’minlashi, hamda kemalar qatnovi va yog’och oqizish talablariga javob
berishi kerak.
Foydalanishi davridagi ko’prikka qo’yiladigan talablar asosiy hisoblanadi. Ekologik
talablarga - hozirgi zamon ko’prikli o’tish joylarini, yo’lo’tkazgichlarni, havonlarini
loyihalashtirilgan joylarda atrof muhitga yetkaziladigan zararni iloji boricha minimal qiymatga
keltirish shartlarini o’z ichiga oladi. Loyihalash davrida ko’prikli o’tish joylari yuk chiziqlarini
o’tkazishni davlat qo’riqxonalari, tabiat va madaniyat obidalari, daryo bo’ylaridagi o’rmon
polosalari joylashishini e’tiborga olgan holda ishlab chiqilmog’i zarur.
Botqoqliklar, yemirilishlar hosil bo’lishini oldini olish, ekologik muvozanatni va baliq
zahiralari himoyasini saqlab qolish, qurilish davrida vaqtincha foydalanishda bo’lgan yerlarni
qayta tiklash va serhosil tuproqlardan qayta foydalanish bo’yicha chora va tadbirlar ko’zda tutiladi.
Shaharlarda asosiy e’tiborni me’morchilik obidalarini saqlash va shovqinga qarshi
tadbirlarga qaratiladi. Zarur bo’lganda yo’lo’ltkazgichlar va ularga kirish joylarida shovqindan
himoya qiluvchi to’siqlar qurilishi mumkin.
Iqtisodiy talablar - loyihalanayotganda ko’priklarni qurishda va ulardan foydalanish
davrida iloji boricha kam xarajat va materiallar talab qiladigan yechimlarni tanlashdan iboratdir.
Bunda ko’prik qurilishidagi kapital mablag’larni qoplash davri me’yoridagidan oshib
ketmasligi kerak (taxminan sakkiz yil).
Ko’prikni loyihalash - bir necha ketma - ket bosqichlarda hal qilinadigan murakkab
muhandislik vazifasidir. Boshlang’ich bosqichda ko’prikning bosh o’lchamlarini aniqlanadi,
oraliq qurilmalar uzunliklari belgilanadi, oraliq qurilmalar, tayanchlar va poydevolarining turlari
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
181
tanlanadi. Buni ko’prik inshootining turli variantlarini ishlab chiqish va ularni solishtirish yo’li
bilan hal qilinadi. Variantli loyihalash asosida ko’prikning optimal konstruktiv-texnologik
yechimlari tanlanadi.
Talaba ko’prik variantlarini muvaffaqiyatli ishlab chiqarishi uchun, ko’priklarni
loyihalash, zamin va poydevolar, ko’priklar qurilishi kurslari bo’yicha, hamda ularga yaqin
bo’lgan: qurilish mexaniqasi, qurilish iqtisodiy va boshqa kurslar bo’yicha chuqur bilimga ega
bo’lishi kerak. Ushbu maqola vatanimizdagi yig’ma temirbeton to’sinli ko’priklarni loyihalash va
qurilishi tajribalarini umumlashtirishi asosida ishlab chiqilgan.
Ko’prik variantlarini taqqoslash uchun materiallar hajmi (yig’ma va monolit t/b, armatura,
yordamchi qurilmalar metalli va boshqalar) hisoblab chiqiladi.
Element va konstruktsiyalar namunaviy loyihalardan olingan bo’lsa, ularning hajmi
berilgan bo’ladi, agar individual tarzda olingan bo’lsa eskiz rasmlaridan hisoblab chiqiladi.
Materiallar sarfini aniqlayotganda ko’prik harakat qismini yuzasiga qarab solishtirma
ko’rsatkichlari bo’yicha aniqlanadi.
S=LxB
Bu yerda:
L-2 ta chekka to’sinlar qirralari orasidagi umumiy uzunlik; V-oraliq qurilma umumiy
uzunligi. Beton sarfi ko’prik 1m 2 yuzasiga qarab belgilanadi.
Hammasi bo’lib 3 ta variantini sxemalari ishlab chiqilgan. Variantlar namunaviy loyihadan
oldindan zo’riqtirilgan armaturadan tashkil topgan uzlukli va uzluksiz-sistemalardandir.
Ko’priklar ham xizmat qilish davri katta bo’lgan inshootlar qatoriga kiradi. SHuning uchun
ular qurilmalari va materiallarining pishiqligi iqtisodiy o’lchamlaridan biridir. Iqtisodiy talablar
foydalanish davridagi ekologik, me’morchilik va boshqa talablar bilan uzviy bog’likdir. Amalda
iqtisodiy talablarning hamma qirralarini hisobga olish murakkab bo’lganligi uchun, ko’priklarni
loyihalashda ularning asosiy iqtisodiy xususiyatlari qilib ko’pincha qurilishning smeta bo’yicha
narxi olinadi. Bunda smeta narxi avtomobil yo’llari qurilishi uchun maxsus ishlab chiqilgan kapital
mablag’lar normasidan oshib ketmasligi kerak.
REFERENCES
1.
Smith, J. "Ecological Impact of Lignosulfonates in Building Materials," Journal of Green
Building, vol. 10, no. 2, pp. 45-59, 2015.
2.
Kim, H., Lee, H., "Polycarboxylate-Based Superplasticizers and Their Role in Improving
the Performance of Construction Materials: A Review," Construction and Building
Materials, vol. 112, pp. 547-558, 2016.
3.
Zhang, Y., Li, Q., "Zeta Potential in Cement Hydration with Superplasticizers," Journal of
the American Ceramic Society, vol. 92, no. 10, pp. 2083-2088, 2009.
4.
Gupta, R., Khan, A., "A Comprehensive Review on the Applications of Zeta Potential
Measurements in Construction Materials Science," Cement and Concrete Composites, vol.
35, pp. 24-36, 2013.
5.
Gupta, R., Khan, A., "A Comprehensive Review on the Applications of Zeta Potential
Measurements in Construction Materials Science," Cement and Concrete Composites, vol.
35, pp. 24-36, 2013.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
182
6.
Israelachvili, J., "Intermolecular and Surface Forces," Academic Press, 3rd ed., 2011.
7.
Yang, J., "Mechanisms of Controlling Rheology in Cement Pastes," Cement and Concrete
Research, vol. 40, no. 1, pp. 1020-1028, 2010.
