30-Sentabr, 2024-Yil
267
DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIK ASOSIDA OLIY TA’LIM LOYIHALARINI
AMALGA OSHIRISHNING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI
Allayarova Zamira Eshmuratovna
Bank-moliya akademiyasi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13856562
Annotatsiya. Maqolada hozirgi zamonaviy iqtisodiyotda asosan davlat-xususiy
sherikligining rivojlantirish muammolari va istiqbollari va ularning iqtisodiyot tarmoqlari
bo'yicha o'ziga xos xususiyatlari bayon etilgan. Shuningdek, yaqin kelajakda davlat-xususiy
sheriklik mexanizmini qo'llashni rag'batlantirish uchun bir qator zarur bosqichlarni izchil amalga
oshirish yo'nalishlari ilmiy jihatdan asoslanib berilgan.
Kalit so’zlar: davlat-xususiy sheriklik, davlat-xususiy sheriklik loyihasi, me'yoriy hujjatlar,
xususiy moliyaviy tashabbus modeli, maxsus moliyaviy kompaniyalar, hayotiylik tsikli.
SCIENTIFIC AND THEORETICAL BASIS OF THE IMPLEMENTATION OF HIGHER
EDUCATION PROJECTS ON THE BASIS OF PUBLIC-PRIVATE PARTNERSHIP
Abstract. The article mainly describes the development problems and prospects of public-
private partnership in the current modern economy and their specific features in the economic
sectors. Also, directions for the consistent implementation of a number of necessary steps to
encourage the use of the public-private partnership mechanism in the near future are scientifically
based.
Key words: public-private partnership, public-private partnership project, regulatory
documents, private financial initiative model, special financial companies, life cycle.
НАУЧНО-ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ РЕАЛИЗАЦИИ ПРОЕКТОВ ВЫСШЕГО
ОБРАЗОВАНИЯ НА ОСНОВЕ ГОСУДАРСТВЕННО-ЧАСТНОГО ПАРТНЕРСТВА
Аннотация. В статье преимущественно описаны проблемы и перспективы
развития государственно-частного партнерства в условиях современной экономики, их
особенности в отраслях экономики. Также научно обоснованы направления
последовательной реализации ряда необходимых шагов по стимулированию использования
механизма государственно-частного партнерства в ближайшем будущем.
Ключевые слова: государственно-частное партнерство, проект государственно-
частного партнерства, нормативные документы, модель частной финансовой
инициативы, специальные финансовые компании, жизненный цикл.
30-Sentabr, 2024-Yil
268
Ta'lim sohasidagi davlat-xususiy sheriklik (DXSH) umumiy maqsadlarga erishish uchun
davlat ta'lim muassasalari va biznes tuzilmalarining o'zaro manfaatlarga asoslangan o'zaro
hamkorligi sifatida ifodalanishi mumkin. Bu hamkorlikni qonunchilik va maxsus kelishuvlar
asosida ta’limga oid loyihalarni amalga oshirish maqsadida davlat va biznes o‘rtasidagi ittifoq
ekanligini ham aytish mumkin.
Bizning zamonamizda kompaniyaning ijtimoiy mas'uliyatining asosiy mazmuni ta'lim
muassasalari, tarkibiy bo'linmalar, o'quv va ilmiy jamoalar bilan o'zaro hamkorlik, kompaniyaning
mavjudligini kengaytirish, shuningdek, ta'lim jarayonining o'zida, shu jumladan boshqaruv organi,
shu jumladan nazorat, monitoring va boshqa turdagi kengashlar. Shu bilan birga, asosiy xususiy
sektor xayriya yordami, homiylik yoki oddiy ehsonlar bilan cheklanib, bugungi kungacha faol
ishtirok etish va o'z-o'zini tarbiyalashga, o'z-o'zini rivojlantirishga, moddiy bazani yaxshilashga,
noyob mutaxassislar va tizimlarni jalb qilishga qaratilgan; kadrlar tayyorlash, shuningdek, ta'lim
tizimini modernizatsiya qilish jarayoni va uning mavjud hududi, boshqa xayriya tashkilotlarining
mablag'larini jalb qilish, shuningdek, zamonaviy ta'lim loyihalari va tuzilmalarini amalga oshirish
uchun shaxsiy byudjetlar va DXSH asosida. Bir kompaniya ichida ham, oliy ta’lim doirasida ham
korporativ universitetlarning tashkil etilishi odatiy misoldir.
Ta'limga ijtimoiy investitsiyalarning asosiy turlari quyidagilar bo'lishi mumkin:
✓
ta'lim muassasasini rivojlantirish uchun mo'ljallangan fondlar, rivojlanish jamg'armalari
va boshqa fondlarga, grant ta'lim dasturlariga xayriya ko'rinishidagi moliyaviy investitsiyalar;
✓
butun yoki uning mavjud bo'lgan hududida mehnat bozorini yaxshilash yoki
o'zgartirishga qaratilgan to'g'ridan-to'g'ri ijtimoiy investitsiyalar;
✓
birgalikda moliyalashtirish va o‘zaro manfaatdorlikka asoslangan qo‘shma loyihalarni
ishlab chiqish;
✓
ta’lim muassasasi manfaatlarini himoya qilish, birgalikda aksiya va tadbirlar o‘tkazish;
✓
ta'lim muassasasiga tovarlar va xizmatlarni bepul taqdim etish.
DXSh loyihalarini boshqarish tizimining muvaffaqiyati mezonlari va ularning
xususiyatlari Shu munosabat bilan shakllangan va samarali faoliyat yuritayotgan davlat-xususiy
sheriklik tizimida xususiy va davlat sektorlarining o‘zaro hamkorligini amalga oshirishning
samarali mexanizmlarini izlash zarur. Davlat-xususiy sheriklikning (DXSh) xorijiy tajribasi
hamkorlikning ushbu modeli bilan bog‘liq afzalliklar, imkoniyatlar, xavf va qiyinchiliklarni
ko‘rsatdi. Xususan, DXShlar davlatga xususiy sektor resurslaridan, ekspertizadan va davlat
loyihalarini amalga oshirishda innovatsiyalardan foydalanish imkonini beradi, shu bilan birga
30-Sentabr, 2024-Yil
269
moliyaviy risklarni yumshatadi va davlat xizmatlari samaradorligini oshiradi. Qolaversa, davlat-
xususiy sheriklik loyihalari moliyaviy tejamkorlikning hozirgi tendentsiyasi tufayli ommalashib
bormoqda, chunki ular hukumatlarga xavfni xususiy sektorga o'tkazish, byudjet xarajatlarini
kamaytirish va maqsadli narxlarni belgilash orqali xizmatlardan foydalanuvchilarga xarajatlarni
o'tkazish imkonini beradi. Konsessiya mexanizmidan foydalangan holda keng miqyosli investisiya
loyihalarini amalga oshirish uchun qo'shimcha investisiyalarni jalb qilish uchun moliyaviy yordam
talab qilinishi mumkin.
Ushbu masalaning mumkin bo'lgan y echimi loyiha moliyalashtirish vositasidan
foydalanishning ijobiy xalqaro amaliyoti bo'lishi mumkin, unda konsessioner shaxsida DXSH
mexanizmidan foydalangan holda muayyan loyihani amalga oshirish uchun loyiha homiysi
tomonidan yaratilgan maxsus moliyaviy kompaniya bo'lishi mumkin. Uning moslashuvchanligi
tufayli ushbu shakl beqaror iqtisodiyot sharoitida mablag'to'plashning samarali vositasidir.
Loyihani moliyalashtirish vositasining o'ziga xos xususiyati loyihaning joriy va
kelajakdagi pul oqimlarini barqaror ishlab chiqarish qobiliyatini baholashdan iborat bo'lib, bu
oqimlarga xizmat ko'rsatish va qarzni qaytarish va loyihaga sarmoya kiritgan kapital daromadlarini
to'lash uchun ablag'manbayi bo'lib xizmat qiladi.
Xulosa. Davlat xizmatchilari va xususiy sektor vakillarini tayyorlash va malakasini
oshirishni ta'minlash - DXSH investisiya loyihalarini amalga oshirish uchun vosita sifatida
rivojlanish bosqichida turibdi, shuning uchun ham davlat xizmatchilari va xususiy sektor
vakillarining malakasini oshirish masalasini o'rganish zarur. Shu munosabat bilan, davlat
xizmatchilarini tayyorlash va malakasini oshirish dasturlarida DXSH sohasidagi seminarlar va
treninglarni o'tkazilishini ko'rib chiqish va tashkil etish maqsadga muvofiq hisoblanadi.
REFERENCES
1.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "Davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirishning
huquqiy va institusional bazasini yaratish bo'yicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar
to'g'risida"gi 2018 yil 20 oktyabrda PQ-3980-sonli qarori.
2.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "O'zbekiston Respublikasi Moliya
vazirligi huzuridagi davlat-xususiy sherikchilikni rivojlantirish agentligi faoliyatini tashkil
etish to'g'risida"gi 2018 yil 13 dekabrdagi 1009-sonli qarori.
3.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Davlat-xususiy sheriklik loyihalarini
amalga oshirish tartibini takomillashtirish to'g'risida"gi 2020 yil 26 apreldagi 259-son qarori.
