ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
439
SUT VA SUT MAHSULOTLARIDA KALSIYNING MIQDORI
Nishonova Umida Anvar qizi
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti 2-bosqich talabasi.
Eshmuratov Marat Tangatarovich
Ilmiy maslahatchi
.
“Kimyoviy texnologiya” kafedrasi assistenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13938419
Annotatsiya. Ushbu maqolada butun O’zbekiston miqiyosida oziq-ovqat sanoatida
bo’yicha sut va sut mahsulotlarida kalsiyning tutgan o’rni va inson organizmi uchun kerakli
modda ekanligi haqida so’z yurutiladi. Albatta insoniyat umri davomida sog’lom hayot kechirishi
uchun kerakli bo’lgan modda va vitaminlar soni judayam ko’p, ular ichidan sut va sut
mahsulotlarida eng ko’p uchraydigan kalsiy moddasi haqida batafsil o’rganib chiqamiz.
Kalt so’zlar: Sut, kalsiy, pishloq, inson, mahsulot, oziq-ovqat, hayot, vitamin, modda,
fizika, kimyo.
CALCIUM CONTENT IN MILK AND MILK PRODUCTS
Abstract. This article talks about the role of calcium in milk and dairy products in the food
industry of Uzbekistan and the fact that it is a necessary substance for the human div. Of course,
there are many substances and vitamins that are necessary for the healthy functioning of humans
throughout their lives.
Keywords: Milk, calcium, cheese, human, product, food, life, vitamin, substance, physics,
chemistry.
СОДЕРЖАНИЕ КАЛЬЦИЯ В МОЛОКЕ И МОЛОЧНЫХ ПРОДУКТАХ
Аннотация. В данной статье рассматривается роль кальция в молоке и молочных
продуктах в пищевой отрасли Узбекистана и то, что он является необходимым
веществом для организма человека. Конечно, существует множество веществ и
витаминов, которые необходимы для здоровой жизнедеятельности человечества на
протяжении всей его жизни.
Ключевые слова: Молоко, кальций, сыр, человек, продукт, пища, жизнь, витамин,
вещество, физика, химия.
Sut.
Ushbu mahsulot aholining ko'pchilik qismi ovqatlanishida nisbatan kengroq tarqalgan.
Inson o‘z evolutsiyasi davomida uni tug‘ilganidanoq iste’ mol qila boshlaydi va butun
hayoti davomida organizm ham bunga ko'nikkan. Sutdan ko‘p miqdordagi alohida mahsulotlar
tayyorlanadi. Sut va sut mahsulotlari ozuqaviy qiymati ko'rsatkichlari yuqori boigan mahsulotlarga
kiradi: tarkibida salmoqli miqdorda almashtirilmas nutriyentlar mavjud boiib, yuqori darajada
hazmlanish va so‘rilish qobiliyatiga ega. Ovqatlanishda sut va sut mahsulotlari hayvon oqsili
(almashtirilmas aminokislotalar), kalsiy, V2 va A vitaminlarining asosiy manbayidir. Sut-sigir,
sovliq, echki, tuya, biya, buyvollar yelinining me’yoriy fiziologik sekresiyasi mahsulidir.
Hayvonlaming turidan kelib chiqqan holda sutni «sigir suti», «qo‘y suti», «echki suti» va
hokazo deb ataladi. Sutdagi nutriyentlar o'rtacha olganda quyidagini tashkil etadi: oqsillar -2,2 -
5,6 %, yogiar -1,9-7,8 %, uglevodlar-4,5-5,8 %, kalsiy-89 - 178 mg%, fosfor -54-158 mg%. Sut
oqsillari yuqori biologik qiymatga ega va 98% hazmlanadi. Ularda optimal muvozanatlashgan
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
440
almashtirilmas aminokislotalaming butun boshli to'plami
1
mavjud. Shu bilan birga, sigir suti
echki, qo‘y yoki biya sutidan farqli oiaroq, birozgina oltingugurtli aminokislotalar tanqisligiga
egadir.
Sut oqsillari tarkibiga kazein (barcha oqsillaming 82 % ga yaqini), laktoalbumin (12%) va
laktoglobulin (6%) kiradi. Kazein-sutning asosiy oqsili bu fosfoproteindir, uning tuzilishida fosfor
kislotasi oksiaminokislotalar (serin, treonin) bilan murakkab efir tashkil etadi. Kazein, shuningdek,
kalsiy va fosfor bilan yagona majmua tashkil etib, ulaming biologik ommabopligini oshiradi.
Laktoalbuminlar va laktoglobulinlar zardobdagi va issiqlik ishlovi berilmagan sutdagi
oqsillaming fraksiyalariga mansub boiib, antibiotik faollik tashuvchilari boiadi.
Yuz berishi ehtimoh boigan allergik ko'rinishlar ko'pincha aynan shu albuminlar va
globuUnlar bilan bog'liqdir. Biya va eshak sutlarida kazein kam (50 % dan kamroq) va
laktoalbuminlar ko'proq boiadi. Sut yog'i qisqa va o'rtacha zanjirli yog' kislotalari (20 taga yaqin),
fosfoUpidlar va xolesterin bilan ifodalangan. Sut yog'i qisman emulgatsiyalangan ko'rinishda
boiadi va yuqori darajadagi dispersligi bilan ajralib turadi. Shu tufayli ham uning so'rilishi
(fermentativ faollik, o't suyuqligining sintezi va uning ichakdagi sekresiyasi) ovqat hazm qihsh
apparatidan kamroq zo'riqish- ni talab qiladi. Tashqi tomondan sut yog'i sharchalar ko'rinishida
namoyon bo'lib, ular sutning passiv tinib turishi jarayonida ham, shuningdek, faol silkitilganda,
sentrifugada aylantirilganda yoki qizdirilganda ham yiriklashishga qodir bo'ladi.
Parmezan va pishloqning boshqa turlari
Barcha sut mahsulotlari orasida kalsiy miqdori bo‘yicha yetakchi parmezan pishlog‘idir.
100 g mahsulot tarkibida 1,184 mg kalsiy bor kunlik normadan ko‘proq. Shu bilan birga, katta
miqdordagi oqsil (100g mahsulotda 38 g) va 0,95 mkg D vitaminini o‘z ichiga oladi.
Boshqa pishloqlar tarkibida ham kalsiy va uning so‘rilishi uchun zarur bo‘lgan moddalar
oz emas. Masalan, 100 g Gollandiya, Poshexon, Shveytsariya pishloqlarida 1 000 mg kalsiy, 24-
26 g oqsil va 0,8-1 mkg D vitamini mavjud.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
441
Shunday qilib, kuniga 100g pishloq iste'mol qilish orqali siz parhezli kalsiyga bo‘lgan
ehtiyojingizni to‘liq qoplaysiz. Ammo yoddan ko‘tarmaslik kerakki, pishloq to‘yingan yog‘larga
boy bo‘lgan juda yuqori kaloriyali mahsulot. Agar kuniga 100 gramm pishloq iste'mol qilsangiz,
boshqa yog‘li ovqat tanovul qilmaslik ma'qul. Yog‘li ovqatni yoqtiradiganlar uchun yaxshi
yangilik bor: qancha ko‘p kalsiy iste'mol qilinsa, shuncha kam yog‘
2
so‘riladi. Demak, ko‘proq
kalsiy va oqsil iste'mol qilmoqchi bo‘lsangiz, pishloqqa bepisandlik bilan qaramang u sog‘lom
ozuqa moddalarining ajoyib manbaidir.
Xulosa tariqasida shuni aytib o’tishimiz mumkinki. Biz o’raganayatgan oziq-ovqat
mahsulotlari, vitaminlar har xil mineral moddalar insoniyat hayoti uchun judayam zarur bo’lgan
elementlar desak mubolag’a bo’lmaydi. Asosan sut mahsulotlarida uchraydigan kalsiy
moddasining o’rni judayam katta desak mubolag’a bolmaydi chunkiy kalsiy moddasi kamyob
moddalar turidan hisoblanadi. Shunaqangi ilmiy izlanishlarimiz o’rqali insoniyat uchun kerakli
bo’lgan vitaminlar va moddalarni balki butun organism uchun kerakli bolgan elementlarni aniqlab
yozib boramiz.
REFERENCES
1.
Q.Majidov, R.A.Maxmudov, D.Yu. Maxmudov, N.Q.Majidova “Oziq ovqat kimyosi va
biokimyosi” 253 b.
2.
Do‘schanov В.О. Xorazm taomlari. Toshkent, 1994.
3.
Do‘schanov В.О., Yusupova О.В. Bolalaming oilada to'g'ri ovqatlanishining gigiycnik
asoslari // Pediatriya. - Toshkent, 2001.-№ 2 .4. V.G.SHerbakov «Bioximiya i tovarovedenie
maslichnogo sir'ya». -4-e izd., pererab i dop.-M., Agropromizdat, 1991,- 304 s.
4.
Raxmatov N.A., Maxmudov T.M., Mirzaev S. Biokimyo. Darslik -Т.: Ta'lim, 2009. -528 b
5.
Eshmuratov
M.,
Arzimbetova
M.
QARAQALPAQSTAN
RESPUBLIKASINDA
EKOLOGIYA HÁM AZIQ-AWQAT //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 4. – С. 347-350.
6.
Eshmuratov M., Qo‘chqorova Z. OZIQ-OVQAT TARKIBIDAGI MINERAL MODDALAR
//NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 888-891.
7.
Ешмуратов М. НОВЫЕ РАЗРАБОТКИ В ТЕХНОЛОГИИ ИСКУССТВЕННОГО МЯСО
//Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 958-962.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
442
8.
ВЛИЯНИЕ КОНЦЕНТРАЦИИ ЩЕЛОЧИ И КОЛИЧЕСТВО ЭКСТРАГИРУЕМОГО
ХЛОПКОВОГО
МАСЛА
В
ПРОЦЕССЕ
НА
КАЧЕСТВО
ВЫСОКОТЕМПЕРАТУРНОЙ НЕЙТРАЛИЗАЦИИ РАФИНИРОВАННОГО МАСЛА
//Scientific progress. – 2021. – Т. 2. – №. 7. – С. 75-77. Podvalova V. et al. Analysis of
Consumer Preferences and Veterinary and Sanitary Evaluation of the Cooked Sausages
Quality Produced by Primorsk Manufacturers //International Scientific Conference on
Agricultural Machinery Industry “Interagromash"”. – Cham : Springer International
Publishing, 2022. – С. 1743-1750
