267
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
O’ZBEKISTONDA KORXONA FAOLIYATIDA STRATEGIK MARKETING TASHKIL
ETISH
Olimova Sadoqat
Osiyo xalqaro universiteti magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14406151
Annotatsiya.
Korxonani rivojlantirish rejasi strategik rejalashtirishning muhim bosqichi
hisoblanadi. Har qanday sharoitda bajarilishi majburiy bo‘lgan uzoq muddatli rejalaming
ishlanmasidan mutlaqo farqli strategik rejalashtirishni yaratish va amalga oshirish lozim.
Kalit so'zlar
: mahsulot, ishlab chiqarish, ne’matlarni, taqsimlash, rahbariyat amaliyot
moliyaviy tavakkallikka, ilmiy tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlar sohasida funksional.
ОРГАНИЗАЦИЯ СТРАТЕГИЧЕСКОГО МАРКЕТИНГА В ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
ПРЕДПРИЯТИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ
Аннотация.
План развития предприятия-важный этап стратегического
планирования. Необходимо создать и реализовать стратегическое планирование,
совершенно отличное от долгосрочного планирования, которое обязательно должно
выполняться при любых обстоятельствах.
Ключевые слова
: функциональные в области продукции, производства, услуг,
распределения управления практикой финансового риска, научно-исследовательских и
опытно-конструкторских работ.
ORGANIZATION OF STRATEGIC MARKETING IN BUSINESS ACTIVITIES IN
UZBEKISTAN
Abstract
. The Enterprise Development Plan is an important stage in strategic planning. It
is necessary to create and carry out strategic planning, completely different from the development
of long-term planning, the implementation of which is mandatory in any conditions.
Keywords:
product, production, benefits distribution, management practices are functional
in the field of financial risk, scientific research and experimental design work.
Korxonalar uchun rejalashtirish faoliyatning yuqori darajasini ifodalab, sotish va foyda
olish ko‘rsatkichlarini yaxshilashga xizmat qiladi. Rejalashtirishning asosiy qismi strategik
rejalashtirishdan iboratdir. Strategik rejalashtirish - bu korxonani istiqbolda qurish, korxonaning
iqtisodiyotda, mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy hayotidagi о‘mi, rolini bilish va yangi darajaga erishish
yo‘llari, vositalarini ishlab chiqishdir. Strategik rejalashtirishda aniq hisoblangan ko‘rsatkichlar
bo‘lmaydi, balki turli prognozlar asosida mo’ljallar, kelgusiga nazar tashlashdan iboratdir.
Strategik rejalashtirish jarayoni quyidagi asosiy bosqichlami o ‘z ichiga oladi:
• Joriy strategiyani aniq bilib olish
268
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
• Mahsulot portfelini tahlil qilish
• Korxona strategiyasini tanlash
• Tanlangan strategiyani baholash. Joriy strategiyani amalga oshirishini aniq bilmay turib
kelajakdagi masalalami yechish uchun yechim qabul qilib bo'lmaydi, ya’ni, tashqi va ichki
omillami e’tiborga olish zarur bo‘ladi. Tashqi omillar: firma faoliyatining koiam i va ishlab
chiqarilayotgan mahsulotning turlitumanlik darajasi; firmaning umumiy tavsifi va keyingi
xususiyatini tiklashi va xususiy mulkining ma’lum qismini xarid qilishi; keyingi vaqtda firma
faoliyatining tuzilishi va yo‘nalganligi; firmaning m o‘ljallangan imkoniyatlari; tashqi xavflarga
munosabati. Ichki omillar: firmaning maqsadlari; mahsulot ishlab chiqarish bo‘yicha sarmoya
kiritishning muayyan tuzilishi va ne’matlarni taqsimlash mezonlari; rahbariyat va muayyan
amaliyot tomonlaridan moliyaviy tavakkallikka munosabati; ilmiy tadqiqot va tajriba-
konstruktorlik ishlar sohasida kuchlami to‘plash sathi va darajasi; alohida funksional bo‘linmalari
(marketing, ishlab chiqarish, xodimlar, moliya, ilmiy tadqiqot va ishlanmalar)ning strategiyalari.
Mahsulot portfelini tahlil qilish. Strategik rejalashtirishning muhim instrumentlaridan biri
mahsulot portfelini tahlil qilish. Bu esa biznesning ba’zi qismlari bir-biriga bog‘liqligini yaqqol
tasvirlaydi, ba’zi mahsulot hajmi, yig‘indisi oddiy qo‘shib yig‘indi qilib qaralgan natijadan katta
farq qiladi, firma uchun mahsulotlaming alohida qismlari holatidan F.Kotler firmaning strategik
rejalashtirishi haqida bunday deb yozadi: «Firmaning maqsadlari, uning marketing sohasidagi
imkoniyatlari orasidagi strategik muvoflqlikni qo'llashni boshqaruv jarayonidir. Strategik
rejalashtirish firmaning aniq ifodalangan dasturiy bayonotiga, yordamchi maqsadlar va vazifalami
moijallashiga, sog‘lom xo‘jalik portfeli va o‘sish strategiyasiga tayanadi». Korxonani
rivojlantirish rejasi strategik rejalashtirishning muhim bosqichi hisoblanadi.
Har qanday sharoitda bajarilishi majburiy bo‘lgan uzoq muddatli rejalaming ishlanmasidan
mutlaqo farqli strategik rejalashtirishni yaratish va amalga oshirish lozim. Strategik reja
korxonaning o‘zgarishlariga sezgir va tez moslashuvchan bo‘lishi kerak. Bunda xo‘jalik
faoliyatining bosh yo‘nalishlari tahlili amalga oshiriladi va ayrim tovarlaming rentabelligi
aniqlanadi. Rentabellik darajasiga ko‘ra uni savdoda qoldirish yoki qoldirmaslik, jalb etish yoki
jalb etmaslik qarorini qabul qilish kerak bo‘ladi. Yuqori rentabellik tovarlarga ko‘proq moliyaviy
resurslami safarbar etish, kam foydalilaridan chetlasha borishga qaratilgan ishlami rejalashtiriladi.
Tashkilotlami boshqarishning eng yuqori pog‘onasida strategiya bosh harakat yo'nalishi
deb tushunilsa, tashkilot pog‘onasida bu maqsadga aylanadi. Korxona strategiyasini ishlab
chiqishda bozordagi holatga qarab uchta masalaga duch keladi:
- qaysi biznesni tugatish;
- qaysi biznesni davom ettirish;
- qaysi biznesga
269
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
M.Porter tomonidan bozorda firmaning faoliyat ko‘rsatish strategiyasining uchta asosiy
ishlab chiqish sohasi borligi aniqlangan. Birinchi soha ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish
bilan bog‘liq.
Bunda 81 mahsulot tannarxi bilan bog‘liq boigan xarajatlar (ishlab chiqarishni yaxshi
tashkil etish va ta’minlash, yaxshi texnologiya va muhandiskonstruktorlik ishlari, mahsulotni
yaxshi taqsimlash tizimi va hokazolar) yuqori saviyada amalga oshirilishi lozim. Firma doimo
tovar strategiyasini takomillashtirib borishi zarur. Bu barqaror assortiment tuzilishiga, doimiy
sotuvga va foydaga erishishga imkon beradi. Tovar strategiyasi istiqbol uchun ishlab chiqariladi
va firmada mavjud tovar miksni jalb etuvchanligini yaxshilash bo‘yicha 3 ta strategik yo‘nalishni
o‘z ichiga oladi:
1. Tovar innovatsiyasi
2. Tovar variatsiyasi
3. Tovar eliminatsiyasi.
Strategiyani ishlab chiqarishning ikkinchi sohasi mahsulot ishlab chiqarishda
ixtisoslashtirish bilan bogiiq. Bu holatda firma yuqori ixtisoslashtirilgan ishlab chiqarishni amalga
oshirishi kerak va o ‘zining mahsulotini ishlab chiqarish sohasida marketing qilishi kerak. Bu
toifadagi firmalar ilmiy tadqiqot va tajriba- konstruktorlik ishlari uchun yuqori salohiyatga, ajoyib
dizaynerlarga yuqori sifatli mahsulot bilan ta’minlaydigan murakkab tizimga, shular qatori
rivojlangan marketing tizimiga ega boiishi lozim. Strategiyani aniqlashdagi uchinchi soha firma
bozorining m aium segmentiga qayd qilinishi va tanlangan bozor segmentiga firma imkonini
yo‘naltirish zarur. Bu holatda firma hamma bozorda ishlashga harakat qilmay, m aium aniq
segmentda ishlaydi. Bunda firma mahsulot ishlab chiqarishda ixtisoslashtirish siyosatini oikazish
orqali xarajatni kamaytirishga intiladi.
270
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
REFERENCES
1.
Supiyevna, B. M. (2024). WAYS OF EMPLOYMENT OF THE POPULATION IN THE
DEVELOPMENT OF PRIVATE ENTREPRENEURSHIP IN UZBEKISTAN. Gospodarka
i Innowacje., 51, 131-137.
2.
Бозорова, М. С. (2021). Глава 10. Стратегия внедрения цифровых технологий и
современных методов в образовательный процесс. In
Инновационное развитие науки
и образования
(pp. 122-132).
3.
Supiyevna, B. M. (2024). TIZIMIDA BANK FINANCIAL SERVICE NUMBER:
DEVELOPMENT AND OLD TURGAN.
Gospodarka i Innowacje.
,
46
, 379-385.
4.
Supievna, B. M. (2023). MARKETING MANAGEMENT STRATEGY'S IMPORTANCE
AND MODERN CONCEPT.
Gospodarka i Innowacje.
,
42
, 381-386.
5.
Supiyevna, B. M. (2023). TIJORAT BANKLARI FAOLIYATIDA PERSONALNI
BOSHQARISHNING O ‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI.
Gospodarka i Innowacje.
,
42
,
409-414.
6.
Supievna, B. M. (2023). EFFECTIVENESS OF USING PR-ADVERTISING SERVICES
IN THE PROCESS OF PRODUCT DELIVERY ON THE EXAMPLE OF BUKHARA
REGION.
7.
Базарова, М. С. (2020). Развитие внимания дошкольников посредством дидактических
игр. In
Исследования молодых ученых
(pp. 37-40).
8.
Supievna, B. M., & Firuza, S. (2023). STRATEGIC WAYS OF IMPLEMENTING
PERSONNEL POLICY IN COMMERCIAL BANKS.
THE THEORY OF RECENT
SCIENTIFIC RESEARCH IN THE FIELD OF PEDAGOGY
,
1
(7), 22-25.
9.
Bazarova, M. S., & Khudaiberdiyeva, O. Q. (2022). IMPROVEMENT OF THE
MECHANISM OF INNOVATIVE MANAGEMENT OF FOOD INDUSTRY
ENTERPRISES. In
Современные проблемы социально-экономических систем в
условиях глобализации
(pp. 464-467).
10.
Supiyevna, B. M. (2024). DISTINCTIVE FEATURES OF PERSONAL MANAGEMENT
IN THE ACTIVITIES OF COMMERCIAL BANKS.
Gospodarka i Innowacje.
,
47
, 134-
139.
11.
Nafisa, R. (2024). Formation of a Strategy for Sustainable Development of the National
Economy.
Miasto Przyszłości
,
54
, 764-771.
12.
Rakhmonkulova, N. (2024). Prospects for the Development of the Economy of
Uzbekistan.
JOURNAL OF INTELLECTUAL PRPERTY AND HUMAN RIGHTS
,
3
(10), 37-
44.
271
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
13.
Nafisa, R. (2024). Defects in Administration in Economic Development.
International
Journal of Formal Education
,
3
(9), 17-24.
14.
қизи Рахмонқулова, Н. О. (2023). КИЧИК САНОАТ ЗОНАЛАРИНИНГ ҲУДУДЛАР
ИҚТИСОДИЁТИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДАГИ ЎРНИ.
" Экономика и туризм"
международный научно-инновационной журнал
,
6
(14).
15.
Raxmonqulova, N. (2023). DEVELOPMENT STRATEGY IN THE DEVELOPMENT OF
THE REGIONAL ECONOMY.
Modern Science and Research
,
2
(12), 301-305.
16.
Sh, Y. D., & Rakhmanqulova, N. O. (2021). XUSUSIY SHERIKCHILIK VA TURIZM
KLASTERI
SOHASIDAGI
TADBIRKORLIK
RIVOJIDA
DAVLATNING
O’RNI.
BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY JURNALI
,
1
(2),
73-76.
17.
Sh, Y. D., & Rakhmankulova, N. O. (2021). Risks in the Process of Digitalization of
Business Activities.
TA'LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI
,
1
(2),
19-22.
18.
Явмутов, Д. Ш., & Рахманкулова, Н. О. (2021). КОНЦЕПТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ
РАСЧЕТА ПРОДУКЦИИ В ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКЕ.
IJTIMOIY FANLARDA
INNOVASIYA ONLAYN ILMIY JURNALI
,
1
(2), 12-17.
19.
Sh, Y. D., & Rakhmanqulova, N. O. (2021). Innovative approaches to the use of digital
technologies in theeconomy.
BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR ONLAYN
ILMIY JURNALI
,
1
(2), 77-80.
20.
Raxmonqulova, N. O. (2022). THE IMPACT OF THE DIGITAL ECONOMY ON
RESOURCE CONSUMPTION. In
Современные проблемы социально-экономических
систем в условиях глобализации
(pp. 476-480).
