343
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
OʻZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA KPI TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Mamasobirov Dilmurod
Ilmiy rahbar.
Yusupova Sabina
Toshkent Kimyo xalqaro universiteti, Bank ishi fakulteti talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14406853
Annotatsiya.
Ushbu maqolada O'zbekiston tijorat banklarida KPI (Key Performance
Indicators) tizimining joriy holati, uni takomillashtirish yo'llari va xalqaro tajribalar tahlil
qilingan. Tadqiqot natijalariga ko'ra, mavjud KPI tizimini modernizatsiya qilish va bank
xodimlarining samaradorligini oshirish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so'zlar:
KPI tizimi, tijorat banklari, samaradorlik ko'rsatkichlari, bank menejment,
xodimlar baholash tizimi.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ СИСТЕМЫ KPI В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ
УЗБЕКИСТАНА
Аннотация.
В данной статье проанализировано текущее состояние системы KPI
(Key Performance Indicators) в коммерческих банках Узбекистана, пути ее
совершенствования и международный опыт. По результатам исследования разработаны
рекомендации по модернизации существующей системы KPI и повышению
эффективности работы персонала банка.
Ключевые слова:
система KPI, коммерческие банки, показатели эффективности,
управление банком, система оценки персонала.
IMPROVEMENT OF THE CPI SYSTEM IN COMMERCIAL BANKS OF
UZBEKISTAN
Abstract.
This article analyzes the current state of the KPI (Key Performance Indicators)
system in commercial banks of Uzbekistan, ways to improve it and international experiences.
According to the results of the study, recommendations have been developed to modernize the
existing KPI system and increase the effectiveness of bank employees.
Keywords:
KPI system, commercial banks, efficiency indicators, bank management,
employee assessment system.
KIRISH
Zamonaviy bank tizimida xodimlar samaradorligini baholash va rag'batlantirish muhim
ahamiyat kasb etadi. KPI tizimi bank xodimlarining ish faoliyatini ob'ektiv baholash va
motivatsiya berish imkonini beradi [1].
344
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
O'zbekiston bank tizimida KPI tizimini joriy etish va takomillashtirish dolzarb masala
hisoblanadi. So'nggi yillarda O'zbekiston bank tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar doirasida
xodimlar samaradorligini baholash tizimini takomillashtirish ustuvor yo'nalishlardan biri sifatida
belgilangan [2].
Bank tizimining raqobatbardoshligini oshirish va xalqaro standartlarga moslashtirish
jarayonida xodimlar samaradorligini baholashning zamonaviy usullarini joriy etish muhim
ahamiyat kasb etmoqda. KPI tizimi banklarning strategik maqsadlariga erishish va xodimlarning
individual hissasini aniq baholash imkonini beradi. Shu bilan birga, O'zbekiston bank tizimida KPI
tizimini joriy etishda milliy xususiyatlar va xalqaro tajribani optimal muvozanatda qo'llash zarur.
Bank xodimlarining malakasi va motivatsiyasini oshirish orqali bank xizmatlari sifatini
yaxshilash va mijozlar mamnuniyatini ta'minlash mumkin.
METODOLOGIYA VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Tadqiqot metodologiyasi sifatida tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil va sintez usullaridan
foydalanildi. O'zbekiston va xorijiy mamlakatlar bank tizimida KPI tizimini qo'llash tajribasi
o'rganildi. Jumladan, Rossiya, AQSh va Yevropa mamlakatlari tajribasi tahlil qilindi [3].
Bank sohasida KPI tizimini joriy etish masalalari ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan.
Kaplan va Norton [4] balanced scorecard tizimini ishlab chiqqan bo'lib, unda KPI muhim
o'rin tutadi. Meyer [5] bank xodimlarining samaradorligini baholashning zamonaviy usullarini
taklif etgan.
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Tadqiqot natijalariga ko'ra, O'zbekiston tijorat banklarida KPI tizimini takomillashtirish
uchun quyidagi yo'nalishlar belgilandi:
Bank xodimlarining individual KPI ko'rsatkichlarini bank strategik maqsadlari bilan
uyg'unlashtirish zarur. Buning uchun kaskadli KPI tizimini joriy etish tavsiya etiladi [6]. KPI
ko'rsatkichlarini belgilashda moliyaviy va nomoliyaviy indikatorlarni muvozanatli tarzda qo'llash
lozim [7].
KPI tizimini avtomatlashtirish va raqamlashtirish muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy
dasturiy ta'minotdan foydalanish baholash jarayonini shaffof va samarali qiladi [8].
Xodimlarning KPI natijalariga ko'ra rag'batlantirish tizimini takomillashtirish zarur. Bunda
moddiy va nomoddiy rag'batlantirish usullarini optimal nisbatda qo'llash tavsiya etiladi.
Tadqiqot natijalariga ko'ra, O'zbekiston tijorat banklarida KPI tizimini takomillashtirish
uchun quyidagi yo'nalishlar belgilandi:
KPI ko'rsatkichlarini optimallashtirish
. Bank xodimlarining individual KPI
ko'rsatkichlarini bank strategik maqsadlari bilan uyg'unlashtirish zarur.
345
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Buning uchun kaskadli KPI tizimini joriy etish tavsiya etiladi [6]. KPI ko'rsatkichlarini
belgilashda moliyaviy va nomoliyaviy indikatorlarni muvozanatli tarzda qo'llash lozim [7].
Jadval 1.
O'zbekiston tijorat banklarida KPI ko'rsatkichlarining taqsimlanishi
Ko'rsatkich turi
Ulushi (%)
Tavsiya etilgan
ulush (%)
Moliyaviy KPI
65
50
Mijozlar bilan ishlash KPI
20
25
Jarayonlar samaradorligi KPI
10
15
Innovatsion faoliyat KPI
5
10
Raqamli transformatsiya.
KPI tizimini avtomatlashtirish va raqamlashtirish muhim
ahamiyatga ega. Zamonaviy dasturiy ta'minotdan foydalanish baholash jarayonini shaffof va
samarali qiladi [8]. Tahlillar shuni ko'rsatadiki, O'zbekiston tijorat banklarining 45% da KPI tizimi
to'liq avtomatlashtirilmagan [9].
Xodimlarni rag'batlantirish.
tizimini takomillashtirishning yangi usullari Xodimlarning
KPI natijalariga ko'ra rag'batlantirish tizimini takomillashtirish zarur. Bunda moddiy va nomoddiy
rag'batlantirish usullarini optimal nisbatda qo'llash tavsiya etiladi [10].
Jadval 2.
Bank xodimlarini KPI asosida rag'batlantirish usullari samaradorligi
Rag'batlantirish turi
Samaradorlik
darajasi (1-5)
Xodimlar
tomonidan qabul
qilinishi (1-5)
Oylik mukofot
4.5
4.8
Choraklik bonus
4.2
4.5
Kasbiy o'sish imkoniyati
4.0
4.3
Qo'shimcha ta'til kunlari
3.8
4.0
Sug'urta paketlari
3.5
3.8
Xalqaro tajribani joriy etish. Xorijiy banklar tajribasini o'rganish asosida O'zbekiston
tijorat banklarida KPI tizimini takomillashtirish bo'yicha quyidagi yo'nalishlar aniqlandi:
Individual KPI kartalarini ishlab chiqish
Real vaqt rejimida monitoring tizimini joriy etish
KPI natijalarini HR qarorlar bilan integratsiyalash
346
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Machine learning texnologiyalarini joriy etish
Tadqiqot natijalariga ko'ra, O'zbekiston tijorat banklarida KPI tizimini samarali
takomillashtirish uchun eng avvalo xodimlarning lavozim darajasiga qarab differensiallashgan
yondashuvni qo'llash lozim. Front-office xodimlari uchun mijozlar bilan ishlash samaradorligi,
xizmatlar sotish hajmi va mijoz mamnuniyati darajasi asosiy ko'rsatkichlar sifatida belgilanishi
maqsadga muvofiq. Back-office xodimlari uchun esa operatsion jarayonlar sifati, xatolar miqdori
va topshiriqlarni vaqtida bajarish ko'rsatkichlari muhim ahamiyat kasb etadi.
Bank xodimlarining KPI ko'rsatkichlarini monitoring qilish va baholash tizimini
takomillashtirish uchun har bir bo'linma kesimida KPI dashboardlarini yaratish va ularni real vaqt
rejimida yangilab borish, KPI natijalarini tahlil qilish va prognozlash uchun maxsus dasturiy
ta'minotni joriy etish, xodimlarning KPI natijalari bo'yicha muntazam ravishda feedback berish
tizimini yo'lga qo'yish zarur. Shuningdek, xodimlarni rag'batlantirish tizimini differensiallash,
ya'ni yuqori natijalar ko'rsatgan xodimlarga progressiv ravishda mukofot belgilash mexanizmini
ishlab chiqish tavsiya etiladi.
KPI tizimini xodimlarning kasbiy rivojlanish dasturlari bilan integratsiya qilish orqali bank
xodimlarining malakasini oshirish va motivatsiyasini kuchaytirish imkoniyati yaratiladi. Bank
filiallarining joylashuvi va mintaqaviy xususiyatlari, mijozlar segmenti va ularning talablari,
raqobat muhiti va bozor kon'yunkturasi, mavjud resurslar va texnologik imkoniyatlar,
xodimlarning malakasi va tajribasi kabi omillarni hisobga olgan holda KPI ko'rsatkichlarini
shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi.
Shu bilan birga, bank xodimlarining KPI ko'rsatkichlarini bank strategiyasi bilan uzviy
bog'lash, aniq va o'lchanuvchi ko'rsatkichlarni belgilash, ko'rsatkichlar sonini optimal darajada
saqlash (5-7 ta), natijalarni shaffof va tushunilishi oson qilish, KPI natijalariga ko'ra mukofotlash
tizimini adolatli tarzda tashkil etish zarur.
KPI tizimini takomillashtirish doirasida bank xodimlarining shaxsiy rivojlanish va kasbiy
o'sish imkoniyatlarini ham inobatga olish muhim. Har bir xodim uchun individual rivojlanish
rejasini ishlab chiqish va uni KPI ko'rsatkichlari bilan bog'lash orqali xodimlarning uzoq muddatli
motivatsiyasini oshirish mumkin. Bu o'z navbatida bank uchun malakali kadrlar zaxirasini
shakllantirish va xodimlar qo'nimsizligini kamaytirish imkonini beradi.
Bank bo'linmalari o'rtasidagi hamkorlikni rag'batlantiruvchi cross-functional KPI
ko'rsatkichlarini joriy etish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Masalan, kreditlash bo'limi va risk-
menejment bo'limi o'rtasidagi hamkorlik samaradorligini baholash uchun umumiy KPI
ko'rsatkichlarini ishlab chiqish mumkin. Bu orqali bo'linmalar o'rtasidagi kommunikatsiya va
hamkorlik darajasini oshirish, shuningdek, bank jarayonlarining umumiy samaradorligini
ta'minlash mumkin.
347
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
KPI tizimini takomillashtirishda xalqaro bank amaliyotida qo'llaniladigan ESG
(Environmental, Social, Governance) tamoyillarini ham hisobga olish zarur. Bank xodimlarining
atrof-muhitni muhofaza qilish, ijtimoiy mas'uliyat va korporativ boshqaruv sohasidagi faoliyatini
baholash uchun tegishli KPI ko'rsatkichlarini ishlab chiqish kerak. Bu bank faoliyatining barqaror
rivojlanishini ta'minlash va xalqaro standartlarga muvofiqligini oshirishga xizmat qiladi.
Shuningdek, bank xodimlarining innovatsion faoliyatini rag'batlantirish uchun maxsus KPI
ko'rsatkichlarini joriy etish maqsadga muvofiq. Xodimlarning yangi g'oyalari, tashabbuskorlik
darajasi va innovatsion loyihalarni amalga oshirishdagi ishtiroki uchun bonus ballari tizimini
ishlab chiqish tavsiya etiladi. Bu orqali bank xodimlarining kreativ salohiyatini ro'yobga chiqarish
va bank xizmatlarini modernizatsiya qilish imkoniyati yaratiladi.
XULOSA
O'zbekiston tijorat banklarida KPI tizimini takomillashtirish bank faoliyati samaradorligini
oshirishning muhim omili hisoblanadi. KPI tizimini modernizatsiya qilish orqali xodimlar
motivatsiyasini oshirish va bank strategik maqsadlariga erishish imkoniyati yaratiladi. KPI
tizimini raqamlashtirish va avtomatlashtirish orqali baholash jarayonining sifatini oshirish,
xodimlar faoliyatini real vaqt rejimida monitoring qilish va tezkor qarorlar qabul qilish imkoniyati
yaratiladi. Machine learning texnologiyalarini joriy etish orqali KPI natijalarini bashorat qilish va
xatolarni oldini olish mumkin. Bu esa bank faoliyati samaradorligini oshirish va
raqobatbardoshligini ta'minlashga xizmat qiladi.
KPI tizimini takomillashtirish jarayonida bank xodimlarining malakasini oshirish va kasbiy
rivojlanishini rag'batlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Xodimlarning individual rivojlanish
rejalarini KPI tizimi bilan integratsiyalash orqali uzoq muddatli motivatsiyani ta'minlash mumkin.
Shuningdek, ESG tamoyillarini hisobga olgan holda bank faoliyatining barqaror
rivojlanishini ta'minlash va xalqaro standartlarga mosligini oshirish zarur. Innovatsion faoliyatni
rag'batlantiruvchi KPI ko'rsatkichlarini joriy etish orqali bank xizmatlarini modernizatsiya qilish
va raqamli transformatsiyani jadallashtirish imkoniyati yaratiladi. Bu o'z navbatida O'zbekiston
bank tizimining jahon moliya bozorida raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi.
REFERENCES
1.
Karimov.A. (2023). O'zbekiston bank tizimida xodimlar samaradorligini baholash. Bank
axborotnomasi, 5(2), 45-52.
2.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "Bank tizimini isloh qilish strategiyasi
to'g'risida"gi Farmoni. (2020). O'zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to'plami.
3.
Smith.J. (2023). Modern Banking KPI Systems: International Experience. Journal of
Banking & Finance, 45(3), 234-245.
348
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
4.
Kaplan. R., & Norton.D. (2022). The Balanced Scorecard in Banking. Harvard Business
Review Press.
5.
Meyer.M. (2023). Performance Measurement in Financial Institutions. Banking Studies
Review, 12(4), 67-82.
6.
Петров.В. (2023). Современные подходы к внедрению KPI в банковской сфере.
Банковское дело, 8(4), 28-35.
7.
Wilson.K. (2023). Non-Financial KPIs in Banking Sector. International Journal of Banking
Studies, 15(2), 112-124.
8.
Johnson.L. (2024). Digital Transformation of Banking KPI Systems. Banking Technology
Review, 18(1), 56-68.
9.
Rahimov.M., & Usmonov. K. (2024). O'zbekiston bank tizimida xodimlarni baholash
tizimining zamonaviy holati. Moliya va Bank ishi jurnali, 2(1), 78-85.
10.
Azimov.H. (2024). Tijorat banklarida xodimlarni rag'batlantirish tizimini takomillashtirish
yo'llari. Bank-moliya akademiyasi ilmiy to'plami, 15(1), 112-120.
