2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
185
BOSHLANG‘ICH TA'LIMDA EKOLOGIK TARBIYA MASALARI
Kurbanova Gulzoda Yunusovna
BuxDPI o‘qituvchisi.
Aminova Dinora
3-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14420696
Annotatsiya.
Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’limda ekologik tarbiyaning ahamiyati,
uning asosiy maqsad va vazifalari, shuningdek, bu yo‘nalishda qo‘llaniladigan samarali
metodlar haqida fikr yuritiladi.
Kalit so’zlar:
ekologik muammolar, resurs, ekologik tarbiya, tabiatni asrash, ekologik
mavzu.
ПРОБЛЕМЫ ЭКОЛОГИЧЕСКОГО ОБРАЗОВАНИЯ В НАЧАЛЬНОЙ ШКОЛЕ
Аннотация.
В этой статье обсуждается значение экологического воспитания в
начальной школе, его основные цели и задачи, а также применяемые в этом направлении
методы.
Ключевые слова:
экологические проблемы, ресурс, экологическое образование,
охрана природы, экологический предмет.
ISSUES OF ENVIRONMENTAL EDUCATION IN PRIMARY EDUCATION
Abstract.
This article discusses the importance of environmental education in primary
school, its main goals and objectives, as well as the methods used in this direction.
Keywords: environmental problems, resource, environmental education, nature
conservation, environmental topic.
Boshlang‘ich ta’lim bosqichi – bolalarda hayotga, atrof-muhitga va tabiatga nisbatan ilk
munosabatlar shakllanadigan davrdir. Shu sababli, aynan shu bosqichda ekologik tarbiyani amalga
oshirish o‘ta muhim hisoblanadi. Ekologik tarbiya – bu bolalarga tabiatni asrash, uning
go‘zalliklarini qadrlash va atrof-muhitni himoya qilishga o‘rgatish jarayonidir. U bolalarda
mas’uliyat hissini uyg‘otadi va ularni kelajakda ekologik muammolarni hal qilishga tayyorlaydi.
Bugungi kunda ekologik muammolar dunyo miqyosida dolzarb masalaga aylangan.
Atrof-muhit ifloslanishi, resurslarning kamayishi va biologik xilma- xillikning yo‘qolishi
kabi muammolarni bartaraf etish uchun yangi avlodni yoshligidan ekologik ong bilan tarbiyalash
zarur. Boshlang‘ich ta’limda bu jarayon o‘quvchilarga hayotiy bilim va ko‘nikmalarni singdirish
orqali amalga oshiriladi.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
186
Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’limda ekologik tarbiyaning ahamiyati, uning asosiy
maqsad va vazifalari, shuningdek, bu yo‘nalishda qo‘llaniladigan samarali metodlar haqida fikr
yuritamiz. Ekologik tarbiya nafaqat bolalarning shaxsiy rivojlanishiga, balki jamiyatning
barqaror ekologik kelajagini ta’minlashga xizmat qiladi. Boshlang‘ich ta’lim bosqichida ekologik
tarbiya bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan hurmatini shakllantirish va tabiatni asrashga mas’uliyat
hissini rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi. Bu jarayon nafaqat nazariy bilim berish, balki amaliy
faoliyat orqali bolalarda tabiatga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lish odatlarini
shakllantirishni ham o‘z ichiga oladi.
Boshlang‘ich ta’limda ekologik tarbiyaning asosiy maqsadi o‘quvchilarga tabiatning
ahamiyatini tushuntirish va ularning ekologik ongini rivojlantirishdir. Bu maqsadga erishish uchun
quyidagi vazifalar amalga oshiriladi:
1.
Bolalarni tabiatning biologik xilma-xilligi bilan tanishtirish.
2.
Atrof-muhitni asrashning ahamiyatini tushuntirish.
3.
Ekologik muammolar va ularning oqibatlari haqida tushunchalar berish.
4.
Kundalik hayotda atrof-muhitga zarar yetkazmaydigan odatlarni shakllantirish
(masalan, chiqindilarni ajratish, suv va elektr energiyasini tejash).
Ekologik tarbiyani samarali tashkil qilish uchun turli xil o‘qitish usullari va vositalaridan
foydalanish mumkin. Ular quyidagilardan iborat:
Dars jarayonida ekologik mavzularni integratsiya qilish.
Tabiatshunoslik, ona tili,
matematika kabi fanlarga ekologik mavzularni kiritish orqali bolalarda ekologik bilimlar va
ko‘nikmalarni shakllantirish mumkin. Masalan, matematikadan masalalarni chiqarganda suv yoki
energiya sarfini hisoblashga oid vazifalar berilishi mumkin.
Amaliy mashg‘ulotlar va kuzatishlar.
Tabiat qo‘ynida ekskursiyalar tashkil qilish,
bolalar bilan o‘simliklarni parvarish qilish, daraxt ekish yoki tabiatni kuzatish faoliyatlari
bolalarda tabiatga bo‘lgan qiziqish va mas’uliyat hissini oshiradi.
O‘yinlar va interfaol metodlar.
Ekologik o‘yinlar, rol o‘yinlari va munozaralar orqali
bolalarda ekologik muammolarni tushunish va ularga yechim topish qobiliyati shakllanadi.
Masalan, "Tabiatni himoya qilamiz" o‘yini orqali bolalar chiqindilarni ajratish yoki ularni
qayta ishlashni o‘rganadilar.
Ijodiy faoliyat.
Bolalar ekologik mavzularda rasm chizish, she’r
yozish yoki qo‘shiqlar kuylash orqali tabiatning go‘zalligini badiiy ifodalashni o‘rganadilar. Bu
ularda tabiatga mehr uyg‘otadi.
Ota- onalarni jalb qilish.
Ota-onalar bilan hamkorlikda ekologik
loyihalar va tadbirlar o‘tkazish bolalarning oila muhitida ham ekologik tarbiya olishini
ta’minlaydi.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
187
Masalan, oilaviy daraxt ekish aksiyalari yoki chiqindilarni qayta ishlash bo‘yicha uy
tadbirlari o‘tkazilishi mumkin.
Boshlang‘ich sinflarda ekologik tarbiya bolalarning nafaqat ekologik bilim va
ko‘nikmalarini oshiradi, balki ularning shaxsiy rivojlanishiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ular
tabiatni qadrlash, boshqalarga yordam berish va mas’uliyatni o‘z zimmasiga olish kabi muhim
insoniy fazilatlarni o‘zlashtiradilar. Ekologik tarbiya orqali bolalar atrof-muhit muammolarini
tushunishga o‘rganadilar va ularga o‘z hissalarini qo‘shishga tayyor bo‘ladilar. Bu esa kelajak
avlodlarning barqaror rivojlanishi va atrof-muhitni asrab-avaylashiga zamin yaratadi.
Boshlang‘ich ta’limda ekologik tarbiya berish bolalarning tabiatga nisbatan hurmat va
mas’uliyat hissini shakllantirishning muhim qismidir. Ushbu bosqichda o‘quvchilarga tabiatning
ahamiyati, atrof-muhitni asrash va ekologik muammolarning oldini olish haqida bilim berish
kelajak avlodni barqaror rivojlanishga yo‘naltirish uchun zamin yaratadi. Ekologik tarbiya
nafaqat bolalarning ekologik ongi va madaniyatini rivojlantiradi, balki ularni hayotga
tayyorlaydi, ularning shaxsiy sifatlarini shakllantiradi. Bolalarda tabiatni asrash ko‘nikmalarini
shakllantirish orqali biz ularga nafaqat tabiat bilan uyg‘un yashashni o‘rgatamiz, balki kelajakda
barqaror ekologik muhitni yaratish uchun javobgarlikni ham ularga yuklaymiz.
Shuning uchun boshlang‘ich ta’limda ekologik tarbiyani samarali tashkil etish uchun
o‘qituvchilar, ota-onalar va jamiyat birgalikda harakat qilishi zarur. Bu jarayon orqali biz nafaqat
yosh avlodga tabiatni sevishni o‘rgatamiz, balki ularga ongli ravishda ekologik mas’uliyatni o‘z
zimmasiga olishni ham singdiramiz. Shu yo‘l bilan barqaror ekologik kelajakni ta’minlash
mumkin bo‘ladi.
REFERENCES
1.
O'z. Resp. Prezidenti Sh. M. Mirziyoyev Odamlar yaxshi yashashi uchun zarur sharoit
yaratish - barcha rahbarlarning asosiy vazifasidir. “Xalq so'zi” gazetasi, 2017-yil 28-fevral.
2.
Kurbanova, G. (2021). The problem of ecological education in the 20th century of children's
literature.
Middle European Scientific Bulletin Issn
, 2694-9970.
3.
Kurbanova Gulzoda Yunusovna. Prishvin ijodida tabiat tasviri. JOURNAL OF
ADVANCED RESEARCH AND STABILITY (JARS)/ 2021/10/5/ Volume: 01 Issue: 05 |
2021 ISSN: 2181-2
4.
Toʻxta Boboyev. “Adabiyotshunoslikka kirish asoslari”, 41-bet.
5.
Gulzoda, K. (2023). The influence of fairy tales on the moral education of children in primary
school.
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
,
2
(1), 394-396.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
188
6.
Mamashokirov S. «Ekologik barkarorlik omillari» Tafakkur jurnali, 2005 yil, 1- son. Falsafa
tarixi. T.: O‘zbekiston Faylasuflari Milliy Jamiyati, - 139 b.
7.
Тошева Д. И., Жамолова Г. К. ЭКОЛОГИЧЕСКОЕ ВОСПИТАНИЕ
8.
МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ //Вопросы науки и образования. –2021.–№. 19. – С. 46-51
