2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
197
BOSHLANG'ICH TA'LIMDA XALQARO BAHOLASH DASTURLARINING
AHAMIYATI VA PISANING XALQARO BAHOLASH DASTURIDAGI O‘RNI
Omonova Dildora Nekmurodovna
Buxoro davlat pedagogika instituti
Boshlang‘ich ta’lim kafedrasi dotsenti
Rozzoqboyeva Sevara Alijon qizi
Buxoro davlat pedagogika instituti
Maktabgacha va boshlang‘ich ta'lim fakulteti
Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishining 3-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14421008
Annotatsiya.
Ushbu maqolada hozirgi kunda har bir davlat ishtirok etishi muhim bo‘lgan
va mamlakatlarning ta’lim tizimidagi ahvolimizni ko‘rsatib turadigan xalqaro baholash
dasturlarining ahamiyati va uning davr talabiga aylanib bo‘lishiga sabablari keltirib o‘tilgan.
Kalit so'zlar:
xalqaro baholash dasturi, PISA, ahamiyat, reyting, o‘quv dasturi, sinov,
tadqiqot, bilim.
ВАЖНОСТЬ ПРОГРАММ МЕЖДУНАРОДНОЙ ОЦЕНКИ В НАЧАЛЬНОМ
ОБРАЗОВАНИИ И РОЛЬ PISA В ПРОГРАММЕ МЕЖДУНАРОДНОЙ ОЦЕНКИ
Аннотация.
В данной статье рассматривается важность международных
оценочных программ, участие в которых важно для каждой страны сегодня, и которые
показывают состояние системы образования нашей страны, а также причины, по
которым она стала студентом эпохи.
Ключевые слова
: международная программа оценки, PISA, важность, рейтинг,
учебная программа, тест, исследование, знания.
THE IMPORTANCE OF INTERNATIONAL ASSESSMENT PROGRAMS IN
PRIMARY EDUCATION AND THE ROLE OF PISA IN THE INTERNATIONAL
ASSESSMENT PROGRAM
Abstract.
This article discusses the importance of international assessment programs,
participation in which is important for each country today, and which show the state of the
education system of our country, as well as the reasons why it has become a student of the era.
Keywords:
international assessment program, PISA, importance, ranking, curriculum,
test, research, knowledge.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
198
Bugungi kunda ta’lim tizimi tezlik bilan rivojlanayotgan bir paytda dunyo hamjamiyatida
xalqaro baholash dasturlariga bo‘lgan talab yildan yilga kuchayib bormoqda. Xalqaro
oʻquvchilarni baholash dasturi (inglizcha:
Programme for International Student Assessment
) —
turli davlatlarda 15 yoshli oʻquvchilarning savodxonligini (oʻqish, matematika, tabiiy fanlar)
hamda bilimlarini amaliyotda qoʻllash qobiliyatini baholovchi dastur bo‘lib hisoblanadi.
Xalqaro baholash dasturlariga PISA PIRLS, TIMSS, EGRA, EGMA, TALIS kabi dasturlar
barcha davlatlarni qamrab olib ulardagi taʼlim tizimini baholab, rivojlanishiga katta yordam va
ko'zgusi vazifasini bajarib kelmoqda. Chunki bu tadqiqotlar har bir davlatning ta'limini ko'rsatib
ularni reytingdagi natijasida xulosa chiqargan holda darsliklarini va dasturlarini qayta yangilashiga
sabab bo'lyapti. Oxiri o'rinda turgan davlat yetakchi davlatning ta'lim tizimini olgan holda o'zining
ta'lim tizimidagi kamchiliklarini tuzatib kelmoqda. Shu jumladan biz ham hozirda yangi
darsliklarida quyidagi keltirib o'tilgan xalqaro baholash dasturlarining ahamiyatini bilgan holda
yangi topshiriqlarini kiritib kelmoqdamiz. Bu yurtimizdagi ta'lim tizimiga bo'lgan e'tiborini
ko'rsatib turibdi. Hozirda PISA dasturiga ham alohida e'tibor berilmoqda.
Xalqaro oʻquvchilarni baholash dasturi (inglizcha: Programme for International Student
Assessment) — turli davlatlarda 15 yoshli oʻquvchilarning savodxonligini (oʻqish, matematika,
tabiiy fanlar) hamda bilimlarini amaliyotda qoʻllash qobiliyatini baholovchi dastur.PISA testlari
maktab oʻquvchilarining haqiqiy hayotda kerak boʻladigan hodisalarni tahlil qilish, ulardan xulosa
chiqarish va muloqotga kirishish koʻnikmalarini qay darajada egallayotganini, taʼlim tizimining
bu oʻzgarishlarga qanchalik moslashayotganini aniqlash maqsadida oʻtkaziladi. Ushbu dastur
1997-yilda joriy etilgan boʻlib, har uch yilda bir marta oʻtkaziladi, birinchi marta 2000-yilda
oʻtkazilgan. Har uch yilda bitta fan yoʻnalishiga afzallik berilib, jami testlar majmuasining deyarli
50% shu fanga mansub boʻladi. 2000-yilda ilk bor oʻqish savodxonligiga urgʻu berilgan.
Test Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) tomonidan yetakchi xalqaro
ilmiy tashkilotlar bilan konsorsiumda, milliy markazlar ishtirokida tashkil etiladi. Tadqiqotda
Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotiga aʼzo boʻlgan davlatlar, shuningdek, OECD
bilan hamkorlik aloqalari boʻlgan davlatlar ishtirok etadi. PISA tadqiqoti monitoring tadqiqoti
boʻlib, u turli mamlakatlardagi taʼlim tizimlarida sodir boʻlayotgan oʻzgarishlarni aniqlash va
solishtirish, taʼlim sohasidagi strategik qarorlar samaradorligini baholash imkonini beradi. 2000-
2015-yillar oraligʻida oʻtkazilgan tadqiqot natijalari boʻyicha bugungi kunda Sharqiy Osiyoda —
Xitoy, Koreya, Singapur, Yaponiya, Yevropada — Finlandiya, Estoniya, Shveysariya, Polsha va
Niderlandiya kabi mamlakatlarning oʻrta taʼlim tizimi yaxshi rivojlangan.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
199
PISA testlari 5 ta yoʻnalish boʻyicha oʻqish, matematik savodxonlik, tabiiy-ilmiy fanlar,
hamkorlikda muammolarni hal qilish va moliyaviy savodxonlik oʻtkaziladi. Testlarda asosiy
eʼtibor oʻquvchilarning mazkur yoʻnalishlar boʻyicha eng asosiy tushunchalarni bilishi, bazaviy
bilim va koʻnikmalarni egallagani, ulardan hayotiy vaziyatlarda foydalana olishiga qaratiladi.
PISA
sinovlarida toʻrt xil sinov usulidan foydalaniladi:
1.Bir javobli testlar;
2.Bir nechta javobli testlar;
3.Qisqa yoki batafsil javob yoziladigan savollar;
4.Biror muammoning yechimi boʻyicha oʻquvchi fikri
(odatda bunday savollarda
tekshiruvchida umumiy javoblar boʻladi, oʻquvchi javobi test tuzuvchi javobiga aynan mos kelishi
talab qilinmaydi, oʻquvchi ijodkorligi qoʻllab quvvatlanadi).
Bundan tashqari testlar bilan bir vaqtda oʻquvchilardan anketalar ham olish nazarda
tutilgan. Oʻqish savodxonligi: Insonning matn shaklida berilgan maʼlumotlarni tushuna olish va
ularga reaksiya bera olish koʻnikmasi, jamiyat hayotida faol qatnashish jarayonida oʻqigan
maʼlumotlaridan oʻz maqsadlari yoʻlida foydalana olish, bilim va imkoniyatlarini oshira olish
layoqati. Bu yerda,
oʻqish savodxonligi tushunchas
i keng maʼno kasb etadi. Bu yoʻnalish
maqsadi oʻquvchining berilgan badiiy asardan parcha, biografiya, xat, hujjat, gazeta va
jurnallardan olingan maqolalar, turli qoʻllanmalar, geografik kartalar kabi rang-barang
matematikadagi, tarkibida matnni ochib berishga moʻljallangan diagrammalar, rasmlar, kartalar,
grafik va jadvallar berilgan matnni tushinishi, mazmuni haqida fikr yurita olish, matn mazmuniga
baho berish va oʻqiganlari haqida oʻz fikrini bera olishi kabi kompetensiyalarini aniqlash
hisoblanadi. Hozirda yurtimizda bunga oid ko‘plab darslik va o'quv qo'llanmalar ishlab
chiqilmoqda.
Matematik savodxonlik
: Insonning matematikaning oʻzi yashayotgan olamdagi oʻrnini
bilishi, matematik jarayonlarni toʻgʻri va toʻliq asoslay olishini tekshiradi. Bu boʻlimdagi
savodxonlik terminidan bu boʻlim maqsadi odatda maktab dasturida beriladigan bilimlarni qay
darajada oʻzlashtirganini aniqlash emasligini koʻrsatish uchun foydalanilgan. Asosiy eʼtibor
matematik bilimlardan turli xil hayotiy vaziyatlarda fikrlash va intiutiv qaror qabul qilish talab
qilinadigan turli uslublaridan qoʻllagan holda foydalana olish nazarda tutiladi. Lekin bu turdagi
savollarga javob berishda maktab dasturida beriladigan bilim va koʻnikmalar zarur boʻlishi
mumkin.Hozirda olingan bilimlarini qoʻllash keng ahamiyat kasb etmoqda. Shuning uchun ham
bizda ham bunga alohida e'tibor berilmoqda va darsliklarda bunday masalalarni alohida shartli
belgi asosida kiritib kelmoqdamiz.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
200
Tabiiy-ilmiy fanlar savodxonligi
: Hayotiy hodisalarda ilmiy usulda hal qilinishi mumkin
boʻlgan muammolarni aniqlash, kuzatuv va tajribalar asosida xulosalar chiqarishni o'z ichiga oladi.
2000-yilda 32 davlatdan 265 000 oʻquvchilar PISA test sinovidan oʻtgan. Ushbu yilda asosiy
mavzu — oʻqish va oʻqilgan narsalarni tushunish qobiliyati tanlangan boʻlib, test savollarining
uchdan ikki qismi aynan shu mavzuga bagʻishlangan. PISA-2003 da 43 mamlakatdan 275 000 dan
ortiq oʻquvchi ishtirok etdi. Oʻqish boʻyicha Finlandiya 543 ball bilan birinchi oʻrinni egalladi.
Rossiya — 442 ball, AQSh — 495 ball, Serbiya — 412 ball olgan.
Tabiiy fanlar yoʻnalishi boʻyicha Finlandiya yetakchilik qilgan (549 ball).Dunyoda yuzdan
ortiq davlat oʻz mamlakatida joriy etilgan taʼlim sifatini xolisona baholash maqsadida PISA,
TIMSS, PIRLS, TALIS, EGRA hamda EGMA kabi xalqaro baholash tadqiqotlarida ishtirok etadi.
Xulosa
: Xulosa qilib aytganda xalqaro baholash dasturining ahamiyati juda muhim
hisoblanadi. Hozirda yurtimizda bunga oid ko‘plab darslik bilan bir qatorda yangi milliy o'quv
dasturi ham ishlab chiqildi va ularga o‘zgartishlar kiritib kelinmoqda. Biz talaba va o'qituvchilar
ham buni bilgan holda olgan bilimlarimiz amalda qo'llab, ushbu dasturlarda ishtirokimizga o'z
hossamizni qo'shib o'quvchilarga bu baholash dasturlarining ahamiyati tuahuntiraylik.
REFERENCES
1.
Abdullayeva B.S, Saidova M.J, Dilova N.G‘. "Matematika o‘qitish metodikasi "darslik
Buxoro 2021
2.
Saidova M.J. " Xalqaro baholash tizimi" darslik Buxoro 2024
3.
Saidova M J. "Ta'limda multimediya texnologiyalardan foydalanish" darslik "Durdona"
2022
4.
Abdullayeva B.S, Saidova M.J. darslik 2022
5.
Kasimov F.M, Saidova G.E. darslik 2024
6.
"Xalq ta'lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasinu tasdiqlash to‘g‘risidagi
5712 sonli " qarori.
7.
Saidova, G. E. (2021). BOSHLANG‘ICH SINF MATEMATIKA DARSLARIDA
O‘QUVCHILARNI MANTIQIY MASALALAR YECHISHNI O‘RGATISH. Scientific
progress, 2(6), 1021-1024.
8.
Ergashovna, S. G. (2021). Formation Of Concepts About Length In Primary School
Students, Developing Length Measuring Skills. European Scholar Journal, 2(4), 109-113.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
201
9.
Saidova,
G.
(2023).
BOSHLANG‘ICH
TA’LIMDA
MODULLI
TA’LIM
TEXNOLOGIYALARNI
JORIY
ETISHNING
ILMIY-PEDAGOGIK
ASOSLARI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 28(28).
10.
Saidova, G. E. (2021). BOSHLANG‘ICH SINF MATEMATIKA DARSLARIDA
O‘QUVCHILARNI MANTIQIY MASALALAR YECHISHNI O‘RGATISH. Scientific
progress, 2(6), 1021-1024.
11.
Saidova, G. E. (2023). BOSHLANG ‘ICH SINF O ‘QUVCHILARNING O ‘QUV
FAOLIYATINI
BAHOLASHDA
ZAMONAVIY
LOYIHALARDAN
FOYDALANISH. Conferencea, 33-37.
12.
Ergashovna, S. G. (2023, February). BOSHLANG‘ICH SINF TARBIYA DARSLARIDA
KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV. In E Conference Zone (pp. 1-4).
13.
Vikipediya ma'lumotlarini
