Dekabr, 2024-Yil
740
YOSHLARNING RIVOJLANISHIDA SOTSIAL OMILLAR
Ortiqova Sabina Elyor qizi
O‘zbekiston Milliy universiteti
Ijtimoiy fanlar fakulteti Sotsiologiya yo‘nalishi 1-kurs talabasi.
e-mail:
https://doi.org/10.5281/zenodo.14477756
Annotatsiya.
Maqolada yoshlarning rivojlanishida ijtimoiy omillarning o‘rni tahlil
qilinadi. Yoshlarning ta’lim tizimi, oilaviy muhit, zamonaviy texnologiyalar va jamoatchilik
fikridan ta’sirlanuvchi jarayonlari yoritilgan. Shuningdek, gender tenglik, ijtimoiy institutlar va
globalizatsiyaning yoshlar rivojlanishidagi ta’siri batafsil ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
yoshlar, rivojlanish, ta’lim, ijtimoiy muhit, gender tenglik, kommunikatsiya,
globalizatsiya, ijtimoiy adolat.
SOCIAL FACTORS IN YOUTH DEVELOPMENT
Abstract.
The article analyzes the role of social factors in the development of young people.
Processes of young people influenced by the educational system, family environment,
modern technologies and public opinion are highlighted. Also, the impact og gender equality,
social institutions and globalization on youth development is examined in detail.
Keywords:
young people, development, education, social environment, gender equality,
communication, globalization, social justice.
Jamiyatning kelajagi yoshlar bilan chambarchas bog‘liq. Yoshlarning rivojlanishi nafaqat
shaxsiy o‘sish uchun, balki jamiyatning barqarorligi va rivojlanishi uchun ham muhimdir. Bugungi
globallashuv davrida yoshlarning ijtimoiy rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar sezilarli
darajada o‘zgarmoqda. Bu omillarni chuqur o‘rganish yoshlar uchun zarur shart-sharoitlarni
yaratishga yordam beradi.
1. Oilaning yoshlar hayotidagi o‘rni
Oila yoshlarning rivojlanishida asosiy ijtimoiy institut hisoblanadi. O‘zbekistonda oila
mustahkam qadriyat sifatida tan olingan bo‘lsa-da, ba’zi holatlarda oilaviy muhit yoshlarning
rivojlanishida to‘siq bo‘lishi mumkin. Oilaning ta’sirini quyidagi yo‘nalishlarda ko‘rish mumkin:
Axloqiy tarbiya:
Ota-onalar tomonidan beriladigan axloqiy qadriyatlar yoshlar ongida
dunyoqarash va ijtimoiy mas’uliyatni shakllantiradi.
Iqtisodiy sharoit:
Oiladagi moddiy barqarorlik yoshlarning ta’lim olishiga va intellektual
rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatadi.
Dekabr, 2024-Yil
741
Psixologik ta’sir:
Oila ichidagi nizolar, qo‘llab-quvvatlash yoki beparvolik yoshlarda
o‘ziga bo‘lgan ishonchni oshiradi yoki pasaytiradi.
2. Ta’lim tizimi va uning rolini kengaytirish
Ta’lim tizimi yoshlarni ijtimoiy hayotga tayyorlovchi asosiy mexanizmdir. O‘zbekistonda
ta’lim tizimidagi islohotlar yoshlarning zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishini
ta’minlashga qaratilgan. Quyidagilar ta’limning yoshlar rivojlanishidagi rolini ko‘rsatadi:
Yangi pedagogik usullar:
Interaktiv darslar va innovatsion texnologiyalar yordamida
yoshlar ta’lim jarayoniga faol jalb qilinmoqda.
Inson kapitalini rivojlantirish:
Yaxshi ta’lim olish yoshlarning iqtisodiy va ijtimoiy
hayotda muvaffaqiyatli bo‘lishiga yordam beradi.
Masofaviy ta’lim:
Internet orqali ta’lim olish imkoniyatlari kengayib, qishloq joylaridagi
yoshlar uchun yangi imkoniyatlar yaratilmoqda.
3. Ijtimoiy muammolar va ularning ta’siri
Yoshlar rivojlanishiga ijtimoiy tengsizlik va stereotiplar salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ayniqsa,
qizlarning ta’lim olish imkoniyatlaridan cheklanishi yoki gender tenglik masalalari muhim
ahamiyatga ega. Ta’lim va ish joylarida ijtimoiy tenglikni ta’minlash yoshlarga teng imkoniyatlar
yaratadi.
Ijtimoiy tengsizlik va stereotiplar yoshlarning o'ziga bo'lgan ishonchini pasaytirishi
mumkin.
Bu esa ularning o'z maqsadlariga erishish yo'lida to'siqlar yaratadi. Yoshlar orasida ijtimoiy
tenglikni ta'minlash, ularning o'z qobiliyatlarini to'liq namoyon etishlariga yordam beradi. Shu
bilan birga, ta'lim tizimida gender tenglikni ta'minlash, qizlarning ta'lim olish imkoniyatlarini
kengaytirish muhimdir. Bu esa jamiyatda umumiy rivojlanishga olib keladi.
Ijtimoiy tengsizlik va stereotiplar yoshlarning kelajakdagi kasbiy faoliyatiga ham salbiy
ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ish joylarida ijtimoiy tenglikni ta'minlash, yoshlarning o'z qobiliyatlarini
to'liq namoyon etishlariga yordam beradi. Bu esa ularning kasbiy rivojlanishiga ijobiy ta'sir
ko'rsatadi. Shu bilan birga, gender tenglikni ta'minlash, qizlarning kasbiy faoliyatda
muvaffaqiyatga erishishlariga yordam beradi. Bu esa jamiyatda umumiy rivojlanishga olib keladi.
4. Kommunikatsiya vositalari va internetning ta’siri
Bugungi kunda yoshlarning rivojlanishi internet va zamonaviy texnologiyalarsiz tasavvur
qilib bo‘lmaydi. Biroq, bu omillar ijobiy va salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Ijobiy ta’sir:
Bilim olish va malakani oshirish uchun keng imkoniyatlar.
Dekabr, 2024-Yil
742
Global miqyosda muloqot qilish va madaniyatlar bilan tanishish.
Salbiy ta’sir:
Ijtimoiy tarmoqlarda vaqtni nazoratsiz o‘tkazish.
Giyohvandlikka moyillik, kiberjinoyatlar va zo‘ravonlik mazmunidagi axborotlar.
5. Gender tenglik va yoshlar
O‘zbekistonda gender tenglik masalalari dolzarb bo‘lib, yoshlar rivojlanishida bu omil
katta ahamiyatga ega. Davlat qabul qilgan qonunlar va islohotlar yoshlar, ayniqsa qizlar uchun
ko‘proq imkoniyatlar yaratishga qaratilgan.
Gender tenglik masalalari yoshlarning ta'lim olish imkoniyatlariga ham ta'sir ko'rsatadi.
Qizlarning ta'lim olish imkoniyatlarini kengaytirish, ularning kelajakdagi kasbiy
faoliyatiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Shu bilan birga, gender tenglikni ta'minlash, jamiyatda umumiy
rivojlanishga olib keladi. Davlat tomonidan qabul qilingan qonunlar va islohotlar, yoshlar uchun
teng imkoniyatlar yaratishga qaratilgan bo'lib, bu esa ularning o'z qobiliyatlarini to'liq namoyon
etishlariga yordam beradi.
Gender tenglik masalalari nafaqat ta'lim, balki ish joylarida ham muhim ahamiyatga ega.
Ish joylarida gender tenglikni ta'minlash, qizlarning kasbiy faoliyatda muvaffaqiyatga
erishishlariga yordam beradi. Bu esa jamiyatda umumiy rivojlanishga olib keladi. Davlat
tomonidan qabul qilingan qonunlar va islohotlar, yoshlar uchun teng imkoniyatlar yaratishga
qaratilgan bo'lib, bu esa ularning o'z qobiliyatlarini to'liq namoyon etishlariga yordam beradi.
6. Globalizatsiya va uning ta’siri
Globalizatsiya yoshlarning dunyoqarashini kengaytiradi. Chet elda ta’lim olish, xorijiy
madaniyatlar bilan tanishish va yangi texnologiyalarni o‘zlashtirish yoshlar uchun yangi ufqlar
ochmoqda. Biroq, globallashuv jarayonida milliy madaniyatni saqlash va yoshlarni milliy
qadriyatlar asosida tarbiyalash muhimdir.
Globalizatsiya jarayonida yoshlar yangi bilim va tajribalarni o'zlashtirishi mumkin. Bu esa
ularning dunyoqarashini kengaytirib, ularni zamonaviy texnologiyalar va innovatsiyalar bilan
tanishtiradi. Shu bilan birga, chet elda ta'lim olish va xorijiy madaniyatlar bilan tanishish,
yoshlarning o'z qobiliyatlarini to'liq namoyon etishlariga yordam beradi. Biroq, globallashuv
jarayonida milliy madaniyatni saqlash va yoshlarni milliy qadriyatlar asosida tarbiyalash
muhimdir. Bu esa yoshlarning o'z milliy o'zligini saqlab qolishlariga yordam beradi.
Globalizatsiya yoshlarning kasbiy rivojlanishiga ham ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Yangi
texnologiyalarni o'zlashtirish va xorijiy tajribalarni o'rganish, yoshlarning kasbiy faoliyatda
muvaffaqiyatga erishishlariga yordam beradi.
Dekabr, 2024-Yil
743
Shu bilan birga, milliy madaniyatni saqlash va yoshlarni milliy qadriyatlar asosida
tarbiyalash, ularning o'z milliy o'zligini saqlab qolishlariga yordam beradi.
Bu esa jamiyatda umumiy rivojlanishga olib keladi.
Xulosa.
Yoshlarning rivojlanishi ijtimoiy omillar bilan bevosita bog‘liq. Oiladan tortib
ta’lim tizimigacha, internetdan tortib ijtimoiy adolatgacha bo‘lgan har bir omil yoshlarning
intellektual, madaniy va iqtisodiy salohiyatiga ta’sir ko‘rsatadi. Yoshlar uchun qulay sharoitlar
yaratish jamiyatning barqarorligi va farovonligiga xizmat qiladi.
Ijtimoiy tengsizlik va stereotiplar yoshlarning o'ziga bo'lgan ishonchini pasaytirishi
mumkin.
Bu esa ularning o'z maqsadlariga erishish yo'lida to'siqlar yaratadi. Yoshlar orasida ijtimoiy
tenglikni ta'minlash, ularning o'z qobiliyatlarini to'liq namoyon etishlariga yordam beradi. Shu
bilan birga, ta'lim tizimida gender tenglikni ta'minlash, qizlarning ta'lim olish imkoniyatlarini
kengaytirish muhimdir. Bu esa jamiyatda umumiy rivojlanishga olib keladi.
REFERENCES
1.
Karimova N. "Yoshlar va ijtimoiy rivojlanish", Toshkent, 2022.
2.
Ziyodova F. "Zamonaviy yoshlar va internet", Toshkent, 2023.
3.
UNICEF O‘zbekistondagi yoshlar rivojlanishi bo‘yicha hisobotlari.
4.
NURQULOV B. YOSHLARNING IJTIMOIY-SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISH
OMILLARI //UzMU xabarlari. – 2024. – Т. 1. – №. 1.3. 1. – С. 190-193.
5.
Nurqulоv B. G. THE MAIN THEORETICAL APPROACHES TO THE CONCEPT OF
POLITICAL SOCIALIZATION //Academic research in educational sciences. – 2024. – №.
3. – С. 426-431.
6.
Nurqulov B. G. SAYLOV VA UNING YOSHLAR FAOLIYATIDA TUTGAN OʻRNI
//Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 432-436.
7.
Нуркулов Б., Равшанова О. JORJ GERBERT MIDNING RAMZIY INTERAKSIONIZM
NAZARIYASI //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 402-405.
8.
Nurqulov B. et al. PITRIM SOROKINNING “SOTSIAL VA MADANIY DINAMIKA”
ASARI //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 289-291.
9.
Panjiyeva Z. et al. RAZMIY INTERAKTSIONIZM TAMOYILLARI //NRJ. – 2024. – Т.
1. – №. 3. – С. 292-295.
Dekabr, 2024-Yil
744
10.
A’ZAMXONOV S. OLIY TA’LIM TIZIMIDA TALABALARNING MUSTAQIL
TA’LIM OLISHLARNI TASHKIL ETISH //News of UzMU journal. – 2024. – Т. 1. – №.
1.1. 1. – С. 63-66
11.
Saidabzalkhan A. MODERN CONCEPTS OF HUMAN CAPITA MEASUREMENT
https://farspublishers.
org/index.
php/ijessh/article/view/1527
https://zenodo.
org/records/8003552#. – 2023.
12.
A‘zamxonov S. X. Ta’lim jarayonida o ‘qituvchi faoliyatining o ‘ziga xos xususiyatlari
//IJODKOR O'QITUVCHI. – 2022. – Т. 2. – №. 22. – С. 381-386.
13.
Аъзамхонов С. TALABALAR MUSTAQIL TA’LIM OLISHINI OSHIRISHNING
NAZARIY ASOSLARI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №.
SI-1.
14.
Azamkhanov S. SOCIOLOGICAL ANALYSIS OF MODERN FORMS OF ORGANIZING
STUDENTS'INDEPENDENT WORK //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №.
5.
15.
Ilxomov,
Umrbek,
and
Parizod
Nasirdinova.
"IRVING
GOFFMANNING
DRAMATURGIYASI." NRJ 1.3 (2024): 239-245.
16.
ILXOMOV,
Umrbek.
"SOTSIAL
MOBILLIK
YOSHLAR
INTELLEKTUAL
SALOHIYATNING OMILI SIFATIDA." News of UzMU journal 1.1.2. 1 (2024): 110-114.
17.
Ilxomov, U. U., and P. Sh Nasirdinova. "UMUMIY-O „RTA TA „LIM
MUASSASALARIDA O „QITISH METODI VA BITIRUVCHI YOSHLARNI KASBGA
YO „NALTIRILGANLIGI DOLZARB MASALA." Academic research in educational
sciences 3 (2024): 252-256.
18.
Ilxomov U. U. YOSHLARDA DEVIANT XULQ-ATVOR MUAMMOLARINING
INDEKATORI //Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 263-268.
19.
Ilxomov U. U. YOSHLAR ISHSIZLIGI IJTIMOIY MUAMMO SIFATIDA //Academic
research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 257-262
