2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
45
G.BLUMERNING RAMZIY INTERAKSIONIZMI
Ortiqova Sabina Elyorovna
O‘zbekiston Milliy Unversiteti. Ijtimoiy fanlar fakulteti Sotsiologiya yo‘nalishi 1-kurs talabasi.
e-mail:
sabinaortiqova30@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15346215
Annotatsiya.
Mazkur maqolada amerikalik sotsiolog Jorj Herbert Mid g‘oyalarini
rivojlantirgan va zamonaviy sotsiologiyada ramziy interaksionizm yo‘nalishining asoschisi
hisoblangan G.Blumerning ilmiy qarashlari o‘rganiladi. Ramziy interaksionizm individ va jamiyat
o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir jarayonini, ijtimoiy belgilar va ramzlarning ahamiyatini tahlil qiladi.
Blumer fikricha, odamlarning xatti-harakatlari ramzlar orqali shakllanadi va ijtimoiy hayot
doimiy muloqot va talqin natijasida vujudga keladi. Maqolada Blumer tomonidan ilgari surilgan
asosiy tamoyillar, ramziy interaksionizmning nazariy asoslari va uning zamonaviy
sotsiologiyadagi o‘rni haqida so‘z yuritiladi.
Kalit
so‘zlar:
ramziy
interaksionizm,ma‘no
va
ramzlar
G.Blumer,ijtimoiy
interaksiya,o‘zlik,talqin.
Abstract.
This article explores the scientific views of G. Blumer, who developed the ideas
of George Herbert Mead and is recognized as the founder of the symbolic interactionism direction
in modern sociology. Symbolic interactionism analyzes the process of interaction between the
individual and society, focusing on the significance of social symbols and meanings. According to
Blumer, human actions are shaped through symbols, and social life emerges through constant
communication and interpretation. The article discusses the basic principles proposed by Blumer,
the theoretical foundations of symbolic interactionism, and its role in contemporary sociology.
Keywords:
symbolic interactionism, meaning and symbols, G Blumer social interaction
self interpretation.
Аннотация.
В данной статье рассматриваются научные взгляды Г. Блумера,
развившего идеи Джорджа Герберта Мида и признанного основателем направления
символического
интеракционизма
в
современной
социологии.
Символический
интеракционизм анализирует процесс взаимодействия между индивидуумом и обществом,
акцентируя внимание на значении социальных символов и смыслов. По мнению Блумера,
действия человека формируются через символы, а социальная жизнь возникает в процессе
постоянной коммуникации и интерпретации. В статье рассматриваются основные
принципы,
предложенные
Блумером,
теоретические
основы
символического
интеракционизма и его роль в современной социологии.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
46
Ключевые слова:
Символический интеракционизм, Смысл и символы, Г. Блумер,
Социальное взаимодействие, Самость (личность), Интерпретация.
Mazkur maqolada amerikalik sotsiolog Jorj Herbert Mid g‘oyalarini rivojlantirgan va
zamonaviy sotsiologiyada ramziy interaksionizm yo‘nalishining asoschisi hisoblangan G.
Blumerning ilmiy qarashlari o‘rganiladi. Ramziy interaksionizm individ va jamiyat o‘rtasidagi
o‘zaro ta’sir jarayonini, ijtimoiy belgilar va ramzlarning ahamiyatini tahlil qiladi. Blumer fikricha,
odamlarning xatti-harakatlari ramzlar orqali shakllanadi va ijtimoiy hayot doimiy muloqot va
talqin natijasida vujudga keladi [1]. Maqolada Blumer tomonidan ilgari surilgan asosiy tamoyillar,
ramziy interaksionizmning nazariy asoslari va uning zamonaviy sotsiologiyadagi o‘rni haqida so‘z
yuritiladi. Ramziy interaksionizm — sotsiologiyada ijtimoiy harakat va muloqotni o‘rganishga
qaratilgan mikro-darajadagi yondashuv bo‘lib, uni rivojlantirgan olimlardan biri G. Blumer
(1900–1987) hisoblanadi [1]. U o‘zining ilmiy faoliyatida insonlarning o‘zaro ta’sirini tushunish
uchun ramzlar, til va muloqotning ahamiyatini asoslab berdi [2]. Blumer ta’kidlaganidek, ijtimoiy
haqiqat shaxslar o‘rtasidagi talqinlar va muloqot natijasida yuzaga keladi [1].Asosiy qism
G. Blumerning ramziy interaksionizm tamoyillari:
1. Insonlar narsalarga nisbatan ularning mazmuni orqali munosabatda bo‘ladilar. Ya'ni,
narsalar inson uchun qanday ma'no kasb etsa, unga shunday munosabatda bo‘ladi [1].2. Mazmun
va ramzlar ijtimoiy interaksiyadan kelib chiqadi. Odamlar o‘zaro muloqot jarayonida ramz va
ma'nolarni shakllantiradilar [2].3. Mazmun va ramzlar doimo qayta talqin qilinadi. Ya'ni, insonlar
har doim o‘z tajribasiga asoslanib ramzlarni qayta sharhlab oladilar[1].Blumer uchun asosiy
tushunchalar:Self (O‘zlik): Inson o‘zini boshqalarning ko‘zidan ko‘rib idrok etadi [2].Interaction
(O‘zaro ta’sir): Jamiyat a'zolari ramzlar orqali bir-birlari bilan o‘zaro muloqot qiladi [1].Meaning
(Ma’no): Barcha inson harakatlari u yoki bu ramzlarning talqiniga asoslanadi [2].Blumer
shuningdek, sotsiologik tadqiqotlarda "interpretativ metod"ning ahamiyatini ta'kidlagan: ya'ni,
shaxslarning o‘z tajribasini qanday talqin qilishini tushunishga urg‘u bergan [1][3].Ramziy
interaksionizm uch asosiy g‘oyaga asoslanadi: birinchidan, insonlar o‘z muhitlaridagi
elementlarga o‘zlari bergan baho asosida qaraydilar, ikkinchidan, bunday ma’no (ko‘rinish va
ramzning o‘zaro bog‘lanish usuli) kundalik ijtimoiy shaxslararo hamkorlikning mahsuli -
interaksiya - sifatida namoyon bo‘ladi, va, nihoyat, uchinchidan, bunday sotsiomadaniy ma’nolar
o‘zaro hamkorlik oqibatida individual tasawurning o‘zgarishiga olib kelishi mumkin. «Men» va
«boshqalar» yaxlithisoblanadi, chunki ishtirokchilaming xulq-atvori yig‘indisini ifoda etadigan
jamiyat individning xulq-atvoriga ijtimoiy cheklovlar qo‘yadi. Biroq nazariy jihatdan, Мед va
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
47
jamiyat o‘rtasida chegara o‘tkazish mumkin bo‘lsa ham, interaksionizm birinchisini to’liq anglash
ikkinchisini xuddi shunday to‘liq anglash bilan.uzviy bog‘liqdir, degan g‘oyaga
asoslanadi.Ramziy interaksionizm muhim va qiziqarli g‘oyalaming keng doirasini taklif etadi. Bir
qator yirik mutafaklcirlar, shu jumladan, Joij Gerbert Mid, Charlz Xorton Kuli, U.A.Tomais,
Gerbert Blumer vaIrvin Goffmah kabi olimlarning nomlari bu yo'nalish bilan bog'liq. Gerbert
Blumer (1900-1987) ramziy interaksionizmning ikkinchi taniqli vakili, Midning izdoshi. U Sent-
Luis shahrida (Missuri shtati) tug‘ilgan, Chikago universitetida sotsiologiyadan tahsil olgan. 1925-
1952-yillarda Chikago universitetida, 1952-yildan boshlab esa Califomiya universitetida dars
bergan. Bu yerda u awaliga professor va kafedra rahbari, 1959-yildan boshlab esa Sotsial fanlar
instituti direktori lavozimida ishlagan. 1942-1953-yillarda "American Journal of Sociology"
jumalida muharrir bo'lib ishlaydi. Chikago maktabining vakili bo‘lgan Blumer Ch.Kuli, J.Dyui,
U.Tomasning asarlariga tayangan, J.Midning shogirdi va izdoshiga aylangan. Sotsiologiya fanida
"ramziy interaksionizm" atamasining keng joriy etilishi bilan bog‘liqdir. U bu atamani 1937-yilda
ilk marotaba fanga kiritgan. Ramziy o‘zaro aloqani interaksiya jarayoni sifatida ko‘zda kechira
turib, Blumer bu tushunchani ayrim shaxs faoliyati; harakatlari) ta’riflash uchun qo‘llash
imkoniyati mavjudligini ta’kidlaydi. Bunga oddiy empirik kuzatish yordamida erishi mumkin. Bu
fikmi Blumer o‘zining "Ramziy interaksionizm: istiqbol va uslub" nomli asarining "Jamiyat
ramziy interaksiya sifatida" degan bobida quyidagicha ifodalaydi: "Har birimizga shunday
harakatlar yaxshi tanish: inson o‘zidan achchiqlanadi, o‘zini o‘ziga qarshi qo‘yadi, o‘zi bilan
g‘ururlanadi, o‘zi bilan o‘zi bahslashadi,jasurligini saqlab qolishga urinadi, o‘ziga o‘zi biror ish
qilishi zarurligini aytadi, o‘z oldiga maqsadlar qo‘yadi, o‘zi bilan murosa qiladi va buning uchun
nima ish qilishi kerakliginirejalashtiradi. Inson o‘ziga nisbatan ana shunday yoki yuzaki
boshqacha usullar orqali ish tutishi oddiy empirik kuzatuv yordamida tasdiqlanadi"1.Blumer
tomonidan uningnazariyasining markazi kategoriyalardan biri sifatida taqdim etilgan “jamoaviy
harakat konsepsiyasiga ham to‘xtalib o‘tish zarur hisoblanadi. Uning ushbu mavzudagi asosiy
asari ham analogik tarzda "Jamoaviy harakat”(1951) deb nomlanadi. Har qanday guruh faolligini
u jamoat harakat, deb tushunadi. "Guruhning faolligi, - deb yozadi Blumer ular o‘rtasida mehnat
taqsimoti mavjudligini ko‘rsatadi va individi xulq-atvoming turli yo'llari ma’lum tarzda o‘zaro
moslashgani yaqqol ko‘rinib turadi. Shu ma’noda guruh faolligi jamoaviy hisoblanadi"[6].
Xulosa
G. Blumer tomonidan ishlab chiqilgan ramziy interaksionizm nazariyasi jamiyatni
tushunish uchun yangi yondashuvni taqdim etdi. Ushbu nazariya insonlar o‘zaro muloqoti, ramzlar
va ularning ma'nosiga asoslangan jamiyatning shakllanishini tahlil qilishda muhim metodologik
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
48
asos yaratdi [1]. Bugungi kunda ham bu yondashuv turli sohalarda, jumladan, sotsiologiya,
psixologiya va kommunikatsiya tadqiqotlarida keng qo‘llanilmoqda [4][5].
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Blumer, H. (1969). Symbolic Interactionism: Perspective and Method. University of
California Press.
2.
Mead, G. H. (1934). Mind, Self, and Society. University of Chicago Press.
3.
Ritzer, G. (2011). Sociological Theory (8th Edition). McGraw-Hill.
4.
Sandstrom, K. L., Martin, D. D., & Fine, G. A. (2001). Symbols, Selves, and Social
Reality: A Symbolic Interactionist Approach to Social Psychology and Sociology. Oxford
University Press.
5.
Charmaz, K. (2014). Constructing Grounded Theory. Sage Publications.
6.
Блумер Г. Коллективное поведение // Амсрикшюкая социологическая мысль.
Тексты. - 1996.- С . 16
7.
Gulnoz J. Sotsiologiya tarixi.–T.: Innovatsiya-Ziyo, 2020.–466 b.
8.
Jiyanmuratova G. Sh. Huquq sotsiologiyasi: O'quv qo'llanma. – Toshkent: "Oltin qalam"
nashriyoti,
2024.
–
180
b.
//
https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAA
AJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:QD3KBmkZPeQC
9.
Jiyanmuratova G. Sh. Zamonaviy sotsiologik nazariyalar va maktablar: Darslik. –
Toshkent:
"Oltin
qalam"
nashriyoti,
2024.
–
340
b.
//
https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAA
AJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:jL-93Qbq4QoC
10.
Bekmurodov, M.B.; Raximova, N.X.; Jiyanmuratova, G.Sh.; Nurqulov, B.G'.
Jamoatchilik
fikri
sotsiologiyasi:
O'quv
qo'llanma.
– Toshkent, 2025. – 160 b. //
https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAA
AJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:48xauSegjOkC
11.
Sh J. G. Gofurov O. Ul. Mehnat bozori. Bandlik va ishsizlik muammolari. Risola.–
Toshkent: O ‘zMU, 2023.–117 b.
12.
Gulnоz J., Bunyоd N. YОSHLАR IJTIMОIY-SIYОSIY FАОLLIGINI ОSHIRISH–
USTUVОR VАZIFА //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA
JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
49
13.
Sherbutayevna J. G. et al. YOSHLAR HUQUQIY MADANIYATINI YUKSALTIRISH–
DAVLAT SIYOSATINING USTUVOR VAZIFASI //ZAMONAVIY DUNYONING
IJTIMOIY MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. –
2024. – Т. 1. – №. 1.
14.
Джиянмуратова Г. YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA NISBATAN
ISHONCHI MUAMMOSI: NAZARIY ASOSLAR //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ
ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №. SI-1.
15.
Sherbutayevna J. G. et al. ABSENTEIZM IJTIMOIY HODISA SIFATIDA //Tafakkur
manzili. – 2023. – Т. 2. – С. 4-10.
16.
Жиянмуратова Г. Ш. Ёш сайловчи электорал хулқ-атворига таъсир кўрсатувчи
омиллар/ЎзМУ хабарлари.–Тошкент, 2022. – № 1/11/1.–Б. 86-89./https://scholar.
google. com/citations.
17.
Джиянмуратова
Г.
Ш.
ELEKTORAL
XULQ-ATVORGA
RATSIONAL-
INSTRUMENTAL YONDASHUVNING PAYDO BO ‘LISHI VA RIVOJLANISHI
TARIXI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2022. – Т. 5. – №. 3. //
https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAA
AJ&cstart=20&pagesize=80&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:HtEf
18.
Жиянмуратова Г. Ўзбекистон ёшларининг электорал маданияти. Монография.–
Тошкент, 2021.–122 б.
19.
Sh J. G. The Issue Of Youth Trust In Political Institutions In Sociology //Sotsiologiya va
huquq/Sociology and law. – 2024. – Т. 2. – №. 3/1. – С. 1.
20.
Jiyanmuratova G. S. ZAMONAVIY YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA
ISHONCHI TADQIQOTLARI: XORIJ TAJRIBASI //Academic research in educational
sciences. – 2024. – №. 3. – С. 190-197.
