Dekabr, 2024-Yil
913
XARAKTER AKSENTUATSIYASIN ÚYRENIW
Genjemuratov Kazbek Qa'limbet uli
Baymuratov Satlimurat Aytmurat uli
Berdaq atindaği Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Shimbay fakulteti 2-kurs ámeliy
psixologiya studenti
Genjemuratovkazbek49@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14532150
Annotaciya.
Eksperimental psixologiya insan psixikasinin' túrli táreplerin úyreniwde ilmiy
usıllardan paydalanadi. Xarakter aksentuatsiyasi- shaxstıń xarakterindegi ayırım
ózgesheliklerdiń artiqsha kúsheyiwi bolip, ol pútkilley potologiya esaplanbaydi, biraq shaxstıń
adaptatsiyalaniw qa'bilyatina tásir etiwi múmkin. Bul teziste xarakter aksentuatsiyasin
eksperimental psixologiya názerinde úyreniw usillari hám nátiyjelerine itibar qaratiladi.
XARAKTER AKSENTUATSIYASININ' KLASSIFIKATSIYASI
Psixolog K. Leongard tárepinen islep shıǵılǵan xarakter aksentuatsiyasiniń klassifikasiyasi
keń tarqalǵan. Og'an kóre, 12 túrli xarakter aksentuatsiyasi bar.
Gipertim: joqarı dárejedegi iskerlik, optimizm, ekstraversiya.
Distimik: tómen keypiyat, pessimizm, introversiya.
Affektiv-labil: keypiyattiń tez òzgeriwi, emotsiyonal nostabil.
Astenik: azzi, tez sharshaw, joqarı dárejedegi tashwish.
Senzitiv: joqarı dárejedegi seziwsheńlik, kemtarliq, introversiya.
Psixoastenik: gúman, aniqsizliq, qáweter.
Shizoid: social baylanislarg'a biyparqliq, introversiya, g'árezsiz
Epileptoid: qatańliq, pedantiklik, a'dillik táreptar.
Isteroidniy: itibardı ózinw qaratiwg'a talpiniw, dramatizm, emotsionalliq.
Trevojniy: qáweter, qorqiw, tınıshsızliq.
Ekzaltirovanniy: joqarı dárejedegi emotsionalliq, empatiya, dramatizm.
Demonstrativniy: itibardi qaratiwg'a bo'lgan kúshli talpinis, ózin kórsetiwge beyim.
XARAKTER AKSENTUATSIYASIN ÚYRENIW USILLARI:
Xarakter aksentuatsiyasin úyreniwde túrli eksperimental usıllardan paydalanıladı.
Psixometrik testler: Leongard shaxs xarakteriniń ózgesheliklerin úyreniw ushun
mòlsherlengen sorawlar toplami. Sonday-aq Ch. Spilbergtiń shaxsiy qáweter dárejesin ólshew
Dekabr, 2024-Yil
914
ushun testlerdi, Ayzenktiń ekstraversiya - introversiya hám neyrotizmin ólshew ushun testler hám
basqalar.
Eksperimental paradigmalar: stress, múnásibetler, baylanis hám basqa jag'daylardi
simulyatsiya qılıw arqalı xarakter aksentuatsiyasiniń payda bolıwı baqlanadı. Máselen, stresske
reaksiyasin úyreniw ushun stress induktsiya usillarinan paydalanıladı.
Baqlaw hám klinik intervyu: baqlaw hám sáwbet arqalı shaxstıń is-háreketleri hám
baylanıs usılların úyreniw.
EKSPERIMENTAL
PSIXOLOGIYADA
XARAKTER
AKSENTUATSIYASIN
ÚYRENIWDIN' ÁHMIYETI:
Shaxstıń individual ózgeshelikerin aniqlaw:
Xarakter aksentuatsiyasin biliw psixologlarg'a shaxstıń kúshli hám kemshilikli táreplerin
aniqlawg'a járdem beredi.
Adaptatsiya máselelerin aldın aliw:
Xarakter aksentuatsiyasiniń payda boliwi túsinip alinsa, adamlarda stress hám basqa
qıyınshılıqlarg'a salıstırg'anda bekkemrek adaptatsiya mexanizmlerin qáliplestiriwge járdem
beriwi múmkin.
Shaxsqa mas tálim tarbiya usılların islep shig'iw:
Mektep psixologlari oqıwshılardıń xarakter aksentuatsiyasin biliw arqalı olarg'a mas oqıtıw
hám tárbiya usıllarin tańlawı mumkin.
Kásipke bag'darlaw: ayırım kásiplerge arnawlı bir xarakter ózgeshelikleri áhmiyetli
bolg'anlig'in bilgenimizde, keleshektegi kásip iyesin tuwrı tan'lawda járdem beriwi múmkin.
JUWMAQ:
Eksperimental psixologiya xarakter aktsentuatsiyasin úyreniwde áhmiyetli orin iyeleydi.
Túrli eksperimental usıllardan paydalanıw arqali shaxstıń individual ózgeshelikerin aniqlaw,
adaptatsiya máselelerin aldın aliw, shaxsqa tán tálim hám tárbiya usılların islep shig'iw hám
kásiplik bag'darlawg'a járdem beriledi. Sonday-aq, bul tarawdag'i izertlewler insan psixikasin
tereńrek túsiniwge úles qosadı.
REFERENCES
1.
Рейимбаевна, М. В. "ВОЗМОЖНОСТИ СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИХ
ТРЕНИНГОВ В РАЗВИТИИ ЖИЗНЕННЫХ ЦЕЛЕЙ У ПОДРОСТКОВ." Inter
education & global study 8 (2024): 455-461.
Dekabr, 2024-Yil
915
2.
Daribaev,
Atabay,
Arman
Sipatdinov,
and
Venera
Mambetiyarova.
"THE
RELATIONSHIP OF OUR YOUTH IN THE ERA OF GLOBALIZATION WITH THEIR
PARENTS DURING ADOLESCENCE." Modern Science and Research 3.5 (2024): 245-
247.
3.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Sipatdinov Arman Sharafatdinovich.
"GLOBALLASHUV ASRIDAGI YOSHLARIMIZNING O’SMIRLIK DAVRIDAGI
OTA-ONALAR BILAN MUNOSABATI." (2024).
4.
Jansulu, Tursinbaeva, and Mambetiyarova Venera. "SOTSIAL PSIXOLOGIYADA
SHAXS MUAMMOSI." (2024).
5.
Mambetiyarova, Venera, and Jansulu Tursinbaeva. "PERSONALITY PROBLEM IN
SOCIAL PSYCHOLOGY." Modern Science and Research 3.5 (2024): 303-305.
6.
Venera, Mambetiyarova. "PSYCHOLOGICAL ANALYSIS OF THE RELATIONSHIP
BETWEEN CHILDREN AND PARENTS IN ADOLESCENCE." European International
Journal of Pedagogics 4.05 (2024): 16-19.
7.
Alpamıs, Bazarbaev, and Mambetiyarova Venera. "SOCIAL PSIXOLOGIYADA KISHI
TOPARLAR PSIXOLOGIYASI." Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning
zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari 31.2 (2024): 150-153.
8.
Mambetiyarova, Venera, and Sulaymon Nazarov. "RELATIONSHIP OF ADOLESCENT
CHILDREN IN THE FAMILY." Modern Science and Research 3.6 (2024).
9.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Nazarov Sulaymon. "RELATIONSHIP OF
ADOLESCENT CHILDREN IN THE FAMILY." (2024).
10.
Sipatdinov, Arman, and Venera Mambetiyarov. "KATTA MAKTABGACHA
YOSHDAGI BOLALARNING IJTIMOIYLASHISH JARAYONINI TO’G’RI
TASHKIL ETISH SHARTLARI." Modern Science and Research 3.10 (2024): 269-273.
11.
Reymbaevna, Mambetiyarova Venera, and Umirzakova Laylo Mansurjon Qizi.
"XARAKTER AKSENTUATSIYASI." Научный Фокус 2.19 (2024): 50-55.
12.
Venera, Mambetiyarova, and Shodiyorova Fazilat Obid Qizi. "SHAXSNING
EMOTSIONAL JABHASI VA UNI O’RGANISH METODLARI." Научный Фокус 2.19
(2024): 208-213.
13.
Reymbaevna,
Mambetiyarova
Venera.
"TATBIQIY
SOTSIAL
PSIXOLOGIYA." Научный Фокус 2.19 (2024): 47-49.
14.
Reymbaevna, Mambetiyarova Venera. "SHAXS TEMPERAMENTINI O’RGANISH
METODLARI." MASTERS 2.11 (2024): 9-16.
Dekabr, 2024-Yil
916
15.
Rayimbayevna, Mambetiyarova Venera. "PSIXOLOGIK ADAPTATSIYS VA OILA
INTEGRATSIYASI." Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy
tendensiyalari va rivojlanish omillari 37.2 (2024): 150-153.
16.
Reyimbaevna,
Mambetiyarova
Venera.
"ETNOPSIXOLOGIYA
FANINING
PREDMETI,
VAZIFALARI
VA
METODLARI." Modern
education
and
development 15.7 (2024): 304-308.
17.
Mambetiyarova, Venera, and Aytbike Oralbaeva. "DIN PSIXOLOGIYASINING
ZAMONAVIY FANLAR TIZIMIDAGI TUTGAN O’RNI." Modern Science and
Research 3.12 (2024): 100-104.
18.
Ilyasova, Gulnaz, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "OILA SHAXS
IJTIMOIYLASHUVIGA
TA’SIR
KO’RSATUVCHI
MUHIM
OMIL
SIFATIDA." Modern Science and Research 3.12 (2024): 601-604.
19.
Tursinbaeva, Jansulu, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "TATBIQIY
IJTIMOIY PSIXOLOGIYANING RIVOJLANISH BOSQICHLARI VA UNING
AMALIY QO’LLANILISHI." Modern Science and Research 3.12 (2024): 605-608.
20.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Jumabayeva Marupa. "OTA-ONA VA
FARZANDLAR
MUNOSABATINING
XUSUSIYATLARI." TADQIQOTLAR.
UZ 51.6 (2024): 20-23.
21.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Dáwletbaeva Gúmisay. "PSIXOLOGIK
ADAPTATSIYA VA OILA INTEGRATSIYASI." TADQIQOTLAR. UZ 51.6 (2024):
34-37.
22.
Maxsetbaeva, Dilnaz, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "MILLIY
XARAKTER VA ETNIK IDENTIKLIKNING SHAKLLANISHI VA ULARNING
GLOBAL O ‘ZGARISHLARDAGI ROLI." Modern Science and Research 3.12 (2024):
597-600.
23.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Musaeva Gulnur. "ETNOS VA MILLAT
TUSHUNCHALARINING QIYOSIY TAHLILI." TADQIQOTLAR. UZ 51.6 (2024): 38-
45.
24.
Bekbergenova, Diynara, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "DINNING
SHAXS SHAKLLANISHIDAGI O'RNI VA MOHIYATI." Modern Science and
Research 3.12 (2024): 593-596.
Dekabr, 2024-Yil
917
25.
Mambetiyarova,
Venera,
and
Feruza
Xojametova.
"ETNIK
GURUHLAR
PSIXOLOGIYASI
TIZIMIDA
ETNOSENTRIZMNING
YUZAGA
KELISH
BOSQISCHLARI." Modern Science and Research 3.12 (2024): 106-110.
