971
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
GIMNASTIKACHILARNING JISMONIY SIFATLARINI RIVOJLANTIRISHDA
YORDAMCHI VOSITALARNING O‘RNI
Otanazarov Islomali Tursunali o‘g‘li
Oriental universiteti Sport faoliyati fakulteti 101-guruh 1-kurs talabasi.
otanazarovislomali805@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14543326
Annotatsiya.
Ushbu
ilmiy
maqola
gimnastikachilarning
jismoniy
sifatlarini
rivojlantirishda yordamchi vositalardan foydalanishning ahamiyatini o‘rganadi.
Maqolada sportchilarning kuch, elastiklik, chidamlilik, muvozanat va koordinatsiya kabi
jismoniy sifatlarini oshirishda qo‘llaniladigan turli yordamchi vositalar, ularning o‘ziga xos
xususiyatlari va samaradorligi tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada yordamchi vositalar
yordamida mashqlarni bajarish jarayonida sportchilarning texnikasi, jismoniy holati va
jarohatlardan himoya qilishning qanday yaxshilanishi mumkinligi ko‘rib chiqilgan.
Kalit so'zlar:
Gimnastika, jismoniy sifatlar, yordamchi vositalar, kuch, elastiklik,
chidamlilik, muvozanat, koordinatsiya, sport mashg‘ulotlari, texnika, sportchilarni tayyorlash,
fizik tarbiya, jarohatlardan himoya.
THE ROLE OF ASSISTANT TOOLS IN DEVELOPING THE PHYSICAL QUALITIES
OF GYMNASTS
Abstract.
This scientific article studies the importance of using assistive devices in
developing the physical qualities of gymnasts. The article analyzes various assistive devices used
to improve the physical qualities of athletes, such as strength, elasticity, endurance, balance and
coordination, their specific properties and effectiveness. The article also examines how the
technique, physical condition and protection from injuries of athletes can be improved during the
performance of exercises using assistive devices.
Keywords:
Gymnastics, physical qualities, assistive devices, strength, elasticity,
endurance, balance, coordination, sports training, technique, training of athletes, physical
education, protection from injuries.
РОЛЬ ОПОРНЫХ СРЕДСТВ В РАЗВИТИИ ФИЗИЧЕСКИХ КАЧЕСТВ
ГИМНАСТОК
Аннотация.
В данной научной статье рассматривается значение использования
вспомогательных средств в развитии физических качеств гимнастов. В статье
анализируются различные вспомогательные средства, их характеристики и
эффективность, используемые для улучшения физических качеств спортсменов, таких как
сила, эластичность, выносливость, равновесие и координация. Также в статье
рассматривается, как можно улучшить технику, физическое состояние и
972
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
травмобезопасность спортсменов во время занятий спортом с помощью
вспомогательных устройств.
Ключевые слова:
Гимнастика, физические качества, средства, сила, эластичность,
выносливость, равновесие, координация, спортивная подготовка, техника, подготовка
спортсменов, физическое воспитание, защита от травм.
Kirish
Bilamizki, gimnastika o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, sportchilardan yuqori darajada
jismoniy va ruhiy tayyorgarlikni talab qiladi. “Bu sport turi texnikaning nozikliklari va jismoniy
sifatlarning mukammalligi bilan ajralib turadi. Gimnastikachilar uchun jismoniy sifatlar, masalan,
kuch, elastiklik, muvozanat, tezlik, chidamlilik va koordinatsiya juda muhim ahamiyatga ega.
Ularning rivojlanishi sportchilarning texnikasi va natijalarini bevosita ta'sir qiladi”
1
.
Bunday jismoniy sifatlarni oshirish va mukammallashirish uchun samarali va
diversifikatsiyalangan mashg‘ulotlar tizimi kerak. Ushbu tizimda yordamchi vositalardan
foydalanishning o‘rni alohida ahamiyatga ega. Yordamchi vositalar orqali gimnastikachilar o‘z
mushaklarini mustahkamlash, texnikalarni takomillashtirish, jismoniy sifatlarni rivojlantirish va
jarohatlarning oldini olishda samarali natijalarga erishadilar.
“Jismoniy sifatlar — bu sportchining harakatlarini to‘g‘ri va samarali bajarish uchun zarur
bo‘lgan fizik ko‘rsatkichlardir”
2
. Gimnastikachilarning jismoniy sifatlarini rivojlantirishda
yordamchi vositalardan foydalanish nafaqat natijalarni yaxshilaydi, balki mashq jarayonlarini ham
samaraliroq qiladi. Yordamchi vositalar sportchilarning maqsadlariga erishish yo‘lida mustahkam
asos yaratadi, turli mushak guruhlarini faol ishlatish va keng doirada mashqlarni amalga oshirish
imkonini beradi. Biz quyida yordamchi vositalarni guruhlarga ajratgan holda ko’rib o’tamiz:
1.
Reabilitatsiya va mushaklarni tiklashda yordamchi vositalar. Gimnastikachilar uchun
jismoniy sifatlarni rivojlantirish jarayonida eng muhim masalalardan biri — mushaklar va
bo‘g‘imlarning moslashuvchanligini ta'minlashdir. Bunday moslashuvchanlikni oshirishda
resistance band
(qarshilik tasmasi) vositalari katta ahamiyatga ega. Ushbu vosita yordamida
mashq bajarishda sportchi qarshilikni o‘zining jismoniy imkoniyatlariga qarab sozlashi mumkin.
Resistance bandlar bilan ishlash orqali sportchilar, ayniqsa, pastki va yuqori tana mushaklarining
kuchini oshirish, harakat diapazonini kengaytirish va elastikligini oshirishga erishadilar.
1
Yermolayev, A.A. (2010). Sportning Asoslari. Toshkent: O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim
vazirligi.
2
Lushchik, V.I. (2007). Gimnastika: O‘quv qo‘llanma. Moskva: Sport va jismoniy tarbiya nashriyoti.
973
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Shuningdek, bu vosita sportchilarning muskullarini izometrik tarzda ishlatishga yordam
beradi, bu esa kuch va chidamlilikni samarali rivojlantiradi.
Bundan tashqari, gimnastikachilarning qayta tiklanish jarayonida,
foam roller
(yog‘li
g‘ildirak) va
yoga bloklari
kabi vositalar ham yordam beradi. Foam roller yordamida mushaklar
va bo‘g‘imlar zaryadlanadi, bu esa tiklanishni tezlashtiradi va og‘riqni kamaytiradi. Yoga bloklari
esa mushaklarni cho‘zish va elastikligini oshirishda samarali vosita hisoblanadi.
2.
Kuch va chidamlilikni oshirishda yordamchi vositalar.
Gimnastikada mushak kuchini va chidamliligini oshirish — bu muvaffaqiyatli chiqish
uchun zarur bo‘lgan asosiy jismoniy sifatdir.
Hantellar
,
og‘irliklar
va
kuchaytirish
platformalari
yordamida sportchilar turli mushak guruhlarini mustahkamlash va harakatlarning
intensivligini oshirishga erishadilar. Misol uchun, trampolinda ishlash orqali sportchilar
mushaklarni tezlik va elastiklikda rivojlantiradilar. Trampolindagi harakatlar nafaqat kuchni
oshiradi, balki ko‘plab texnik xususiyatlarni ham o‘zgartiradi, shu jumladan sportchining sakrash
va aerodinamik harakatlarini mukammallashtiradi.
Hantellar
va
og‘irliklar
yordamida yuqori intensivlikdagi mashqlarni bajarish, masalan,
to‘pni o‘ynash, qorin va oyoq mushaklarini kuchaytirish, kuch va chidamlilikni oshiradi. Bunday
vositalar yordamida bajariladigan mashqlar jismoniy faoliyatni yuqori darajada rivojlantirishga
imkon yaratadi.
3.
Koordinatsiya va muvozanatni yaxshilashda yordamchi vositalar
Gimnastika sportida koordinatsiya va muvozanatni rivojlantirish alohida ahamiyatga ega.
Gimnastika halqalari
(rings),
paralel panelar
(parallel bars) va
boshqa qo‘llanma vositalari
yordamida sportchilar harakatlarining aniqligini oshirish, mushaklarni barqarorlashtirish va
muvozanatni rivojlantirishga erishadilar. Halqalarda ishlash nafaqat kuchni, balki harakatlarning
aniqligini ham oshiradi, chunki halqalar bilan mashq qilish tana muvozanatini ta'minlaydi va
mushaklarning umumiy holatini yaxshilaydi.
Paralel panelarda
bajariladigan mashqlar yuqori darajadagi koordinatsiyani talab qiladi.
Bunday mashqlarni bajarish uchun sportchi tanasini mukammal darajada boshqarishi
kerak. Bu vosita orqali sportchi harakatlarini aniq va samarali tarzda amalga oshirishni o‘rganadi.
Bu mashqlarni to‘g‘ri bajarish muvozanatni rivojlantirish va texnikani takomillashtirishga
xizmat qiladi.
4.
Elastiklikni oshirishda yordamchi vositalar.
Gimnastikachilarda elastiklik yuqori darajada bo‘lishi kerak, chunki bu ularning turli
harakatlarni osonlik bilan bajarishlariga yordam beradi.
Yoga bloklari
,
balonlar
va
stretching
tasmalari
yordamida sportchilar o‘z mushaklarining elastikligini oshirishi mumkin. Yoga
mashqlari va cho‘zish yordamida sportchilar o‘z harakat diapazonini kengaytiradilar va
974
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
jarohatlarning oldini olishadi. Bunday vositalar yordamida sportchilar o‘z tanasini yuqori darajada
nazorat qilishni o‘rganadilar, bu esa sportning boshqa turlarida ham foydalidir.
Yordamchi vositalar sportchilarga turli xil mashqlarni bajarishda yordam beradi va
ularning samaradorligini oshiradi. Bu vositalar yordamida sportchilar o‘z mushaklarini yuqori
darajada ishlatishlari mumkin, natijada ular maksimal natijalarga erishadilar.
Shuningdek, ular moslashuvchanlikni rivojlantirish va sportchining jismoniy holatini
yaxshilashda muhim ahamiyatga ega. Ular sportchilarga o‘z kuchini samarali tarzda boshqarishga
imkon yaratadi.
Yordamchi vositalar, ayniqsa qarshilik tasmalari va yoga bloklari, jarohatlarning oldini
olishda samarali yordam beradi. Ular mushaklar va bo‘g‘imlarni tayyorlash va tiklashda yordam
beradi, shuningdek, sportchining mushaklari kuchliroq va barqarorroq bo‘ladi.
Har bir vosita o‘zining xususiyatlari orqali sportchiga ko‘proq aniqlik va to‘g‘ri harakatni
o‘rgatadi. Bu vositalar sportchilarning o‘zlarini aniq va to‘g‘ri harakat qilishlariga imkon yaratadi.
Gimnastikachilarning jismoniy sifatlarini rivojlantirishda yordamchi vositalardan
foydalanish juda muhim ahamiyatga ega. Bu vositalar nafaqat jismoniy sifatlarni rivojlantiradi,
balki sportchilarga texnikani mukammallashtirish, jarohatlarni oldini olish va yuqori natijalarga
erishish uchun katta imkoniyat yaratadi. Har bir vosita o‘zining maxsus funktsiyasi orqali
sportchining umumiy jismoniy holatini yaxshilaydi va uni yanada samarali qilishga yordam beradi.
Bunday vositalardan to‘g‘ri foydalanish gimnastikachilarning musobaqalarda yuqori
natijalarga erishishida asosiy omil hisoblanadi.
Quyidagi jadvalda har bir yordamchi vositaning maqsadi, uning qanday jismoniy sifatlarni
rivojlantirishga yordam berishi va uning asosiy foydalari keltirib o’tamiz:
Yordamchi
Vosita
Maqsadi
Rivojlantiruvchi
Jismoniy Sifatlar
Asosiy Foydalari
Resistance
Band
(qarshilik
tasmasi)
Mushak kuchini
oshirish, harakat
diapazonini
kengaytirish
Kuch, elastiklik,
harakatning aniqligi,
koordinatsiya
Mushaklarni mustahkamlash,
jarohatlardan saqlanish, ko‘p turli
mashqlarni bajarish imkoniyati
yaratadi
Hantellar
(og‘irliklar)
Kuchni oshirish,
chidamlilikni
rivojlantirish
Kuch, chidamlilik,
tezlik
Muskulni mustahkamlash, yuqori
intensiv mashqlarni bajarish
imkoniyati
Trampolin
(trampolin)
Elastiklikni
rivojlantirish,
kuchni oshirish
Elastiklik, kuch,
tezlik
Tana muvozanatini rivojlantirish,
ko‘p mushak guruhlarini
faollashtirish, yuqori
intensivlikdagi mashqlarni
bajarish
975
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Yordamchi
Vosita
Maqsadi
Rivojlantiruvchi
Jismoniy Sifatlar
Asosiy Foydalari
Gimnastika
Halqalari
(Rings)
Muvozanatni
saqlash, kuchni
oshirish
Koordinatsiya, kuch,
texnika
Harakatlarni aniqlashtirish,
kuchni oshirish, tanani
barqarorlashtirish
Paralel
Panelar
(Parallel Bars)
Kuch va
koordinatsiyani
rivojlantirish
Koordinatsiya, kuch,
texnika
Koordinatsiyani va texnikani
rivojlantirish, mushaklarni
kuchaytirish
Yoga Bloklari
Mushaklarni
cho‘zish, elastiklikni
oshirish
Elastiklik,
harakatning aniqligi
Mushaklarni cho‘zish,
elastikligini oshirish,
jarohatlardan himoya qilish
Foam Roller
(yog‘li
g‘ildirak)
Tiklanishni
tezlashtirish,
og‘riqni kamaytirish
Elastiklik, tiklanish
Mushaklarning to‘g‘ri tiklanishini
ta’minlash, jarohatlarni oldini
olish
Stretching
Tasmalari
Elastiklikni oshirish,
harakat diapazonini
kengaytirish
Elastiklik, kuch
Mushaklarning elastikligini
oshirish, jarohatlardan himoya
qilish
Gymnastika
To‘plari (Ball)
Koordinatsiya va
muvozanatni
rivojlantirish
Muvozanat,
elastiklik, kuch
Mushaklar barqarorligini
rivojlantirish, koordinatsiyani
yaxshilash
Yoga va
Stretching
Mashqlari
Jismoniy elastiklikni
oshirish,
mushaklarni
cho‘zish
Elastiklik, harakat
diapazoni
Tana harakatlanuvchanligini
oshirish, jarohatlardan himoya
qilish
Izohlar:
1.
Resistance Band
: Mushaklarni taranglashtiradi, kuchni oshiradi va harakatlarni to‘g‘ri
bajarishga yordam beradi.
2.
Hantellar
: Chidamlilikni oshirish, kuchni rivojlantirish va yuqori intensiv mashqlarni
bajarish uchun ishlatiladi.
3.
Trampolin
: Elastiklik va tezlikni oshirishda samarali, shuningdek, turli mushak
guruhlarini rivojlantirishga yordam beradi.
4.
Gimnastika Halqalari
: Koordinatsiyani va texnikani rivojlantirishda ishlatiladi, kuchni
oshiradi va harakatlarni aniq bajarishga yordam beradi.
5.
Paralel Panelar
: Muskul kuchini oshirish va harakatlar texnikasini mukammallashtirishda
samarali vositadir.
6.
Yoga Bloklari
: Elastiklikni oshirish va mushaklarni cho‘zish uchun foydalidir,
shuningdek, tiklanishga yordam beradi.
7.
Foam Roller
: Mushaklarni tiklashda yordam beradi va og‘riqni kamaytiradi.
976
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
8.
Stretching Tasmalari
: Elastiklikni rivojlantiradi va mushaklarning harakat diapazonini
kengaytiradi.
9.
Gymnastika To‘plari
: Koordinatsiyani yaxshilash va muvozanatni rivojlantirishga
yordam beradi.
10.
Yoga va Stretching Mashqlari
: Muskul va bo‘g‘imlarni cho‘zish, harakatlar
moslashuvchanligini oshirishda samarali.
Xulosa
Xulosa qilib aytish mumkinki, yordamchi vositalardan foydalanish gimnastikachilarning
jismoniy sifatlarini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Har bir vosita o‘zining maxsus funktsiyasi
orqali sportchining jismoniy holatini yaxshilaydi va texnikani takomillashtirishga yordam beradi.
Yordamchi vositalar yordamida sportchilar nafaqat kuch, elastiklik va koordinatsiya kabi
jismoniy sifatlarni rivojlantiradilar, balki jarohatlardan ham himoya qilinadi. Ushbu vositalardan
to‘g‘ri foydalanish sportchining yuqori natijalarga erishishida asosiy omil hisoblanadi.
REFERENCES
1.
Yermolayev, A.A. (2010). Sportning Asoslari. Toshkent: O'zbekiston Respublikasi Oliy
va o'rta maxsus ta'lim vazirligi.
2.
Lushchik, V.I. (2007). Gimnastika: O‘quv qo‘llanma. Moskva: Sport va jismoniy tarbiya
nashriyoti.
3.
Sidorov, A.I. (2015). Jismoniy Tarbiya va Sportda Mashg‘ulotlar Tizimi. Sankt-Peterburg:
Sport nashriyoti.
4.
Anikin, S.A. (2012). Sportchilarni Jismoniy Tarbiya Va Mashg‘ulotlar. Tashkent:
O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi.
5.
Afanasyev, A.A. (2018). Fizik Tarbiya va Sport. Moskva: Akademiya nashriyoti.
6.
Zhidkova, N.K. (2013). Gimnastikachilarni Tayyorlash. Moskva: Fizkultura va sport
nashriyoti.
