510
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
XIX-XX ASRLARDA BUXORO XONLIGIDA MILLATLAR ARO MUNOSABATLAR
Toshmamatov Azizbek Tohir o’g’li
Termiz davlat universiteti
Tarix fakulteti Magistratura bo’limi
M-124 guruh talabasi 1-bosqich talabasi.
toshmamatovazizbek096@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14675209
Annotatsiya. Ushbu maqolada Buxoro xonligidagi etnik guruhlarning shakllanishi, o'zaro
aloqalari va 1924 yilda o‘tkazilgan aholini ro‘yxatga olish jarayonini o‘rganishga bag‘ishlangan.
B.X.Karmisheva tadqiqotlari asosida tahlil qilingan. Buxoro xonligi, O‘rta Osiyoning tarixiy
markazi sifatida, tojiklar va o‘zbeklar kabi ikki asosiy millatning o‘zaro aloqalarini o‘rganishda
muhim ahamiyatga ega.
Kalit so'zlar: Buxoro xonligi, aholi ro‘yxatga olish, etnik guruhlar, tojiklar o‘zbeklar, o‘rta
osiyo, madaniy aloqalar, hududiy guruhlar.
INTER-NATIONAL RELATIONS IN THE BUKHARA KHANATE IN THE 19TH-20TH
CENTURIES
Abstract. This article is devoted to the study of the formation of ethnic groups in the
Bukhara Khanate, their mutual relations and the process of the population census conducted in
1924. The analysis is based on the research of B.Kh. Karmysheva. The Bukhara Khanate, as the
historical center of Central Asia, is of great importance in studying the mutual relations of the two
main nationalities, the Tajiks and the Uzbeks.
Keywords: Bukhara Khanate, population census, ethnic groups, Tajiks and Uzbeks,
Central Asia, cultural relations, territorial groups.
МЕЖДУНАРОДНЫЕ ОТНОШЕНИЯ В БУХАРСКОМ ХАНСТВЕ В XIX-XX ВВ.
Аннотация. Статья посвящена изучению формирования этнических групп в
Бухарском ханстве, их взаимоотношений, а также хода переписи населения, проведенной
в 1924 году. Проанализировано на основе исследования Б.Х.Кармышевой. Бухарское
ханство, как исторический центр Средней Азии, имеет важное значение для изучения
взаимодействия двух крупных национальностей — таджиков и узбеков.
Ключевые слова: Бухарское ханство, перепись населения, этнические группы,
таджики, узбеки, Средняя Азия, культурные связи, территориальные группы.
Kirish:
O‘rta Osiyo hududida o‘zbeklar va tojiklar orasidagi aloqalar ko‘p asrlik tarixga
ega. Buxoro xonligidagi aholini ro‘yxatga olish jarayonlari va uning etnik guruhlar orasidagi
farqlarni tahlil qiladi.
511
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Adabiyotlar
tahlili
va
metodologiyasi
:
Surxondaryo
elatlarini
o’rganishda
B.X.Karmishevaning xizmatlari beqiyos. Jumladan olima o’zining tadqiqotlarida millatlar aro
munosabatlarni o’rganishga katta e’tibor berdi. Surxondaryo viloyati bo‘yicha olib borilgan ilmiy
ishlari bilan tanilgan Buxoro xonligi tarixini o‘rganish borasida B.X. Karmisheva, millatlararo
munosabatlarning rivojlanishini chuqur tahlil etgan va bu hududda yuz berayotgan ijtimoiy,
iqtisodiy va siyosiy jarayonlarni yoritishda katta hissasini qo‘shgan ilmiy xodimlardan biridir.
Uning tadqiqotlari, Buxoro xonligidagi millatlararo munosabatlar, shuningdek, etnik
guruhlarning siyosiy hayotdagi roli haqida yangi, qiziqarli ma'lumotlar taqdim etadi. B.X.
Karmishevaning Surxondaryo viloyati tarixini o‘rganishdagi ishlari va uning millatlararo
munosabatlar borasidagi ilmiy yondashuvlariga munosib hissa qo’shgan.
1914-yilda Sharqiy Buxoroda rus hokimiyatining talabi bilan aholi soni, to‘g‘risida
ma’muriy yo‘l bilan ma’lumotlar to‘plangan. Shunga o‘xshash ro‘yxatga olish 1917 yilda
o‘tkazilgan
1
.
1924-yilda Oʻrta Osiyoni rayonlashtirish komissiyasi ekspeditsiyasi a’zolari Buxoro
shahridan 1917 yilgi aholini roʻyxatga olishning birlamchi materiallarini topishga harakat qilgan,
shuningdek Sharqiy Buxoroda rus hokimiyatining talabi bilan aholi soni to‘g‘risida ma’muriy yo‘l
bilan ma’lumotlar to‘plangan
2
.
Etnografik adabiyotlarda koʻpchilik oʻtroq xalqlar singari tojiklar ham mahalliy
guruhlarga boʻlinganligi bir necha bor taʼkidlangan
3
.
Tojikiston va Oʻzbekistonning janubiy viloyatlari tojiklari ham bundan mustasno
boʻlib, bir qator hududiy guruhlarga boʻlingan: bular yirik tarixiy-madaniy mintaqalarning
tub aholisi (masalan, kulobi-kulobliklar, qorategin qorateginlari),yoki kichikroq hududlar
(odatda ma’lum bir tog‘ daryosi havzasi yoki uning bir qismi, masalan, Varzobi, Varzob
daryosi havzasi aholisi), yoki shahar yoki yirik qishloq va unga tutash qishloqlar (Boysuniy,
Darbandi, Panjobi va boshqalar) aholisi
4
.
Chagʻatoylar (1924 yil maʼlumotlariga koʻra, oʻrganilayotgan hududdagi barcha
tojiklarning 23,4% ni tashkil qiladi, quyida va kulobilar, 60% dan ortigʻi tashkil etadi. Oʻrta
Osiyoni rayonlashtirish komissiyasi ekspeditsiyasi 1924 yilda tojik va oʻzbekzabon
chagʻatoylarni roʻyxatga oldi. Tojik-chagʻatoylar (56.351 kishini tashkil etgan
5
.
1
. Пославский Ю. и Экономический очерк Таджикистана, - «Таджикистан. Сборник статей», Ташкент, 1925.
2
Козлов Г. И. Из истории языка дари, КСИНА, вып. 65, 1964. уратса в тураменки, т. 11, 11, 1900,
3
Материалы по районированию Средней Азии, кн. 1. Территория и насе ление Бухары и Хорезма, ч. 1. Бухара, Ташкент,
1926.
4
Писарчик А А. К. Некоторые данные по исторической топографии го родов Ферганы, «Сборник статей, посвященных
искусству таджик ского
5
Абрамзон С. М. Народные предания как источник для изучения эт нической истории киргизов Центрального Тянь-Шаня,
«Этническая история народов Азки», М., 1972.
512
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Ko‘hitang togʻlarining sharqiy etaklarida 10 dan ortiq qishloq boʻlib, ularning
aholisini chagʻatoylar tashkil etgan. Ularning eng yiriklari: Sherjand, Vandob, Zarabag,
Poshxurd va Chakob. Zarabog‘da chig‘atoy tojiklaridan tashqari o‘zbek xo‘jaylari ham
bo'lgan. Katta Poshxurd qishlog‘ining aralash aholisining yarmiga yaqini chig‘atoy
tojiklari edi. Sanab oʻtilgan qishloqlardan janubda, past suvli Poshxurd vodiysining
janubida (Ko‘hitang tizmasi va past Kelifsherobod tizmasi oraligʻida choʻzilgan) bir
guruh qishloqlar (Gʻoz, Yoqubbayqarez, Axtash, Algʻuy, Yarmaqarez, Chorvagʻarez)
boʻlgan. XX-asr boshidagi tarixiy asarda tilga olingan. Mirzo Abdulazim Somiyning
“Mang‘it hukmdorlari tarixi”
6
. Ushbu asarning tarjimoni va sharhlovchisi L.M.Epifanovaga
ko'ra,
Daxparakentning qayerda ekanligi noma’lumligicha qolgan. N.A.Mayev va
Belyavskiyda Daxparakent haqida ma’lumotlar bor
7
.
Panjob ikkita qishloqdan iborat edi - Toshkari ("tashqi", ya'ni daradan tashqarida
joylashgan) va Ichkari ("ichki", ya'ni darada joylashgan).Poshxurd vodiysi va Sheroboddaryoning
yuqori oqimidagi sanab oʻtilgan qishloqlar Chagʻatoy qishloqlarining (Dakh para kent Chagatay)
oʻn qismi (guruhlari) deb ataladigan qishloqlar qatoriga kirgan
8
.
Odatda Daxparakent deb aytiladigan bu ta’rif adabiyotlarda geografik nom sifatida
uchraydi
9
.
N.A.Mayev Derbent amlyakdariga bo‘ysunuvchi Daxqora-kent vodiysi haqida gapirib, uni
ko‘chmanchi tuman deb ataydi
10
.
Polkovnik Belyavskiy Daxparakent haqida aniqroq yozadi: “Aholisi orasida Dara-pakin
umumiy nomiga ega boʻlgan Derbentdaryo boʻyidagi yerlar, Kuiten va Poshxurd amlakdorlari
(Bashxurt emas) baʼzan Boysun yoki Boysunga qoʻshiladi
11
.
G‘uzor bekdomlari amirning u yoki bu bekka bo‘lgan xayrixohligiga qarab” Mahalliy
aholidan Daxparakentni tashkil etgan 10 ta qishloqning (toʻgʻrirogʻi, qishloqlar guruhining) bir
nechta variantli nomlarini bo’lgan.Eng ko'p takrorlanadigan ismlar Derbent, Sairob, Panjob,
Xatak, Zarabag, Qorabog', Vandob, Sherjand, Poshhurt bo’lgan.
12
.
Surxon vodiysining oʻrta qismida chigʻatoy tojiklari Yurchi shahrida (bu yerda
koʻpchilikni tashkil qilgan) va uning tumanidagi bir qancha qishloqlarda, xususan, uning
6
Мирза Абдал Азим Сами, Тарих-и салатин-и мангитића (История мангытских государей). Издание текста, предисловие,
перевод и приме чания Л. М. Епифановой, М., 1962.
7
Гуломов Я. Г., Набиев Р. Н. и Вахабов М. Г. История Узбекской ССР, Ташкент, 1958 г. (написано не на узбекском языке).
8
233. Мирза Абдал Азим Сами, Тарих-и салатин-и мангитийа (История мангытских государей). Издание текста,
предисловие, перевод и приме
Ханья Л. М. Епифановой М., 1962.
9
207. Маен Н. А. Очерки Хисарского края, МСТК, вып. В. 1879.
10
59. Белявский. Описание обрекогносцированного участка, заключающе го пройденные пути в пределах Шаар-Сабиз
Гузарского бекства и части с нагорной Дербентской возвышенности, СМА, вып. LVII, 1894.
11
151. Казахский фольклор в брании Г. Н. Потанина (Архивные материалы и публикации). Алма-Ата. 1972.
12
108. Губаева С. С. Расселение этнографической группы «тюрк» в Ферган ской долине. «Новое в этнографических и
антропологических исследо ваннях (Итоги полевых работ Института этнографии в 1972 году)», ч. 1.
513
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
gʻarbidagi togʻ etaklarida yashagan. Sheroboddaryo havzasida (quyi oqimidan tashqari) uchta
yirik tojik qishlogʻi — Sairob, Panjob va Derbent boʻlgan. Ro'yxatga olingan nomlarning har biri
bitta qishloqqa emas, balki har birining o'ziga xos nomiga ega bo'lgan kichik bir guruhga tegishli
edi. Ular bir-biridan ma'lum masofada joylashgan bo'lib, odatda bitta soy vodiysi bo'ylab zanjir
bo'lib cho'zilgan, aniqrog'i gavjum bo'lib, aslida qishloqning choraklari bo'lgan, ammo ularni
qishloqlar deb atashgan. Derbentda shunday 11 ta qishloq mahallasi boʻlgan: Qapchigʻay,
Axmachit, Ispandiyor, Qizilqishloq, Birgʻabir, Sangchilsay, Gʻurum, Chambul, Sesangi,
Jalgʻuzbuloq, Koshasiya. . Ular Sheroboddaryoning Machay darasidan chiqqanidan so‘ng uning
ikkala qirg‘og‘ida joylashgan edi (eng baland qishlog‘i o‘zbek tilining qipchoq shevalarida,
xususan, qo‘ng‘rat shevalarida Qapchig‘ay deb atalgan. Sharqda, Xonaqadaryo havzasida
tojiklarning bir qismi kulobiylar guruhiga mansub bo’lgan
13
.
Markaziy Osiyoni rayonlashtirish komissiyasi Qizilsuv vodiysida juda ko'p sonli
chag‘atoylarni (tojik va o'zbek tilida so'zlashuvchi) ro'yxatga olgan
14
.
Ayniqsa, Baljuvan va Kentda (Qizilsuvning yuqori va oʻrta oqimi havzasi)
chagʻatoylar koʻp boʻlgan: 9060 tojik (Baljuan Kentdagi barcha tojiklarning 60,9%) va 380
oʻzbek (Baljuan Kentdagi barcha oʻzbeklarning 3,2%).tashkil etgan
15
.
Muhokama:
O‘zbekiston va Tojikistonning janubiy viloyatlaridagi aholi tarkibi va
ularning joylashuvi tarixiy, madaniy va ijtimoiy aloqalar nuqtai nazaridan muhim ahamiyatga ega.
O‘zbeklar va tojiklar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘lanish, bir-biriga yaqin madaniyat, tarixiy o‘zgarishlar
va jamiyatdagi o‘zaro aloqalar O‘rta Osiyo hududining eng muhim va murakkab voqealaridan
biridir. Qoraxoniylar davlati doirasida tashkil topgan oʻzbeklarning birlashish jarayoni
keyinchalik ham davom etdi. Shunday qilib, yangi turkiy va qisman moʻgʻul qabilalarining
koʻchirilishi oʻzbeklarning etnik tarkibini sezilarli darajada kengaytirdi
16
.
A.Y.Yakubovskiyning fikricha, sodda va ibtidoiy qarashni bir ovozdan rad etib,
oʻzbek qabilalarining koʻchirilishi, garchi muhim voqea boʻlsa-da, prinsipial jihatdan yangi,
asosiy hodisa emas, degan fikrni ilgari surdilar
17
.
O‘zbek xalqi tarixining bir lahzasi haqida tarixiy faktlar ham mavjud
18
. Yakubovskiy
bu yerda o‘zbek qabilalarining ko‘chishi haqida gapirarkan, bu hodisaning o‘zbek xalqining
tarixida muhim bo‘lishi bilan birga, uni asosan yangi va prinsipial jihatdan asosiy hodisa sifatida
13
Абдуррахмани Тали. История Абулфейз-хана. Пер. А. А. Семе нова, Ташкент, 1959.
14
Материалы по районированию Средний Азии, кн. 1. Территория и население Бухари и Хорезма, гл. 1. Бухара, Ташкент.
1926.
15
.Пржевальский Н. М. Четвертое путешествие в Центральной Азии. От Кяхты на петоки Желтой реки, исследование
северной окраины Ти бета и путь через Лоб-Нор по бассейну Тарима, СПб., 1888, DD
16
. Народы Средней Азии и Казахстана, 1, M., 1962.
17
Кисляков ІІ. А. Кулябские таджики, СССР», выл. ХІ, 1949. «Сообщения ТаджФАН.
18
Гафуров Б. Г. Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая исто рия. М., 1972.
514
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
baholashni rad etadi. Yakubovskiy o‘zbek xalqining shakllanishini bir qator tarixiy, madaniy va
ijtimoiy jarayonlarning natijasi sifatida ko‘rishni taklif qilgan.
Yozma manbalar keltirilgan oʻzbek koʻchmanchilarini koʻp darajada Oʻrta Osiyoda
yashab oʻtgan qabilalar vakili boʻlganligini aniqlashga imkon berdi
19
.
Bunda o‘zbek ko‘chmanchilarining kelib chiqishi va o‘zbek qabilalarining O‘rta Osiyo
hududiga qanday joylashgani haqida ma'lumotlar taqdim etadi
20
.
Shuningdek o‘zbeklar ko‘chmanchilarining O‘rta Osiyoda yashab o‘tgan qabilalar vakili
ekanligi haqida fikrning ilgari surilishi mumkin
21
.
Shuningdek, ularning O‘rta Osiyoda yashab o‘tgan boshqa qabilalar bilan madaniy,
iqtisodiy va siyosiy aloqalari o‘rganilgan
22
.
O‘rta Osiyodagi qabilalar bilan o‘zaro aloqalari va bir-biriga yaqin madaniyati haqida
kengroq fikr bildirilgan
23
.
Antropologik ma’lumotlar “O‘zbeklarning antropologik tipi mahalliy qadimiy kavkaz
irqiy tipiga asoslanib, mo‘g‘ullarga xos xususiyatlar unga faqat aralashib ketganini” ishonchli
ko‘rsatdi
24
.
O‘zbekiston va Tojikistonning janubiy viloyatlarida o‘zbeklar va tojiklar asosan tog‘
etaklarida va pasttekisliklarda yashaganlar. Surxon vodiysi va Sherobod tumanlari kabi hududlar,
tabiiy sharoitlari va iqlimiga qarab, ko‘proq yaylov sifatida foydalanilgan
25
.
Sherobod vodiysidagi aholi soni past bo‘lib, bu hududda dehqonchilikni rivojlantirish
uchun cheklangan suv resurslari mavjud edi
26
.
Bu hududda aholi sonining pastligi, odatda, keng maydonlarda ko‘chmanchi hayot tarzini
saqlagan o‘zbeklar va tojiklarning mavjudligini ta’kidlaydi. Tojiklar va o‘zbeklar o‘rtasidagi
farqni aniqlashda, ular joylashgan hududlar, ularning turmush tarzi va qishloq aholisidagi nisbati
muhim ahamiyatga ega
27
.
Tojiklar, asosan, tog‘ etaklarida yashagan bo‘lib, ular qishloq aholisining katta qismini
tashkil etgan. O‘zbeklar esa asosan qishloq xo‘jaligi va chorvachilik bilan shug‘ullangan,
ko‘chmanchi turmush tarzini davom ettirganlar.
19
Семенов А. А. К вопросу о происхождении и составе узбеков Шей 300 бани-хана, МИТУ, Вып. 1, ТИИИАЭ АН
ТадЖССР, т. КСИ. 1954.
20
Ахмедов Б. Махмуд Ибн Вали, Тошкент, 1966 (на узб яз.).CM, salt, VII, 10.
21
Вахабов М. Г. Формирование узбекской социалистической нации. Ташкент, 1961.
22
. Бартольд В. В. Церемониал при дворе узбецких ханов в XVII в., Сочинения, т. 11 ч. 2, М., 1964.
23
Бартольд В. В. Чагапкан, Сочинения, г. 111. М., 1965.
24
Гафуров Б. Г. Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая исто рия, М., 1972.
25
. Гинзбург В. В. Расовые типы Средней Азии и их формирование в процессе этпогенеза ее народов, ТІГУ, в вып. 235.
Исторические науки, кн. 39, 1964.
26
Зуев Ю. А. «Джами'ат-таварих» Рашид-ад-дина как источник по ран ней истории джалаиров, «Письменные памятники
Востока. Историко- филологические исследования». Ежегодник. 1969. М. 1972
27
Иброхимов С. Наблюдения о Бешкентских региональных диалектах узбекского языка. «Материалы узбекской
диалектологии», Ташкент, 1957 (узбекская письменность отсутствует).
515
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Hisor tizmasining etaklarida joylashgan hududlar, masalan, Qizilsuv vodiysi va Sherobod
vohasi, bu guruhlarning yashash joylari bo‘lib, ularning etnik tarkibi turlicha bo‘lgan. 1924 yilgi
ma’lumotlarga ko‘ra, janubiy O‘zbekiston va Tojikistonning asosiy tub aholisi tojiklar va
o‘zbeklar edi. Bu hududda tojiklar 239.120 kishi, ya’ni 57%, o‘zbeklar esa 167.453 kishi, ya’ni
39,9% ni tashkil etgan. Aholining janubdan shimolga qarab joylashuvi ham etnik tarkibda farqlarni
yuzaga keltirgan. Masalan, Surxondaryo viloyatida o‘zbeklar 64% ni tashkil qilgan bo‘lsa, Ko‘lob
viloyatida tojiklar 21,9% ni tashkil etgan. Shuningdek, Sherobod tumanida o‘zbeklar qishloq
aholisining 73,5% ini tashkil etgan bo‘lsa, shimolda Yurchinskiyda o‘zbeklarning foizi 60% ni
tashkil etgan. Bu yerda tojiklar va o‘zbeklar o‘rtasidagi etnik farqlarni tahlil qilishda muhim omil
– ularning joylashuvi va madaniy xususiyatlari hisobga olinishi kerak. Shimoliy va janubiy
viloyatlar o‘rtasidagi bu farqlar, o‘zbeklar va tojiklar o‘rtasidagi ijtimoiy va siyosiy aloqalarni
yanada murakkablashtirgan. Shu bilan birga, ularning sezilarli qismi hatto XX-asrning
boshlarida ham mavjud. yarim koʻchmanchi turmush anʼanalari va qabilaviy tuzilish
qoldiqlarini saqlab qolgan.
Xulosa
O‘zbekiston va Tojikistonning janubiy viloyatlaridagi aholi tarkibi va ularning joylashuvi
tarixiy, madaniy va ijtimoiy aloqalar nuqtai nazaridan murakkab va boy bir jarayonni aks ettiradi.
Bu hududda o‘zbeklar va tojiklar o‘rtasidagi aloqalar, milliy tarkib va hududiy farqlar,
asosan, ko‘chmanchi hayot tarzi, qishloq xo‘jaligi va dehqonchilikka asoslangan. 1917 va 1924-
yillardagi aholini ro‘yxatga olishlar va ma’lumotlar to‘plangan ekspeditsiyalar O‘rta Osiyodagi
etnik, madaniy va iqtisodiy jarayonlarni o‘rganishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.Bu
jarayonlarning natijalari shundan iboratki, o‘zbeklar va tojiklar o‘rtasidagi farqlar, ularning
joylashuvi va ijtimoiy tuzilishi aniq ko‘rsatilgan. O‘zbekiston va Tojikistonning janubiy
viloyatlarida joylashgan o‘zbeklar va tojiklar, asosan, tog‘ etaklarida va pasttekisliklarda
yashaganlar, ko‘chmanchilik va qishloq xo‘jaligini rivojlantirganlar. 1924-yilgi ma’lumotlarga
ko‘ra, tojiklar va o‘zbeklar o‘rtasidagi etnik tarkibning farqlanishi va ularning joylashuvi
o‘rtasidagi ijtimoiy, iqtisodiy aloqalar ham sezilarli darajada tasvirlangan.A.Yu.Yakubovskiy
tomonidan ilgari surilgan tezis, o‘zbek qabilalarining ko‘chishi yangi, prinsipial hodisa emasligini
ta'kidlaydi. Bu fikr, o‘zbek xalqining shakllanishining bir qator tarixiy jarayonlar, madaniy
o‘zgarishlar va ijtimoiy aloqalar orqali rivojlanganligini anglatadi. O‘zbeklar ko‘chmanchilarining
kelib chiqishi va ularning O‘rta Osiyodagi boshqa qabilalar bilan aloqalari, etnik tarkibni sezilarli
darajada o‘zgartirgan va bu hududdagi madaniy, iqtisodiy, siyosiy rivojlanishga ta'sir ko‘rsatgan.
516
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
REFERENCES
1.
Пославский Ю. и Экономический очерк Таджикистана, - «Таджикистан. Сборник
статей», Ташкент, 1925.
2.
Козлов Г. И. Из истории языка дари, КСИНА, вып. 65, 1964. уратса в тураменки, т.
11, 11, 1900,
3.
Материалы по районированию Средней Азии, кн. 1. Территория и насе ление Бухары
и Хорезма, ч. 1. Бухара, Ташкент, 1926.
4.
Писарчик А А. К. Некоторые данные по исторической топографии го родов Ферганы,
«Сборник статей, посвященных искусству таджик ского
5.
Абрамзон С. М. Народные предания как источник для изучения эт нической истории
киргизов Центрального Тянь-Шаня, «Этническая история народов Азки», М., 1972.
6.
Мирза Абдал Азим Сами, Тарих-и салатин-и мангитића (История мангытских
государей). Издание текста, предисловие, перевод и приме чания Л. М. Епифановой,
М., 1962.
7.
Гуломов Я. Г., Набиев Р. Н. и Вахабов М. Г. История Узбекской ССР, Ташкент, 1958
г. (написано не на узбекском языке).
8.
Мирза Абдал Азим Сами, Тарих-и салатин-и мангитийа (История мангытских
государей). Издание текста, предисловие, перевод и приме
9.
Ханья Л. М. Епифановой М., 1962.
10.
Маен Н. А. Очерки Хисарского края, МСТК, вып. В. 1879.
11.
Белявский. Описание обрекогносцированного участка, заключающе го пройденные
пути в пределах Шаар-Сабиз Гузарского бекства и части с нагорной Дербентской
возвышенности, СМА, вып. LVII, 1894.
12.
Казахский фольклор в брании Г. Н. Потанина (Архивные материалы и публикации).
Алма-Ата. 1972.
13.
Губаева С. С. Расселение этнографической группы «тюрк» в Ферган ской долине.
«Новое в этнографических и антропологических исследо ваннях (Итоги полевых
работ Института этнографии в 1972 году)», ч. 1.
14.
Абдуррахмани Тали. История Абулфейз-хана. Пер. А. А. Семе нова, Ташкент, 1959.
15.
Материалы по районированию Средний Азии, кн. 1. Территория и население Бухари
и Хорезма, гл. 1. Бухара, Ташкент. 1926.
16.
Пржевальский Н. М. Четвертое путешествие в Центральной Азии. От Кяхты на петоки
Желтой реки, исследование северной окраины Ти бета и путь через Лоб-Нор по
бассейну Тарима, СПб., 1888, DD Tu
17.
Народы Средней Азии и Казахстана, 1, M., 1962.
517
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
18.
Кисляков ІІ. А. Кулябские таджики, СССР», выл. ХІ, 1949. «Сообщения ТаджФАН.
19.
Гафуров Б. Г. Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая исто рия. М., 1972.
20.
Семенов А. А. К вопросу о происхождении и составе узбеков Шей 300 бани-хана,
МИТУ, Вып. 1, ТИИИАЭ АН ТадЖССР, т. КСИ. 1954.
21.
Ахмедов Б. Махмуд Ибн Вали, Тошкент, 1966 (на узб яз.).CM, salt, VII, 10.
22.
Вахабов М. Г. Формирование узбекской социалистической нации. Ташкент, 1961.
23.
Бартольд В. В. Церемониал при дворе узбецких ханов в XVII в., Сочинения, т. 11 ч. 2,
М., 1964.
24.
Бартольд В. В. Чагапкан, Сочинения, г. 111. М., 1965.
25.
Гафуров Б. Г. Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая исто рия, М., 1972.
26.
Гинзбург В. В. Расовые типы Средней Азии и их формирование в процессе этпогенеза
ее народов, ТІГУ, в вып. 235. Исторические науки, кн. 39, 1964.
27.
Зуев Ю. А. «Джами'ат-таварих» Рашид-ад-дина как источник по ран ней истории
джалаиров, «Письменные памятники Востока. Историко- филологические
исследования». Ежегодник. 1969. М. 1972
28.
Иброхимов С. Наблюдения о Бешкентских региональных диалектах узбекского языка.
«Материалы узбекской диалектологии», Ташкент, 1957 (узбекская письменность
отсутствует).
