2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
169
BOSHLANG'ICH SINFLARDA “TARBIYA” DARSLARI O‘QUV JARAYONINI
TASHKIL ETISH
Xushvaqtova Mukarram
Qarshi Davlat universiteti Pedagogika fakulteti Boshlang’ich ta’lim yo’nalishi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14631196
Annotatsiya.
Maqolada tarbiya va ta‘lim to‘g‘risidagi tushunchalar, pedagog shaxsiga
qo'yiladigan talablar, dars jarayonini tashkil etish bo'yicha metodlar keltirib o'tilgan.
Kalit so’zlar:
tarbiya, ta‘lim, o‘quvchi, o‘qituvchi, metod.
KIRISH
Ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan tub islohotlar uzluksiz ta’lim muassasalarida ta’lim
sifatini oshirish, innovasion ta’lim texnologiyalari asosida boshlang’ich sinf o’qituvchilarining
kasbiy kompetentliligi va kreativ tafakkurini rivojlantirishning variativ shakllarini ishlab chiqishni
taqozo qilmoqda. Ta’lim oluvchilarni milliy va umuminsoniy qadriyatlar ruhida tarbiyalash
mexanizmlarini yangicha yondashuvlar bilan integrasiyalashda Xitoy, Singapur, Yaponiya,
Koreya, Finlandiya, Avstraliya, Germaniya, Buyuk Britaniya, Fransiya va Rossiya kabi davlatlar
tajribalariga asoslanish muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Mamlakatimizda ta’lim tizimini tubdan isloh qilish borasidagi islohotlar shaxsning
ijtimoiylashuvi va tarbiyasiga oid ilmiy tadqiqotlarning amalga oshirilishini ta’minlash, davlat
ta’lim standartlari talablari asosida o’quvchilar tomonidan odob-axloq, bilim, ko’nikma va malaka
hamda kompetensiyalarning to’liq o’zlashtirilishiga erishish imkoniyatlarini kengaytirmoqda.
O’zbekiston Respublikasi xalq ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasida “Ta’lim
muassasalarida o’quv-tarbiya jarayonini samarali tashkil etish, kichik yoshdan o’quvchilarda
o’qishga sog’lom, kuchli va ta’sirchan motivasiyani shakllantirish” [1] kabi vazifalar belgilangan.
Komil inson tarbiyasi har qanday jamiyat va mamlakat hayotida hal qiluvchi ahamiyat kasb
etadi. Yosh avlod tarbiyasidagi loqaydlik jamiyatni ma’naviy inqirozga olib kelishi o’tmish
ajdodlarimiz tajribalaridan yaxshi ma’lum. Negaki, taraqqiyot uchun har qanday jamiyatda ham
moddiy, ham ma’naviy boyliklar doirasi to’xtovsiz ravishda kengayib borishi zarur. Buning uchun
yosh avlod moddiy va ma’naviy boyliklarni ajdodlari darajasida, ulardan ham yaxshiroq yarata
bilishlari kerak [2]. Kichik maktab yoshidan o’quvchilarda ana shunday moddiy va ma’naviy
qobiliyatlarni shakllantirish uchun esa Tarbiya darslarini loyihalashtirish mexanizmlarini
takomillashtirish tizimiga ega bo’lish muhim sanaladi.
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
170
Chunki, Abdulla Avloniy ta’kidlaganidek
“Al hosil tarbiya bizlar uchun yo hayot, yo
mamot, yo najot, yo halokat, yo saodat, yo falokat masalasidu”.
Umuman olganda esa
ta’ilmning asosida tarbiya yotadi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
boshlang’ich
sinflarning
Tarbiya
darslarini
loyihalashtirish
mexanizmlarini
takomillashtirish orqali o’quvchi-yoshlarda yuksak ma’naviy tolerantlik, umummadaniy
dunyoqarashni kamol toptirish nazarda tutiladi. Buning uchun:
–boshlang’ich sinflarning Tarbiya darslarini loyihalashtirish mazmuniga buyuk allomalar
ma’naviy merosini kiritish;
–o’tmish ajdodlarimiz asarlarini o’rganish va ularning faoliyatiga qiziqish, shaxsiyatiga
ehtirom tuyg’ularini tarbiyalash maqsadida tarixiy obidalarga sayohatlar uyushtirish va shu
orqali xalqaro ta’lim tizimiga integrasiyalashish;
–o’quvchilarning vatanimiz tarixi, madaniyati va atrof-olam haqidagi bilimlarini oshirish,
ta’lim olishda erkin mobilizasiyasiga erishish;
– ajdodlarimiz tomonidan to’plangan madaniy merosni asrab- avaylashga o’rgatish;
–milliy tajribalar va xalqaro standartlarga mos tarbiyaviy faoliyat mazmunini kengaytirish;
–fan, ta’lim va ishlab chiqarish integrasiyasini ta’minlash;
–an’anaviy yondashuvlarga nisbatan innovasion ta’lim usullariga kengroq o’rin berish;
–yoshlarning bo’sh vaqtlarini mazmunli o’tkazishni ta’minlash, bunda ularning san’at,
sport, axborot texnologiyalari, kitob o’qishga qiziqishlarini oshirish;
–boshlang’ich sinflarda tarbiyaviy faoliyatni rivojlantirishga qaratilgan loyihalarni amalga
oshirish.
Ushbu yo’nalishlarda amalga oshirilayotgan ishlar tahlillaridan ma’lum bo’ladiki,
boshlang’ich sinflarning Tarbiya darslarini loyihalashtirishning quyidagi tarkibiy komponentlarini
ishlab chiqish maqsadga muvofiq:
Tarbiya darslari mazmunini o’zlashtirish darajalarini baholashning ilmiy asoslangan
indikatorlarini ishlab chiqish;
tadrijiylik va uzluksizlik tamoyillari asosida ajdodlarimiz merosidan oqilona foydalanish
metodikasini ishlab chiqish va hayotga tatbiq etish;
uzluksiz tarbiya tizimida milliy va zamonaviy pedagogikaning ilg’or yutuqlaridan samarali
foydalanish;
kichik yoshdan o’quvchilarda o’qishga sog’lom, kuchli va ta’sirchan motivasiyani
shakllantirish;
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
171
fanni o’qitishning metodik ta’minotini boyitish;
o’quv materiallarini va pedagogik baholashni ishlab chiqish orqali ta’lim tizimiga
ta’limning zamonaviy mexanizmlarini joriy qilish [1].
Yuqorida qayd etilgan tarkibiy komponentlarni rivojlantirish muammolarining yechimi
sifatida fanni o’qitishning yangicha usullari, vositalarini aniqlash, pedagogik-psixologik
imkoniyatlarini o’rganish davr talabiga aylanmoqda
Agarda biz bu maqsadlarga rioya etadigan bo‘lsak ta’limda nuqsonni kamaytirishga bir oz
bo‘lsada erishgan bo‘lamiz. Ta’lim tarbiya uyg‘unligi o‘quvchilar uchun ham o‘qituvchi uchun
ham foydali bo‘ladi. Ular bir-birini kemtikligini to‘ldiradi. Tarbiya bor joyda ta’lim yuksaladi.
O‘qituvchilarimiz esa bu narsalarga e’tibor qaratishi kerak. Darslarni esa qiziqarli tarzda
ishlashni, metodlardan ko‘proq foydalanishlari kerak. Odatiylikdan qochishi va mukammallikka
intilmog‘i kerak. Pedagog shaxsi o‘quv hi uchun ideal insondir. Agar o‘qituvchi bolaga ta’imni
ham tarbiyani ham berolsa undan jamiyat manfaat topadi.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonda ham ta’limga va tarbiyaga ham keng qamrovli ishlar
amalga oshirilmoqda. Pedagoglarga berilayotgan imkoniyatlar va sharoitlar ta’limni yuksaltirish
va tarbiyani kamol toptirish uchun. Bola bilan ishlash, ularning fikrlariga quloq solish ular uchun
ham biz uchun ham foydadan yoki bo‘lmaydi. Tarbiyasi yuksak darajada lekin bilimi bo‘lmasa,
yoxud bilimi chiroyli ammo tarbiyasiz bo‘lsa u butun umrga aziyat chekadi.
Jamiyatga moslashishi qiyinlashadi. Shuning uchun bu bilan nafaqat ustozlar, balki ota-
onalar ham shug‘ullanishlari kerak deb hisoblayman. Darslarini va tarbiyasidagi o‘zgarishlarni
nazorat qilsa, albatta bola ham o‘rganadi. Shunga o‘xshagan fikrlar ko‘p. Xullas, bolaga ta’lim
sohasida ham tarbiya jarayonida ham e’tibor kerak.
REFERENCES
1.
Shadiyev A.R, Aslanova O.P. Boshlang'ich ta'lim pedagogikasi, innovatsiya va
integratsiya. Darslik. Qarshi. 2021
2.
Hasanboyev J, To'raqulov X.A, Alqarov Sh.A, Usmonov N.A. Pedagogika Toshkent:2016
3.
Mavlonova P. Turayeva O, Xoliqberdiyeva K. Pedagogika Toshkent 2001
4.
Atabayeva N, Salayeva M, Hasanova M. Umumiy pedagogika Toshkent: 2013
