USMONIYLAR IMPERIYASINING TASHKIL TOPISH TARIXI

663

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1

USMONIYLAR IMPERIYASINING TASHKIL TOPISH TARIXI

Haqqulov Mehriddin Yunusovich

Osiyo xalqaro universiteti

“Tarix va filologiya” kafedrasi o‘qituvchisi

mexriddinhaqqulov@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.14709170

Annotatsiya. Ko‘p yillar davomida Usmoniylarning paydo bo‘lishi va ularning XIV asr

oxirigacha bo‘lgan tarixi kam o‘rganilgan. Tarix yaqin davrlargacha faqatgina dushmanlik

ruhida bo‘lgan grek manbalaridan yoki keyinchalik Usmoniy sultonlarni maqtab yozadigan turk

tarixchilari asarlaridan o‘rganilgan. Usmoniylar va Yevropa arxivlaridan olingan yangi xujjatlar

va ularning tanqidiy analizi Usmoniylarning kelib chiqishini tushunishga yordam beradi. Biz

bilamizki, Usmoniylar kelib chiqqan qabila o‘g‘uzlar ko‘chmanchi va yarim ko‘chmanchi

qabilalar bo‘lib, yozda tog‘larga ketar edi. Shaharlardan uzoqlarda chodirlarda yashovchi

qabilalar O‘rta Osiyodan kelgan Saljuqiylardan yoki XIII asr birinchi yarmida mo‘g‘ullar

tomonidan g‘arbga keltirilgan turkiy qabilalardan kelib chiqqan. Anatoliyadagi qabilalarning ilk

boshliqlari haqidagi ma’lumotlar juda kam. Ular haqida faqatgina afsona va tarixiy uydurmalar

qolgan. Ishonchli dalillar shuni ko‘rsatadiki, Usmoniylar sulolasi nomiga Erto‘g‘rul asos solgan.

Bu haqda Erto‘g‘rulning o‘g‘li Usmon nomidan zarb etilgan tangalardagi yozuvlar guvohlik

beradi. Afsonaga e’tibor beramiz.

Kalit so’zlar: tarix, qabila, yilnomalar, turk va vizantiya manbalari, musulmonlar va

xristianlar, qonunshunoslar, mudofaa inshoatlari.

HISTORY OF THE OTTOMAN EMPIRE

Abstract. For many years, the emergence of the Ottomans and their history up to the end

of the 14th century has been little studied. Until recently, history was studied only from Greek

sources, which were hostile, or from the works of Turkish historians who later wrote in praise of

the Ottoman sultans. New documents from Ottoman and European archives and their critical

analysis help to understand the origin of the Ottomans. We know that the Oghuz tribe, from which

the Ottomans originated, were nomadic and semi-nomadic tribes who went to the mountains in

the summer. The tribes living in tents far from the cities descended from the Seljuks who came

from Central Asia or from the Turkic tribes brought west by the Mongols in the first half of the

13th century. Very little is known about the early chieftains of the tribes in Anatolia. Only legends

and historical fictions remain about them. Reliable evidence suggests that the Ottoman dynasty

was founded by Ertugrul. This is evidenced by the inscriptions on coins minted in the name of

Ertugrul's son Osman. Let's pay attention to the legend.

664

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1

Keywords: history, tribe, chronicles, Turkish and Byzantine sources, Muslims and

Christians, jurists, defensive structures.

ИСТОРИЯ ОБРАЗОВАНИЯ ОСМАНСКОЙ ИМПЕРИИ

Аннотация. На протяжении многих лет возникновение османов и их история до

конца XIV века были малоизучены. До недавнего времени историю изучали только по

враждебным греческим источникам или по трудам турецких историков, которые позднее

писали хвалебные песни османским султанам. Новые документы из османских и

европейских архивов и их критический анализ помогают понять происхождение османов.

Мы знаем, что огузы, племя, от которого произошли османы, были кочевыми и

полукочевыми племенами, которые летом уходили в горы. Племена, жившие в палатках

вдали от городов, произошли от сельджуков из Средней Азии или от тюркских племен,

привезенных на Запад монголами в первой половине XIII века. Информации о ранних

племенных вождях Анатолии очень мало. О них остались лишь легенды и исторические

вымыслы. Достоверные данные свидетельствуют о том, что Османскую династию

основал Эртугрул. Об этом свидетельствуют надписи на монетах, отчеканенных от

имени сына Эртугрула Османа. Мы обращаем внимание на легенду.

Ключевые слова: история, племя, летописи, турецкие и византийские источники,

мусульмане и христиане, юристы, оборонительные сооружения.

Usmoniylar yilnomalarida bu tarix siyosiy maqsadlarda o‘ylab topilgani aytiladi. XIV asr

boshlaridagi turk va vizantiya manbalarini qiyosiy o‘rganish orqali quyidagi dalillarni aniqlash

mumkin. XIII asrda turk qabilalari mo‘g‘ullar zulmidan qutilish uchun G‘arbga qochishadi.

Anatoliya yassi tog‘liklarining tub aholisi ularni siqib chiqaradi, ular Ko‘nyadagi

saljuqiylar sultonligi g‘arbiy chegarasida to‘planishadi.

Yangi yaylovlarni qidirib turk qabilalari chegara hududlarida o‘rnashib olishadi. Yaqinda

joylashagan Vizantiya markazlari ularga mahsulotlarini sotish va zahiralarini to‘ldirishga yordam

beradi. Sangarios (hozirgi Sakarya) daryosi qal’alar bilan mustahkamlangan hudud bo‘lib

Vizantiya va turk bekligi o‘rtasidagi chegara hisoblanardi. Boshlanishida turklar va Vizantiyaliklar

jiddiy to‘qnashuvlarsiz yashaganlar. Chegaralar o‘tib bo‘larli, musulmonlar va xristianlar

bozorlarda bir-birlari bilan aloqalarni mustaxkamlab yashar edilar.

Aloqalarning rivojlanishiga Vizantiyada yashovchi xristianlikni qabul qilagan turklar o‘z

hissalarini qo‘shdilar. Lekin o‘zaro ishonch rishtalari va tinch hayot bir kun nihoyasiga yetishi

kerak edi. To‘qnashuvlardan to‘qnashuvlarga turklarning o‘z kuchiga ishonchi ortib bordi. Usmon

boylik orttirishga o‘ch bo‘lgan, sarguzasht izlovchi va urushlarga tayyor bo‘lgan jangchilarni

yig‘di.

665

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1

Qonunshunoslar va “ziyolilar” Anatoliyani tashlab unga yangi davlat qo‘rishda yordam

berish uchun kelishardi. Usmon bu insonlar jamoasini kerakli oqim bo‘yicha harakatlantira oladi

va ularni o‘z bayrog‘i ostida birlashtiradi. 1302 yil 27 iyulda Usmon Nikomediyada (Izmit)

vizantiyaliklar bilan bo‘lgan jangda g‘alaba qozonadi. Shundan so‘ng Usmon Anatoliyaning

shimoliy-g‘arbida beklikning boshiga keldi. U vizantiyaliklarga qarshi tura oldi va kuchli bo‘lgan

Germiyon, Karaman, Jondor, Saruxan, Teke va Mentesha kabi qo‘shni turkman bekliklari bilan

kurash olib bordi. XIII asr oxirigacha Usmon Vizantiyaning Vifiniya viloyatining sharqiy qismida

nazorat o‘rnatdi. 1317 yil Usmon (1326 yil vafot etgan) qo‘shin boshqaruvni o‘z o‘g‘li O‘rxonga

qoldiradi va Sakarya daryosi vodiysini kechib o‘tib Brusa (Bursa) ostonalarini himoya qiladigan

mudofaa inshoatlarini egallaydi. Oqibatda 1326 yilda Bursa shahri taslim bo‘ladi va shu paytda

sharqdagi Bolu shahri ham taslim bo‘ladi. 1326 yildan 1365 yilgacha Brusa (Bursa) Usmoniylar

davlatining poytaxti bo‘ladi. O‘rxonning xizmatlari shundan iboratki u haqiqatdan Usmoniylar

davlatiga asos soldi. U ichki boshqaruv o‘rnatdi: 1327 yildan Us-moniylar tangasi bosila

boshlandi, tanganing bosilishi mustaqillikni anglatar edi, haqiqiy armiyaga asos solinishi va uning

asosiy qismini yanicharlar-professional askarlardan tashkil topgan sara qism tashkil qilar edi,

undan tashqari kavaleriya qayta tashkil etildi. Bunday Usmon armiyasida “kofirlar dunyosini”

egallash kabi diniy mafkuraviy g‘oyalarni ko‘rmaslik mumkin emas edi. Bursadagi Shahodat

masjididagi yozuvga asosan O‘rxon “Sulton-g‘olib, iymon uchun kurashchi” unvonini olgan.

Lekin u ortodoksal islomni emas balki ko‘plab turkiy qabilaviy urf-odatlarni o‘zida ifoda etuvchi

Alaviylik va o‘n ikki imomni e’zozlovchi oqimga xayrihoh edi. O‘rxon va uning valiaxdi Murod

I (1362-1389) Vizantiyaga qarshi doimiy va yengilmas urushlar olib bordi: Bursadan so‘ng ular

Nikeyani/Iznik (1331) va Nikomediyani/Izmit (1337) egallab olishdi. 1354 yil Usmoniylar

Dardanelni kechib o‘tib, bir necha yil dovomida Gallipolini (1354), Adrianopol/Edernani (1362-

1371) egallashdi va bu yerlar asrlar davomida ularning Yevropadagi tayanchi bo‘ldi. Serblar va

bolgarlar ustidan qozonilgan ko‘plab g‘alabalar, jumladan, Marisa (1371) yaqinidagi va Kosovo

maydonidagi (1389) g‘alabalar natijasida Bolqonning katta qismini egallashdi. Keyingi

muvafaqqiyatli yurishlardan so‘ng Makedoniya, Bolgariya va Serbiya ham qo‘lga kiritildi.

Yevropadagi har bir urushda bosqinchilik birinchi o‘rinda turar edi. Ko‘p xolatlarda bu tinchlik

bilan amalga oshirilar va ularning davlati asosini mustahkamlar edi. 1389 yil to‘rtinchi usmoniy

hukmdor, Yildirim (“Yashin”, “Chaqmoq”) nomini olgan Bayazid I Yevropa va Osiyodagi juda

katta hududni meros qilib oldi. Juda katta maqsadlarni o‘z oldiga qo‘ygan sulton o‘z davlati

hududlarini kengaytirishni xohlar edi. Boshlanishiga u o‘z e’tiborini sharqqa qaratdi va birin ketin

barcha turk yerlarini (Saruxan, Oydin, Menteshe, Hamid, Karaman, Germiyon va Sivas) egallab,

butun Anatoliyani o‘ziga bo‘ysundirdi.

666

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1

1451 yil Mexmed II o‘z otasi Murod II dan taxtni qabul qilib olganda imperiya oldingiday

ikkiga bo‘lingan edi. Qadimiy musulmonlar yerlari – Anatoliya Yaqin Sharq Islom

sivilizatsiyasining bir qismiga aylangan edi. Yaqindagina qo‘lga kiritilgan Rumeliya avvalgi

taassurotlari va chegara hududi aholisi urf-odatlari, shuningdek eklektik din va qalandarlik

afsonalari bilan yashar edi. Ularning orasida Bursadagi eski poytaxt va Edernadagi yangi poytaxt

ko‘prik vazifasini o‘tashi kerak edi. 1453 yil 29 mayda sultonning taxtga kelishidan ikki yil o‘tib,

qamalning boshlanganiga 7 hafta bo‘lganida, yanicharlar Konstantinopolning qal’a devorlarini

shturm qilishga kirishdi. Ko‘plab shaharliklar jang maydonida xalok bo‘lishdi. Muqaddas Sofiya

ibodatxonasi gumbaziga Usmoniylar bayrog‘i o‘rnatildi. Xristian Yevropasida bu voqea katta

shov-shuvga sabab bo‘ldi.

Usmoniylar imperiyasining gullab-yashnashi Mexmed II ning hukmronligidan (1451)

Sulaymon Qonuniy (1566) hukmronligining oxirgi yillariga to‘g‘ri keladi. 100 yil davomida

Usmoniylar imperiyasi butun Bolqon Yevropasi, Markaziy Yevropaning bir qismi, Arab Yaqin

Sharqi va Shimoliy Afrika (Marokashdan tashqari) hududlariga tarqaldi.

Bu davrning buyuk muvafaqqiyati 1453 yil 29 mayda Mexmed II (Fotix) tomonidan

Konstantinopolni olinishidir. Bu shaharga egalik qilish sultonga Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi

yetishib bo‘lmas bog‘i-chni va Vizantiya imperiyasining vorisi maqomini berdi. Shuningdek,

diniy jihatdan islomning xristianlar ustidan g‘alabasini anglatar edi. Sulton musulmon dunyosida

katta mavqega ega bo‘ldi.

Sulton O‘rxon davrida ilk usmoniy tangalari zarb qilindi. Bunga juda katta ahamiyat berilar

edi. Chunki tangani mustaqil zarb etish, hukmdorning nomini juma namozida va bayram kunlarida

(xutbada) tilga olinishi musulmon davlatlarida davlat hukmdorlarining mustaqil ekanligiga ishora

edi. Usmoniylar davlatida qonun chiqargan birinchi sulton Maxmud I (1359-1389) hisoblanadi.

Uning davrida birinchi qonunlar chiqa boshlaydi. 1368 yildagi qonun rasmiylashtirildi, ya’ni bu

qonun bo‘yicha bosib olingan yerlar davlat mulki hisoblanadigan bo‘ldi.

XVI asr o‘rtalarida Usmoniylar imperiyasi 21 ta viloyatga bo‘lingan edi. Ularning har

biriga viloyatdagi harbiy va ma’muriy hokimiyatni to‘liq qo‘lida tutib turuvchi beklarbegi

boshchilik qilardi. Har bir beklarbegi o‘z saroyi, devonxona va devoniga ega edi. Viloyatlar san-

jaklarga bo‘lingan bo‘lib, ularga sanjakbeylar boshchilik qilardi. Sulaymon I hukmronligi davrida

250 ta sanjak bor edi. Usmoniylar imperiyasining quruqlikdagi armiyasi ham juda kuchli edi. Bu

armiya «Saroy qullari» deb ataluvchi markaziy qo‘shin va viloyatlardagi ko‘ngillilar qismlaridan

iborat edi. Markaziy qo‘shinda butunlay davlat tomonidan ta’minlanadigan yanicharlar korpusiga

alohida e’tibor qaratiladi. Bundan tashqari, qo‘shinda artilleriya qismlari ham alohida ahamiyatga

ega bo‘lib, turk sultonlari uning holati yaxshi bo‘lishi uchun ko‘proq qayg‘urar edilar. Sulaymon

armiyasida 300 dan ortiq turli hajmdagi to‘plar bor edi. Yanichar-larning piyodalar korpusidan

667

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1

tashqari sultonning otliq gvardiyasi ham mavjud bo‘lib, u yurishlar paytida sulton va buyuk vazirni

qo‘riqlar, janglarda yanicharlarga yordam berar edi.

Yaqin vaqtlargacha Usmoniylar imperiyasining inqiroz davri XVII-XVIII asrlar deb

hisoblangan. Lekin bizning davrimizda tarix-chilarimizning fikri har-xil. U asrlarda sodir bo‘lgan

voqealarda ular inqiroz alomatlarini ko‘rishadi lekin tanazzulni emas. Chunki tanazzul tushunchasi

davomiylikni, qaytarilmaslikni va ko‘p qirralikni bildiradi. Usmoniylar imperiyasi hayoti

davomida juda ko‘plab inqirozlarni Fransiyadagi diniy urushlar yoki markaziy Yevropadagi o‘ttiz

yillik urushlarni boshidan kechirdi. Lekin bu nuqtai nazardan tanazzul xaqida gapirish mumkin

emas. Tanazzul haqida gapirilganda ma’lum vaqt davlatning barcha hayot sohalari, siyosiy va

harbiygina emas, iqtisodiy, siyosiy va madaniy sohalari ham achinarli holatga tushib qoladi. XVII

asr oxiri – XVIII asr boshlariga kelib imperiyaning turg‘unlik davri (tavaqquf davri) tugab inqiroz

davri boshlandi. Bu davrni turk tarixchilari «Rijot davri» deb atashadi. XVIII asrdan boshlab

Usmoniylar imperiyasi birin-ketin ilgari egallab olgan hududlarini yo‘qota boshladi. Buning

sababi, birinchidan, Yevropa mamlakatlaridagi iqtisodiy rivojlanish natijasida harbiy va siyosiy

salohiyatning o‘sishi bo‘lsa, ikkinchidan, Usmoniylar davlatida yuz berayotgan chuqur iqtisodiy

inqiroz edi.

1918-yilning 30-oktabrida tuzilgan Mudros bitimi Antanta va Turkiya davlatlari o‘rtasidagi

Birinchi jahon urushidagi harbiy harakatlarga chek qo‘ydi. O‘sha davrda inglizlar Yaqin Sharqda

kommunikatsiya va tabiiy (neft) resurslarni nazorat ostiga olgan edi. Britaniya hukumatining

orzulari ro‘yobga chiqdi, ya’ni Yaqin Sharqda to‘liq ingliz tartibi o‘rnatildi. Bitimga, asosan,

Bosfor, Dardanel, Istanbul, Antanta qo‘shinlari tomonidan okkupatsiya qilindi. Turkiya hukumati

rahbarlari Anvar Poshsho, Tal’at Poshsho, Jamol Poshsholar o‘z yaqinlarini olib nemislarning

kemasida Germaniyaga qochishdi.

Yangi Majlis Anqarada 1920 yilning 23 aprelida juma kuni chaqirildi. Kamol

boshchiligidagi yangi saylangan majlis deputatlari oldin fransuz garnizoni boshqarmasi joylashgan

Ulus maydonidagi yangi bino oldida yig‘ilib, u yerdan tarixiy Xo‘ja Bayram vali masjidiga

bordilar va nomoz o‘qidilar. Qurbonlik keltirilgandan so‘ng deputatlar o‘zlarining Turkiya Buyuk

Millat Majlisining birinchi yig‘ilishiga yo‘l oldilar. Uning tarkibida endi saylangan deputatlar

(312) bilan bir qatorda Istanbuldan Anqaraga qochgan yeski parlament vakillari (78) ham bor edi.

TBMMning binosi ikki qavatli bo‘lib, tunda kerosinli chiroqlar bilan yoritilgan, qishda esa

“burjuyka”ga o‘xshash plitalar bilan isitilgan. Deputatlar orasida ofiserlar, savdogarlar, yer egalari,

diniy arboblar, amaldorlar, huquqshunoslar va jurnalistlar ham bor edi. Shu tariqa birinchi

inqilobiy majlisning ijtimoiy tarkibi milliy ozodlik harakatining tarkibi xususiyatini ochiq aks

ettirar edi. Birinchi yig‘ilishni oqsoqol deputat Sharif bey ochib berdi, ikkinchi bo‘lib Mustafo

Kamol so‘zga chiqdi. TBMM ishchi yig‘ilishi o‘z ishini 24 aprelda boshladi. Shu kuni TBMM

668

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1

deklaratsiyasi o‘qildi va deputatlar “Milliy Qasam”ga sodiqlik ontini ichdilar. TBMM prezidiumi

saylandi, uning raisi etib Mustafo Kamol tayinlandi. U bu lavozimda 1923 yilning 29

oktyabrigacha qolib, Turkiya Respublika deb e’lon qilingan kun Mustafo Kamol prezident etib

saylandi.

Xulosa

Xulosa o`rnida shuni aytishimiz mumkinki, Ertug`rul G`oziy ekkan chinor o`sib barcha

turk ovullariga, musulmon ahliga soya bo`lib mo`g`ullar va vizantiyaliklar zulmidan najot soyasi

bo`ldi. Usmonbey hamda uning vorislari hukmronligi davrida butun aholi tinch totuvlikda, adolat

qilichi ostida himoyada yashadilar. Islom ahlining homiysi, xalifasi bo`lgan Usmoniylar Yevropa

davlatlarining o`yinlari qurboni bo`ldi. Birinchi jahon urushidan so`ng truk millati o`z vatanlarini

o`zlari himoya qilishga kirishib, xalq boshqaruvi asosida Turkiya Respublikasini qurishdi.

REFERENCES

1.

Haqqulov, M. Y. O. G. L. (2022). Markaziy Osiyoda ilk diplomatik munosabatlar tarixi.

Science and Education, 3(10), 385-389.

2.

Yunusovich, H. M. (2024). Experiences Related to the Fine Fiber Cotton of Uzbekistan

during the Years of Soviet Authority. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN

NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 129-132.

3.

Yunusovich, H. M. (2024). The Formation, Development and Role of the High Seljuk

Empire Founded by the Turkic Peoples in the Islamic World. Miasto Przyszłości, 53, 956-

959.

4.

Haqqulov, M. (2024). O ‘RTA OSIYO XALQLARINING OZODLIK ORZUSI

BO‘LGAN “TURKISTON MUXTORIYATI”. Modern Science and Research, 3(12), 609-

613.

5.

Yunus ogli, H. M. (2023). QАDIMGI МЕSОPОTАMIYA SHАHАR-DАVLАTLАRI

O'RTАSIDАGI O'ZАRО MUNОSАBАTLАR.

6.

Haqqulov, M. (2024). TURKISTON OZODLIGINING JARCHILARI.

Medicine,

pedagogy and technology: theory and practice

,

2

(11), 154-159.

7.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). O ‘RTA OSIYO OLIMLARINING

KARTOGRAFIK MEROSI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 221-227.

8.

Gulyamov, A. A. (2024). JАMIYАTIMIZNING IJTIMОIY-IQTISОDIY, MА’NАVIY-

MАDАNIY

SОHАLАRIDА

ОILАNING RОLI.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И

ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

,

36

(2), 149-153.

669

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1

9.

Azizovich, G. A. (2024). Trade Relations of Population in Bukhara Emirate, Shariah Rules

and Regulations in Commercial Affairs, Partnership Relations.

EUROPEAN JOURNAL

OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION

,

4

(9), 189-194.

10.

Azizovich, G. A. (2024). Family-Marriage and Inheritance Relations of the Population in

the Bukhara Emirate.

Miasto Przyszłości

,

53

, 964-969.

11.

Gulyamov, A. (2024). BUXORO MUZEYNING TASHKIL TOPISHI TARIXI.

Modern

Science and Research

,

3

(12), 659-667.

12.

Ilniyazovich, S. F. (2023). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING TARIX FANINI

O'QITISHDAGI AHAMIYATI.

13.

Ilniyoz o'g'li, S. F. (2023). ETNOGRAFIK TADQIQOTLARDA QORAQALPOQ

XALQINING YORITILISHI.

14.

Ilniyazovich, S. F. (2024). The Formation of Preliminary Knowledge about the People of

Karakalpak.

EUROPEAN

JOURNAL

OF

INNOVATION

IN

NONFORMAL

EDUCATION

,

4

(3), 149-155.

15.

Sayfutdinov, F. (2024). BUXORO AMIRLIGINING QURILISH TARIXI: MADANIY

VA ARXITEKTURA TARAQQIYOTI MEROSI.

Modern Science and Research

,

3

(12),

852-858.

16.

Sayfutdinov Feruz Ilniyoz o’g’li. (2023). XX ASR 2-YARMI XXI ASR BOSHLARI

ZARAFSHON VOHASIDA ETNOSLARARO MUNOSABATLAR.

TA’LIM VA

RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI

,

3

(9), 1–5. Retrieved from

https://sciencebox.uz/index.php/ajed/article/view/7941

17.

Obid o'g'li, B. O., & Zaynievich, O. M. (2024). BUXORO VA JUNG'OR XONLIKLARI

O'RTASIDA SIYOSIY MUNOSABATLAR TARIXI.

18.

Boltayev, O. (2024). QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA

BUXORO,

XIVA

VA

KO’CHMANCHILAR

BILAN

OLIB

BORGAN

DIPLOMATIYASI.

Modern Science and Research

,

3

(10), 64-68.

19.

Obid o’g’li, B. O. QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA

BUXORO,

XIVA

VA

KO’CHMANCHILAR

BILAN

OLIB

BORGAN

DIPLOMATIYASI.

20.

Sadullayev, U. . (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT. Medicine,

Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(4), 376–385.

21.

Sadullaev , U. . (2024). USE OF INFORMATION TECHNOLOGY IN EDUCATION.

Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(5), 344–352.

670

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1

22.

Sadullaev, U. (2024). EDUCATION AND ARTIFICIAL INTELLIGENCE: A NEW ERA

OF OPPORTUNITY. Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(6),

238–241.

23.

Shokir o’g’li, S. U. (2024). Media literacy is a requirement of the modern world.

EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3),

276-280.

24.

Shokir o’g’li, S. U. (2024). Media literacy is a requirement of the modern world.

EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3),

276-280.

25.

Рахмонова, С. (2024). HARMONY OF EDUCATION AND TRAINING. Журнал

универсальных научных исследований, 2(5), 366-375.

26.

Ramatov, J., Hasanov, M., & Rahmonova, S. (2024). TA’LIM TIZIMI

MODERNIZATSIYALASHUVINING IJTIMOIY-FALSAFIY ASOSLARI. Oriental

renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 4(8), 160-172.

27.

Rаhmоnоvа, S. S. Q. (2024). О ‘ZBЕKISTОNDА АMАLGА ОSHIRILGАN

MА’NАVIY-MАDАNIY

ISLОHОTLАR

DINАMIKАSI

VА

АSОSIY

YО‘NАLISHLАRI.

International scientific journal of Biruni

,

3

(2), 95-104.

28.

Rahmonova Sanoat Shuhrat qizi. (2024). SPIRITUAL AND EDUCATIONAL REFORMS

ARE

THE

FOUNDATION

OF

A

NEW

UZBEKISTAN.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14503228

29.

Nozimov, J. T. (2024). PSYCHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF CHILDREN FOR

FORMATION OF DEVELOPMENT FOR PREPARATION FOR UNIVERSITY.

Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 4(5), 575-578.

30.

Нозимов Ж. Т. и др. Социально-психологические особенности формирования

духовных потребностей в профессиональном развитии студентов //Science and

Education. – 2024. – Т. 5. – №. 5. – С. 455-459.

31.

Nozimov, J. (2019). The use of the trainings in developing intercultural competence in

students. In Психология образования будущего: От традиций к инновациям (pp. 112-

114).

32.

Nozimov, J. T., & Usmanova, M. N. (2022). SOCİO-PSYCHOLOGİCAL ASPECTS OF

INTERNET ADDİCTİON AMONG STUDENTS. Педагогика и психология в

современном мире: теоретические и практические исследования, 1(10), 49-51.

33.

PSYCHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF CHILDREN FOR FORMATION OF

DEVELOPMENT FOR PREPARATION FOR UNIVERSITY. (2024).

Multidisciplinary

671

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1

Journal

of

Science

and

Technology

,

4

(5),

575-

578.

https://mjstjournal.com/index.php/mjst/article/view/1502

34.

Muyiddinov, B. (2023). XII-XIII ASRLAR DAVRIDA BUXORODA ILM – FANNING

RIVOJLANISHI. SCHOLAR, 1(28), 341–345.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10027071

35.

Muyiddinov Bekali. (2023). MO’G’ULLAR BOSQINI DAVRIDA BUXORONING

AYANCHLI

TAQDIRI. TADQIQOTLAR.UZ, 25(2),

212–215.

Retrieved

from

http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/308

36.

Muyiddinov Bekali. (2023). THE ROLE OF BUKHARA AND OTHER CITIES IN THE

MILITARY

ART

AND

ARMY

STRUCTURE

OF

KHOREZMSHAHS

.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 35(3), 55–58.

Retrieved from

https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10035

37.

Muyiddinov, B. (2024). BARTHOLD'S "СОЧИНЕНИЯ. ТОМ I. ТУРКЕСТАН В

ЭПОХУ МОНГОЛЬСКОГО НАШЕСТВИЯ" THE HISTORY OF THE CREATION OF

THE

WORK.

MODERN

SCIENCE

AND

RESEARCH,

3(1),

699–

702.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10552555

38.

Muyiddinov, B. (2024). THE ROLE OF MILITARY REFORMS IN THE BUKHARA

KHANATE IN THE LIFE OF THE STATE UNDER THE SHAYBANIDS. MODERN

SCIENCE AND RESEARCH, 3(2), 646–648.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10668887

39.

Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ

ALLOMALARINING

DIDAKTIK

QARASHLARI.

Modern

Science

and

Research

,

3

(12), 985-993.

40.

Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI

OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 994-1003.

41.

Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–

QADRIYATLAR BESHIGI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 1228-1238.

42.

Toshpo'latova

Shaxnoza

Shuhratovna.

(2024).

ILK

UYG'ONISH

DAVRI

NAMOYONDALARNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O'QUVCHILARNI

TARIX FANIGA QIZIQTIRIS METODIKASI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14520996

43.

Toshpo’latova,

S.

(2024).

TARIX

FANINI

O’QITISHDA

SAMARALI

METODLAR.

Modern Science and Research

,

3

(11), 774-782.

44.

Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS.

Журнал универсальных

научных исследований

,

2

(5), 453-462.

45.

Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR.

Modern Science and

Research

,

3

(5), 522-529.

672

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1

46.

Toshpo’latova, S. (2024). O’RTA ASRLARDA OILA PEDAGOGIKASIGA OID

FIKRLAR.

Modern Science and Research

,

3

(12), 353-361.

47.

Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot

District.

Modern Science And Research

,

3

(5), 148-151.

48.

Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL

MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT.

Modern Science and Research

,

3

(2), 447-450.

49.

Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of

Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology.

SPAST

Reports

,

1

(7).

50.

Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology.

European Journal Of Innovation In

Nonformal Education

,

4

(3), 432-437.

51.

Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO

XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI.

Innovations in Technology and

Science Education

,

2

(8), 1214-1222.

52.

Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani.

Modern

Science and Research

,

3

(2), 87-93.

53.

Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara.

Modern Science

and Research

,

3

(2), 1004-1011.

54.

Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics.

Modern Science and Research

,

3

(2), 500-507.

55.

Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology.

Modern Science and Research

,

3

(1),

504-510.

56.

Gadayeva, M. (2024). MARKAZIY OSIYODA JADID AYOLLARI TARIXI.

Modern

Science and Research

,

3

(12), 652-658.

57.

Muxamedovna, G. M. (2024). Millatimiz Faxri-Buxoro Ma’rifatparvari.

Miasto

Przyszłości

,

52

, 557-562.

58.

Muxamedovna, G. M. (2024). PARANJI TARIXI, YOXUD O'RTA ASR

AYOLLARINING KIYIMI HAQIDA.

59.

Muxamedovna, G. M. (2024). TA’LIM SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA

AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARINING O ‘RNI.

TA'LIM VA

RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI

,

4

(5), 97-102.

60.

Mukhamedovna, G. M. (2024). The Sad Fate Of The Women Of Turkistan: About The

“Hujum” Movement And Its Impacts On Agriculture.

SPAST Reports

,

1

(7).